شهلا محمدی

مرکز خبر – حملات اسرائیل و آمریکا که از شنبه گذشته علیه ایران آغاز شد، در نهمین روز خود همچنان ادامه دارد. کشورهای عربی و حوزه خیلج فارس و عراق به بهانه حضور نیروهای آمریکا، سفارت‌خانه‌ها و یا منافع آمریکا همچنان از سوی ایران مورد هدف قرار می‌گیرند. روسیه و چین به عنوان کشورهای حامی جمهوری اسلامی تاکنون واکنش جدی‌ای به این حملات نداشته و کشورهای عربی نیز واکنش جدی‌ای نداشته‌اند. از سویی مداخلات آمریکا و ایران که در عراق منجر به ایجاد بی ثباتی شده بود و این مداخلات، مانع تشکیل دولت جدید در چند ماه گذشته نیز بوده است اکنون وارد فاز جدید از نزاع و درگیری شده وهشدارهایی در مورد ایجاد جنگ داخلی وجود دارد. سرنوشت کوردها نیز به عنوان بخشی از معادلات سیاسی منطقه همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

در مصاحبه با نگار پرتو تحلیلگر سیاسی، این مسائل را مورد ارزیابی قرار دادیم تا بتوانیم نقش هریک از این قدرت‌ها را مورد تحلیل و گفت‌وگو قرار دهیم.

 

با توجه به اینکه مسعود پزشکیان از کشورهای همسایه عذرخواهی کرد، اما پس از آن محسنی اژه‌ای و سپاه پاسداران اعلام کردند که حملات به منافع آمریکا در کشورهای همسایه همچنان ادامه خواهد داشت، به نظر می‌رسد که شکاف درون حاکمیت ایجاد شده است و اکنون این شکاف بیش از پیش به چشم می‌خورد. با توجه به تداوم این حملات، اکنون وضعیت جنگ را چگونه می‌بینید و با توجه به حملاتی که ایران علیه کشورهای عربی دارد، نقش این کشورها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

 از سال ٢٠١۵ و بعد از جنگ عراق، آمریکا سعی می‌کرد کشورهای عربی را در یک اتحاد با کشورهای عربی قرار دهد اما به خاطر اختلافات و ناهمگونی که بین کشورهای عربی وجود داشت نمی‌توانست، تا اینکه مسئله نیروی اتمی ایران پیش آمد و دولت جمهوری اسلامی به یک تهدید منطقه‌ای تبدیل شد اما بنابر موقعیت ژئوپولتیک ایران و جمعیت بزرگی که دارد این کشورها نمی‌خواستند وارد تنش سیاسی شوند. الان با حمله اسرائیل و هماهنگی با آمریکا نشان می‌دهد که هماهنگی و ارتباطات بین کشورهای عرب منطقه و اسرائیل از قبل افزایش پیدا کرده است. جمهوری اسلامی با جایگاه ایدئولوژیک و روایت‌هایی که از اقتدار پوشالی خود در خاورمیانه درست کرد و تکیه وحشتناک به نیروهای نیابتی‌اش که داشت باور نمی‌کرد که کشورهای عربی و اسرائیل در کنار هم قرار گیرند، الان من احساس می‌کنم که این دوشقگی که خیلی هم راجبش صحبت نمی‌کنند، نشان می‌دهد که دو پوزیشن دارند؛ جمهوری اسلامی، یکی اینکه هرجا آمریکا پایگاه دارد او را بزنند و دیگری هم که پزشکیان عذرخواهی کرد و فکر کنم یک ساعت بعدش یک حمله پهپادی به دبی شد و بعد هم محسن اژه‌ای هم برخلاف صحبت پزشکیان حرف زد. به نظرم اعراب تصمیم گرفتن به صورت تک تک واکنش نشان ندهند و یک جلسه در شورای همکاری کشورهای عربی برگزار می‌شود که در آن تصمیم می‌گیرند و احتمالا ائتلافشان با نیروهای آمریکا و اسرائیل مستحکم‌تر می‌شود. در آمریکا هم اعلام شد که اگر این کشورها به ائتلاف آمریکا بپیوندند از آنها استقبال می‌شود یعنی زمینه فراهم می‌شود که جنگی که جمهوری اسلامی می‌خواست علیه منطقه آغاز کند به یک ائتلاف علیه خودش تبدیل شده است.

