مرثیههای ایزدی؛ صدای سوگ، حافظه و مقاومت زنان شنگال
مرثیههای زنان ایزدی، بهویژه پس از نسلکشی ۲۰۱۴، از آیین سوگواری فراتر رفته و به صدای ماندگار رنج، مقاومت و حفظ هویت فرهنگی در شنگال تبدیل شدهاند.
مرکز خبر- مرثیهها و آوازهای غمگین، بخش مهمی از فرهنگ و باورهای زنان ایزدی هستند؛ سنتی که بعد از نسلکشی سال ۲۰۱۴ رنج و عمق بیشتری پیدا کرده و به راهی برای بیان فقدان، آوارگی و ربودهشدن تبدیل شده است.
صدای زنان ایزدی هنوز هم در سرزمینهای کهن میانرودان شنیده میشود؛ صداهایی که پر از رنج و مقاومتاند. این مرثیهها فقط برای عزاداری نیستند، بلکه روایتگر تاریخ، اعتراض و ایستادگی یک جامعهاند.
گفته میشود زنان نقش مهمی در حفظ و انتقال باورهای ایزدی داشتهاند. آنها از طریق روایتهای شفاهی، پیوند انسان با طبیعت، خورشید و زندگی را منتقل میکردند. اما سالها کشتار و سرکوب، این مسیر را تغییر داده است.
جامعه ایزدی، بهویژه در شنگال، بارها هدف حمله و کشتار قرار گرفته؛ رویدادهایی که به «فرمان» معروفاند. این اتفاقات باعث شد محدودیتهای زیادی بر زنان تحمیل شود. آنها از بسیاری از فعالیتهای فرهنگی کنار گذاشته شدند و فقط اجازه داشتند مرثیه بخوانند.
برای مثال، ترانه «لاوینچ» که مردان آن را بهصورت یک آهنگ فولکلور میخواندند، برای زنان فقط به شکل مرثیه و آن هم در زمانهای خاص، مثل غروب، مجاز بود. در حالی که در گذشته، زنان هم این ترانه را مثل مردان بهصورت عادی اجرا میکردند، اما ترس و زخمهای ناشی از کشتارها باعث شد کمکم از این بخش از فرهنگ خود فاصله بگیرند.
با گذشت زمان، مرثیهها به تنها صدای زنان تبدیل شدند؛ صدایی که هم درد را نگه داشت و هم نشانهای از مقاومت بود.
در کوههای شنگال، زنان ترانه «لاوینچ» را هنگام غروب و در اوج اندوه بهصورت مرثیه میخوانند. وقتی این ترانه به شکل معمولی اجرا میشود، از هماهنگی انسان و طبیعت میگوید، اما در قالب مرثیه، بیانگر تنهایی و غم عمیق مردم است.
«ام شیمی» یکی از زنانی است که در مرثیههایش، درد ناشی از دهها کشتار علیه ایزدیها را روایت میکند. او با خواندن «لاوینچ» تلاش میکند رنج مردم شنگال پس از حمله داعش در سال ۲۰۱۴ را به تصویر بکشد. صدای او در غروب کوهستان، یادآور زخمهایی است که هنوز التیام نیافتهاند.
این مرثیهها، حافظه جمعی ایزدیها را زنده نگه میدارند. در مستند «خانه در برابر نسلکشی» ساخته محمود برازی هم، این صداها بهعنوان نشانهای از اعتراض و مقاومت نشان داده میشوند؛ جایی که مرثیه دیگر فقط یک آواز نیست، بلکه سندی از ایستادگی در برابر فراموشی است.
امروز، صدای زنان ایزدی فقط روایت گذشته نیست؛ آنها با همین مرثیهها، هویت فرهنگی خود را حفظ میکنند و آن را به نسلهای بعدی منتقل میکنند. این صداها همچنان در شنگال طنیناندازند؛ صدایی مشترک از اندوه و مقاومت.