افزایش فشار بر روزنامهنگاران زن در ترکیه؛ نگرانیها از محدود شدن رسانههای مستقل
همزمان با افزایش فشارها بر روزنامهنگاران زن کورد در ترکیه و باکور کوردستان، نگرانیها درباره محدود شدن رسانههای مستقل و آزادی اطلاعرسانی افزایش یافته است.
مرکز خبر- در چارچوب محدودیتهای اعمالشده بر فعالیت روزنامهنگاری، مناطق باکور کوردستان و ترکیه بار دیگر شاهد موج تازهای از بازداشت روزنامهنگاران زن کورد هستند. سازمانهای حقوق بشری این اقدام را تلاشی سیستماتیک برای خاموش کردن صدای زنان و سرکوب رسانههای مستقل در شرایط پیچیده سیاسی دانسته و آن را محکوم میکنند. این روند در شرایطی رخ میدهد که نهادهای بینالمللی بار دیگر بر ضرورت حفاظت از روزنامهنگاران تأکید کردهاند تا بتوانند بدون ترس از پیگرد قضایی یا بازداشتهای خودسرانه به فعالیت حرفهای خود ادامه دهند.
مدیر خبرگزاری زنان ژن نیوز(JinNews)، اوزنور دِگِر، در گفتوگویی با ما درباره سیاستهای دولت علیه زنان و روزنامهنگاران زن سخن گفته است. او تأکید میکند که زنان با فلسفه «زن، زندگی، آزادی» زنجیرهای بردگی را شکستهاند، مشعل آزادی را برافروختهاند و زندگی آزاد را شکل دادهاند.
«روزنامهنگاران زیر فشار و سرکوب شدید زندگی میکنند»
اوزنور دِگِر در ابتدای تحلیل خود میگوید سیاستهایی که از سوی دولت و با رویکرد مردسالارانه علیه زنان اجرا میشود، جدا از تلاشهای زنان برای آزادی و اندیشه آنها نیست. او میگوید: «بهویژه زنانی که در خیابانها برای حقوق زنان، آزادی آنها و علیه سیاستهای زنکُشی که هر روز ادامه دارد مبارزه میکنند، هدف قرار میگیرند. روزنامهنگاران زن نیز بخشی از این مقاومت هستند. در ترکیه و باکور کوردستان روزنامهنگاران زیر فشار و سرکوب شدید زندگی میکنند. اگرچه هر دو جنس با این فشارها روبهرو هستند، اما روزنامهنگاران زن بیشتر در معرض این خشونتها قرار دارند.»
«حوزه رسانه، میدان مقاومت است»
اوزنور دِگِر تأکید میکند که زنان بهعنوان یک جنسیت و هویت، از سوی دولت، ذهنیت حاکم و ساختار مردسالار نادیده گرفته میشوند و میگوید: «ما حوزه رسانه را نیز بهعنوان میدان مقاومت میبینیم. این میدان مقاومت نیز به رسمیت شناخته نمیشود. هر زمان که زن روزنامهنگار باشد، حملات بیشتر میشود. در باکور کوردستان، روزنامهنگاران زن کورد با فشار بیشتری مواجه هستند. زمانی که ما برای پوشش رویدادها، ثبت نقض حقوق بشر، کشتارها و سیاستهای زنستیزانه به خیابان میرویم، خود نیز هدف قرار میگیریم.»
«روزنامهنگاران زن صدای همه فرودستان هستند»
او در ادامه میگوید: «ساختار قدرت تلاش میکند زنان را در چارچوب نظام مردسالار تحت سلطه نگه دارد. یا زن باید مطابق معیارهای تعیینشده حرکت کند یا اصلاً اجازه فعالیت ندارد. ما که در رسانه آزاد کار میکنیم با این واقعیت روبهرو هستیم. این موضوع جدید نیست و از دهه ۹۰ میلادی تاکنون ادامه دارد. روزنامهنگاران زن هرگز قلم خود را زمین نگذاشتهاند؛ همیشه حقیقت را نوشته و پیگیری کردهاند و صدای زنانی بودهاند که تحت سیاستهای دولت قرار گرفتهاند. روزنامهنگاران زن صدای همه فرودستان هستند.»
«امروز صدای زنان خیابان شدهایم»
اوزنور دِگِر همچنین با اشاره به سیاستهای سرکوبگرانه علیه روزنامهنگاری کورد میگوید: «وقتی سیستم حاکم متوجه میشود که با بازداشت، شکنجه و فشار نمیتواند مانع فعالیت زنان شود، به سیاستهای دیگری روی میآورد. در ترکیه و باکور کوردستان صدها زن کشته شدهاند یا مرگ آنها مشکوک بوده است. از این وضعیت میتوان فهمید که هدف اصلی، هویت و موجودیت زن است؛ زیرا زنان میخواهند آزاد زندگی کنند. ایدئولوژی "زن، زندگی، آزادی" در سراسر خاورمیانه و جهان گسترش یافته و زنان در باکور کوردستان نیز در تلاش برای ساختن و زیستن زندگی آزاد هستند. به همین دلیل هدف قرار میگیرند. زنان به دست ذهنیت مردسالار کشته میشوند.»
