از زیرزمین بازار بامیان تا تلاش برای استقلال اقتصادی؛ روایت زنان «نوربند آغیل»
در بامیان، دو زن با راهاندازی رستورانی کوچک تلاش کردهاند هم منبع درآمدی برای خود ایجاد کنند و هم برای زنان دیگر فرصت کار فراهم کنند.
بهاران لهیب
بامیان - در بازار بامیان، میان مغازهها و رستورانهای کوچک، تابلویی توجهمان را جلب کرد؛ نام رستورانی که مردم محل میگفتند چند زن آن را در زیرزمینی کوچک راهاندازی کردهاند و غذاهای محلی بامیان را میپزند.
از پلهها پایین رفتیم. رستوران با سرمایهای اندک راهاندازی شده بود و سه اتاق آن با وسایل و دیزاین ساده و محلی افغانستان آراسته شده بود. در یکی از اتاقها شماری از مشتریان نشسته بودند که همه مرد بودند. وقتی درباره دلیل حضورشان در این رستوران پرسیدیم، گفتند در بازار بامیان رستورانهای زیادی وجود دارد، اما تمیزی، ارزان بودن و محلی بودن غذاها از دلایل انتخاب آنهاست. یکی از مشتریان گفت: «میخواهیم از این زنان حمایت کنیم که با همت خود این ابتکار را راهاندازی کردهاند.»
در بخش دیگری از رستوران، آشپزخانهای کوچک و ساده قرار داشت؛ جایی که بیشتر کارهای رستوران در آن انجام میشد. کنار در ورودی آشپزخانه با معصومه صادقی روبهرو شدیم. او از ما استقبال کرد و پس از پایان کارش، درباره فعالیت رستوران با ما به گفتوگو نشست. معصومه با اشاره به شرایط رستوران گفت: «وضعیت رستورانت ما خوب نیست. مکان مناسب برای مصاحبه نداریم، ولی اگر شما مشکل نداشته باشید، در مورد کار و فعالیت خود با شما صحبت میکنم.»
«نوربند آغیل»؛ رستورانی با سه هدف
معصومه یکی از دو زن مؤسس رستوران «نوربند آغیل» است. به گفته او، این رستوران با هدف ایجاد یک منبع درآمد پایدار برای زنان، معرفی فرهنگ و غذاهای محلی بامیان و فراهم کردن فرصت کار برای زنان دیگر راهاندازی شده است. او میگوید: «در شرایط فعلی افغانستان، کار برای زنان خیلی سخت شده است. ما طفلدار هستیم و نمیتوانیم همیشه بیرون از خانه کار کنیم، اما به یک منبع درآمد نیاز داریم.» به گفته معصومه، حفظ فرهنگ محلی بامیان نیز یکی از انگیزههای اصلی آنان بوده است: «هدف دوم ما این بود که فرهنگ اصیل بامیان و غذاهایش را برای مردم معرفی کنیم؛ یعنی فرهنگ اصیل بامیان زنده شود. هدف سوم هم این بود که زمینه کار برای زنان دیگر فراهم شود.»
او میگوید رستوران در ابتدا با دو زن آغاز به کار کرده و اکنون یک آشپز زن و دو شاگرد نیز در آن فعالیت میکنند. نام «نوربند آغیل» نیز از فرهنگ محلی بامیان گرفته شده است. معصومه توضیح میدهد که این نام واژهای هزارگی است و آن را به دلیل محلی بودن غذاها و زنانه بودن فضای رستوران انتخاب کردهاند. او میگوید: «وقتی غذا محلی باشد و نام رستورانت هم محلی باشد، باید جایش هم ساده باشد و غذاهایش نیز ساده و محلی باشد.»
همه کارها را خودشان انجام میدهند
کمبود سرمایه باعث شده زنانی که در رستوران سرمایهگذاری کردهاند، بخش زیادی از کارها را نیز خودشان انجام دهند؛ از آشپزی و نظافت گرفته تا گارسونی و حسابداری. با این حال، همین فضای کوچک توانسته مشتریانی را به خود جذب کند. بیشتر مشتریان رستوران مرد هستند و به گفته معصومه، برخی از آنان تمیزی و کیفیت خدمات زنان را دلیل انتخاب این رستوران میدانند.
معصومه میگوید: «زنان و مردان مراجعین ما هستند، ولی بیشتر مردان هستند. مردان میگویند رستورانتی که زنان باشند، حتماً نظیف و پاک است.»
زنان بامیان؛ تلاش برای ایستادن روی پای خود
فعالیت «نوربند آغیل» در شرایطی ادامه دارد که زنان افغانستان طی پنج سال گذشته با محدودیتهای گستردهای در آموزش، اشتغال و حضور در عرصه عمومی روبهرو شدهاند. در چنین شرایطی، کسبوکارهای کوچک و خوداشتغالی برای شماری از زنان به یکی از معدود راههای کسب درآمد تبدیل شده است. گزارشهای جدید نیز نشان میدهد سهم زنان از بازار کار افغانستان بهشدت کاهش یافته و محدودیتهای موجود، دسترسی آنان به فرصتهای شغلی را دشوارتر کرده است.
در بامیان نیز شماری از زنان با راهاندازی دکانهای صنایع دستی، خیاطی و کارگاههای تولیدی تلاش میکنند برای خود و زنان دیگر درآمد ایجاد کنند. این فعالیتها در حالی ادامه دارد که زنان کارآفرین با محدودیتهای مختلف، از جمله محدودیت در رفتوآمد و حضور در برخی بازارها و نمایشگاهها، روبهرو هستند. معصومه نیز معتقد است زنان نباید در شرایط دشوار اقتصادی دست از تلاش بکشند.
او میگوید: «در این شرایط بد اقتصادی، زمینه کار نیست؛ باید ما فعال باشیم و سعی کنیم یک کار و بار یا شرایطی فراهم کنیم؛ هم برای خانواده خود و هم برای دیگر خانمها.» به باور او، ماندن طولانیمدت در خانه و بیکاری میتواند فشار روانی بیشتری بر زنان وارد کند. او زنان را تشویق میکند حتی با امکانات محدود، فعالیتی را آغاز کنند. معصومه میگوید: «حتی اگر با سختی هم مواجه شوید، باید یک کاری را شروع کنید. سعی کنید یک راه، یک فعالیت یا یک سرگرمی برای خود پیدا کنید.»
رستورانی کوچک، اما امیدی برای ادامه کار
«نوربند آغیل» رستورانی بزرگ و مدرن نیست. زیرزمینی کوچک با امکانات محدود است که دو زن آن را با سرمایه اندک راهاندازی کردهاند و بخش زیادی از کارهایش را خودشان انجام میدهند. با این حال، برای بنیانگذاران آن تنها یک محل برای فروش غذا نیست؛ تلاشی است برای داشتن درآمد، حفظ فرهنگ غذایی بامیان و ایجاد فرصت کار برای زنان دیگر. معصومه پیش از راهاندازی این رستوران معلم بوده است. او میگوید در دانشگاه رشته زمینشناسی خوانده و همزمان در مدرسه نیز فعالیت داشته است.
اکنون اما در شرایطی که فرصتهای شغلی برای زنان محدودتر شده، او و شریکش تلاش میکنند از یک زیرزمین کوچک در بازار بامیان، راهی برای ادامه فعالیت اقتصادی خود و چند زن دیگر بسازند.