 

چقدر این احتمال وجود دارد که این کشورها به ائتلاف آمریکا بپویندند و آیا توانایی این کار را دارند یا نمی‌خواهند وارد چنین ائتلافی شوند؟  

فکر می‌کنم ما به آن لحظه خیلی نزدیکیم که کشورهای عرب به ائتلاف آمریکا و اسرائیل نزدیک‌تر شوند، البته تاکنون هم همکاری‌های اطلاعاتی و امنیتی داشته‌اند ولی از الان به بعد ممکن است عربستان هواپیماهایش را در اختیار ائتلاف قرار دهد یا به صورت محدود یا به صورت کلی وارد شوند، اگر قبل از جلسه شورای همکاری خلیج فارس حملاتی از جانب جمهوری اسلامی انجام شود، مواضع آنها تندتر خواهد بود. جمهوری اسلامی فکر می‌کردند که مسلین عالم به آنها کمک خواهند کرد و حتی قبل از آن صحبت‌هایی با پاکستان هم کرده بودند ولی متوجه نبودند که عربستان و پاکستان با هم قرارداد اقتصادی دارند و پاکستان هیچ گاه قرارداد دفاعی‌اش را با عربستان از بین ببرد به خاطر جمهوری اسلامی که الان دیگر هیچی از نیروی دفاعی‌اش نمانده است.

 

روسیه و چین تاکنون حامی جمهوری اسلامی بودند چرا در این جنگ هیچ واکنش جدی در حمایت از جمهوری اسلامی نداشته‌اند؟

جمهوری اسلامی یک هفته قبل از جنگ فکر می‌کرد که چین و روسیه حتی وارد آب‌های خلیج فارس می‌شوند و به او کمک می‌کنند در صورتی که این اشتباه محاسباتی بود، چین بزرگ‌ترین شریک تجاری‌اش آمریکاست و هیچ گاه به خاطر این جریان ارتباطش را با آمریکا به هم نمی‌زند و حتی قبل از اینکه جنگ شروع شود وقتی تحریم‌های بیشتر علیه کشورهایی که با ایران معامله می‌کنند وضع شد چین یک نامه به آمریکا فرستاد و خواست تعرفه‌های چین به ١۵ درصد کاهش یابد. علاوە‌بر این، چین از نظر اقتصادی و مونتاژ سلاح قدرت بزرگی است ولی از نظر تکنولوژی نظامی و دفاعی با آمریکا قابل مقایسه نیست و برای آنها الان جاهایی مثل تایوان و اقیانوس آرام جنوبی بیشتر مهم است تا جایی مانند ایران.

روسیه در معامله‌ای صحبت‌هایی با آمریکا داشته‌اند، و فکر می‌کنم هنوز هم روسیه به جمهوری اسلامی اطلاعات امنیتی می‌دهد ولی اینکه از نظر نظامی دخالت کند توانش را ندارد و الان مشغول اوکراین است و هم اینکه حاضر نیست همین یک مقدار ارتباطی که با آمریکا دارد را فدای ارتباطش با ایران کند؛ یعنی حتی چین و روسیه هم ترجیح می‌دهند ارتباطات اقتصادی‌شان را با آمریکا حفظ کنند.

 

آیا می‌توانند معامله‌ای برسر اوکراین داشته باشند و اینکه ایران در این معادلات و معاملات جایگاهی دارد؟

 نشانه‌هایی می‌بینیم. اگر یادتان باشد بعد از صحبتی که ترامپ با پوتین راجب اوکراین داشت این بحث وسط آمد که ایران اورانیوم غنی‌سازی شده‌ را به کشور سوم انتقال دهد، جزئیات جدی در این مورد نمی‌دانیم ولی به نظر می‌آید حتی روسیه هم بخصوص بعد از این کشتار اخیر از جمهوری اسلامی دست شسته است فکر نمی‌کند که جمهوری اسلامی مشروعیت داخلی یا منطقه‌ای داشته باشد که بتواند از آن استفاده کند.