او در پایان میگوید: «امروز ما بهعنوان روزنامهنگاران زن، صدای زنانی شدهایم که در خیابانها فریاد میزنند، از حقوق خود دفاع میکنند و با فلسفه "زن، زندگی، آزادی" مبارزه میکنند. ما صدای آنها را به زنان جهان میرسانیم و آن را به هم پیوند میدهیم.»
«عرصه رسانهای دوگانه است»
اوزنور دِگِر در ادامه گفت: «نه تنها در خاورمیانه، بلکه در سراسر جهان چنین وضعیتی وجود دارد؛ کسانی که از قدرتها حمایت نمیکنند هدف قرار میگیرند. در همهجا عرصه رسانهای دوگانه است؛ یک سو حقوق مردم را دفاع کرده و صدای آنان میشود و سوی دیگر صدای قدرتهاست. وقتی از رسانه آزاد صحبت میکنیم، درباره حقوق مردم حرف میزنیم. ما صدای مردم را به جهان میرسانیم و برای این کار بهای سنگینی میپردازیم. از دهه ۹۰ میلادی خبرنگاران به شکلهای نامعلوم کشته میشدند. امروز نیز همان سیاست ادامه دارد، زیرا ما صدای مردم هستیم. امروز ما میراث «موسی آنتر» آپه موسی هستیم و ادامهدهنده راه او هستیم.»
«تاریخ رسانه آزاد با خون نوشته شده است»
اوزنور با اشاره به تغییر سیاستهای دولت از اوایل دهه ۲۰۰۰ گفت که فشار و سرکوب افزایش یافته و بیشترین هدف، خبرنگاران بودهاند. او ادامه داد: «میخواستند با این روش رسانه کوردی و رسانه آزاد را تضعیف و نابود کنند. تاریخ رسانه آزاد با خون، بازداشت، شکنجه، فشار و سرکوب نوشته شده است؛ اما بزرگترین بخش آن با مقاومت شکل گرفته و آراسته شده است. هر بار یکی از ما را بازداشت کردند، ما ده برابر شدیم. هرچند سیاستهای سرکوبگرانه به شکلهای مختلف ادامه دارد، ما در برابر آن مقاومت میکنیم و میراث مقاومت رسانه آزاد را ادامه میدهیم.»
«با سیاستهای محدودسازی میخواهند عرصه رسانه را تنگتر کنند»
اوزنور دِگِر با اشاره به دوران دیجیتال گفت: «ما در عصر مدرنیتۀ دیجیتال زندگی میکنیم، اما چون سیاستهای ما با سیاستهای حاکم همسو نیست، حسابها، نوشتهها و تصاویر ما مسدود میشوند. بارها صفحات و حسابهای ما به بهانه انتشار خبر یا محتوا بسته شده و تصمیمها از سوی نهادهای مربوط گرفته میشود. در برابر این حملات ما بلافاصله با مقاومت ادامه میدهیم و برای اطلاعرسانی درست حسابهای جدید باز میکنیم.»
او افزود این تصمیمها ایدئولوژیک هستند و با وجود هزاران دنبالکننده، صفحات ما مسدود میشود. به همین دلیل، هنگام بازسازی دوباره شبکهها، با مشکلات زیادی روبهرو میشویم. با جنگ روانی تلاش میکنند ما را از کارمان منصرف کنند، دنبالکنندگانمان را کاهش دهند و عرصه رسانه را محدودتر کنند. اما ما مقاومت را اصل قرار دادهایم. همانطور که در برابر سرکوب و شکنجه سکوت نکردیم، امروز نیز در برابر این سیاستها سکوت نخواهیم کرد.»
«میخواهند خبرها مطابق نگاه حاکمیت نوشته شود»
اوزنور در ادامه به سیاستهای فشار بر خبرنگاران اشاره کرد و بازداشت اخیر خبرنگار آژانس مزوپوتامیا، سما بینگول را یادآور شد و گفت: «اخیراً همکار ما سما بینگول همراه با خانوادهاش هدف قرار گرفت. ما به عنوان زنان خبرنگار، هم به دلیل زن بودن و هم هویت کوردیمان هدف قرار میگیریم. تلاش میشود کار ما جرمانگاری شود، بهویژه کار خبرنگاران زن. وقتی یک خبرنگار زن خبر تهیه میکند، علیه او پرونده قضایی باز میشود، در حالی که وظیفه اصلی خبرنگار تولید خبر است.»
او افزود: «ما با موقعیتهای طنزآمیز و تلخ روبهرو هستیم. کار من روزنامهنگاری و اطلاعرسانی است، اما هنگام انجام وظیفهام با بازجویی و فشار مواجه میشوم. از من پرسیده میشود چرا این خبر را تهیه کردهای و هدفات چه بوده است. این پرسشها بیپاسخ میماند و اساساً پاسخ روشنی هم ندارند.»
«به لطف تلاش خبرنگاران زن، حقیقت زنکشی آشکار شد»
اوزنور دگر در ادامه ارزیابیهای خود به ذهنیت مردسالارانهای اشاره کرد که نه تنها موجودیت زنان، بلکه حضور آنان را به عنوان خبرنگار نیز به رسمیت نمیشناسد.
او گفت: «خبرنگاران مرد معمولاً با همان میزان فشار و حذف مواجه نمیشوند، اما زنان هدف قرار میگیرند، زیرا یک همبستگی مردانه پنهان وجود دارد. نیروهای پلیس در جریان فعالیتهای میدانی مانع کار ما میشوند و حتی به دلیل تصاویر و گزارشهایی که با دوربینهای خود ثبت میکنیم، علیه ما پرونده تشکیل میدهند و بازجویی میشویم. در نهایت نیز احکام سنگینی علیه خبرنگاران زن صادر میشود.
زمانی که درباره زنی مینویسیم که قربانی خشونت، آزار جنسی یا تجاوز شده است، همان مردی که مرتکب این اعمال شده ما را تهدید میکند و جان ما را به خطر میاندازد. تنها سیستم حاکم نیست؛ بسیاری از مردان نیز برای زنان و بهویژه زنان خبرنگار تهدید محسوب میشوند.
خبرنگاران زن کورد در حال نوشتن تاریخ هستند. آنان سازمانیافتگی خود را گسترش دادهاند و صدای خود را به سراسر جهان رساندهاند. نمونه بارز آن را میتوان در میان خبرنگاران زن در روژاوای کوردستان، ایران و افغانستان دید. به لطف تلاش و فعالیت خبرنگاران زن، حقیقت زنکشی و خشونت علیه زنان آشکار شده است.»
«مردم کورد میگویند رهبر ما خط قرمز ماست»
اوزنور دگر در بخش دیگری از سخنانش به روند سیاسی آغازشده در ۲۷ فوریه ۲۰۲۵ اشاره کرد و گفت: «عبدالله اوجالان، رهبر خلق کورد، در ۲۷ فوریه ۲۰۲۵ بیانیهای منتشر کرد و روند "صلح و جامعه دموکراتیک" را آغاز نمود. این روند به این موضوع میپردازد که چگونه میتوان به یک زندگی دموکراتیک و صلحآمیز دست یافت.
در این مدت تغییرات قابل توجهی در جامعه رخ داده است. بذر امید به صلح در میان مردم کاشته شد و در پی آن، خواست آزادی، صلح و دموکراسی نیز افزایش یافت.
عبدالله اوجالان در زندان امرالی تلاشهای زیادی برای پیشبرد این روند انجام داده، اما انتقادهای زیادی متوجه دولت ترکیه است؛ زیرا تاکنون گام عملی و مؤثری برنداشته است. تنها یک کمیسیون تشکیل داده، با چند گروه دیدار کرده و در نهایت گزارشی تهیه شده است.
هنوز وضعیت حقوقی و رسمی عبدالله اوجالان مشخص نیست. از آنجا که او از سوی مردم کورد به عنوان رهبر شناخته میشود، مردم میگویند: "رهبر ما خط قرمز ماست." آنان تأکید میکنند تا زمانی که او از نظر فیزیکی آزاد نشود، نه جامعهای آزاد شکل خواهد گرفت و نه امکان تحقق یک جامعه دموکراتیک وجود دارد.»
«ما از روزنامهنگاری صلح حمایت میکنیم»
اوزنور دگر با اشاره به نقش رسانهها در روند صلح گفت: «ما نیز به عنوان خبرنگار تلاش کردهایم بخشی از این روند باشیم و بارها درخواست سفر به امرالی و دیدار با عبدالله اوجالان را مطرح کردهایم.
درباره این روند پرسشهای زیادی داریم و در ذهن مردم نیز ابهامهای فراوانی وجود دارد. ما به عنوان نمایندگان افکار عمومی میخواهیم بدون مانع و بهصورت مستقیم پرسشهای خود را مطرح کنیم و عبدالله اوجالان شخصاً پاسخگوی آنها باشد.
با این حال، درخواستهای ما بینتیجه مانده است. نه پاسخ مثبت دریافت کردهایم و نه پاسخ منفی. اینکه چرا خبرنگاران اجازه رفتن به امرالی را ندارند، یکی از بزرگترین کاستیهای این روند است. ما از روزنامهنگاری صلح حمایت میکنیم.»
«امروز زنان به آزادی نزدیکتر شدهاند»
اوزنور دگر در پایان به مبارزات جهانی زنان کورد اشاره کرد و گفت: «وقتی به روند مبارزات زنان با شعار و فلسفه "ژن، ژیان، ئازادی" نگاه میکنیم، میبینیم که زنان خاورمیانه و زنان کورد توانستهاند به هویت و موجودیت خود دست یابند.
زنی که دولت، نظام حاکم و مردسالاری او را به بردگی کشانده بود، امروز به مرحله رهایی نزدیک شده است. زنان در هر نقطهای از جهان با فلسفه "ژن، ژیان، ئازادی" نقشه راه خود را ترسیم میکنند و زندگی آزاد را میسازند و به جهانیان معرفی میکنند.»