 

این تنش‌ها در عراق چه تاثیری دارد به ویژه اینکه هم حشد الشعبی مورد حمله قرار می‌گیرد و هم ایران و حشد الشعبی مواضعی که آن را وابسته به اسرائیل و آمریکا می‌دانند را مورد هدف قرار می‌دهند، آیا این تنش‌ها می‌تواند به جنگ داخلی در عراق تبدیل شود، به ویژه اینکه هنوز هم در این کشور تحت دخالت‌های ایران و آمریکا دولت جدید تشکیل نشده و ثبات سیاسی هم ندارد؟

برای خود آمریکا و اسرائیل هم عراق نسبت به سوریه و لبنان چالش بزرگ‌تری است. سوریه الان از نظر اسرائیل و آمریکا یک دولت مرکزی دارد و با هر اتفاقی که افتاده است مواضع نزدیک‌تری به آنها دارد. دو روز آخر دولت لبنان با حزب‌الله بسیار درگیر شد و حتی پارلمان لبنان می‌خواهد حکم دستگیری رهبر حزب‌الله را صادر کند و خودشان را کاملا از حزب‌الله جدا کردند و حتی در برابر این بمباران‌های دو روز گذشته اسرائیل هم عکس‌العملی نشان ندادند  یعنی لبنان نمی‌خواهد از نیروهای نیابتی پشتیبانی کند و قبلا صحبت‌هایی در مورد توسعه اقتصادی لبنان با آمریکا انجام شده بود و  که برای لبنان امیدوار کننده است چون این جنگ‌ها و مشکلات که در لبنان وجو داشته توسعی اقتصادی را خیلی عقب انداخته است. مسئله عراق یک کم متفاوت است، از سال ٢٠٠۵ تا ٢٠١۵ جمهوری اسلامی کارخانه‌های بمب‌های جاده‌ای داشت در مرز ایران و عراق، که از آن طرف مرتب با تولید گروه‌هایی مثل حشد الشعبی سعی می‌کرد نظام سیاسی را مختل کند و احساس می‌کنم امید دارند با برداشته شدن جمهوری اسلامی نقطه‌ی مهم در ثبات عراق خواهد بود و با رفتن جمهوری اسلامی حشد الشعبی را محدود خواهند کرد، بودجه آن را کاهش می‌دهند و مرزهای ایران را کنترل می‌کنند و فکر می‌کنم بخشی از سخنانی که بین دونالد ترامپ و رهبران اقلیم کوردستان نیز انجام شده در این مورد بوده است.

 

کوردها اینجا چه نقشی دارند، چون کوردها به دلیل حضور در چهار کشور ترکیه، سوریه، عراق و ایران بخش مهمی از مسائل خارمیانه هستند. اینجا کوردها چه نقشی در این تنش‌ها یا حل این تنش‌ها می‌توانند داشته باشند؟

کوردها آگاه هستند که در مقابل آمریکا ایستادن برای آنها هزینه خواهد داشت و من تا حالا در ١٠ تا ١۵ سال گذشته ندیدم که بخواهند پوزیشون مخالف آمریکا داشته باشند و یا عملکردی خیلی آمریکایی انجام داده باشند. در عین حال بسیاری از احزاب کورد بودن و حضور آمریکا به خصوص در عراق یک عامل جلوگیری از می‌دانند از حملات ترکیه بنابراین من فکر می‌کنم یک مقداری تصمیم گرفتن برای کوردها سخت باشد، از طرفی هم متاسفانه هم در روژاوا و هم در جاهای دیگر بارها ائتلاف‌هایی به وجود آوردند و این ائتلاف‌ها سودها و منافعی که باید به کوردها می‌رساند را نرسانده و یا منافعشان را گرفتند و چند سال بعد این قرارداد دوباره منتفی شده است. بنابر این احزاب کورد مقداری با تفکر و  با تردید به این مسائل ننگاه می‌کنند. هنوز هم مشخص نیست وضعیت ایران چه می‌شود و ترامپ می‌خواهد چکار کند برای همین هم بسیار عملگرایانه است که با احتیاط در این فضای سیاسی حرکت کرده باشند. و به اعتقاد من احزاب کورد متوجه شده‌اند که مسائل تاریخی و هویت‌شان بسیار مهم است در عین حال برای توسعه و پیشرفت به بازارهای جهانی احتیاج دارند و به اینکه از نظر جغرافیایی ارتباطی داشته باشند و فکر می‌کنم که کوردهای کوردستان در یک ایران دموکراتیک آزاد خیلی بیشتر منفعت می‌برند و فکر می‌کنم احزاب کورد این را متوجه شده‌اند ولی اینکه چقدر می‌توانند در این زمینه چانه‌زنی کنند با آمریکا و اسرائیل اتفاقی است که تا چند روز آینده می‌بینیم. اکنون صحبت‌هایی در مورد فدرالیسم برای کوردستان مطرح کرده‌اند.