سودان سرزمین تمدن و تاریخ؛ گردشگری در سایه‌ی جنگ
ایالت شمالی سودان یکی از غنی‌ترین گنجینه‌های میراث تاریخی این کشور است. تمدن‌های مروئه، کرمه و ناپاتا و پادشاهی‌های مسیحی نوبه هر یک یادگاری در این سرزمین به جا گذاشته‌اند.
آیه ابراهیم
سودان - دنقلا، مرکز ایالت شمالی، هم‌زمان با روز جهانی گردشگری حال‌وهوایی تازه به خود گرفت. این شهر پنج روز میزبان رویداد «دنقلا، پایتخت گردشگری ۲۰۲۶» بود. در این مدت، با حضور نهادهای دولتی مرتبط و فعالان گردشگری، برنامه‌های گوناگونی در زمینه‌ی فرهنگ، گردشگری و میراث تاریخی برگزار شد.
این رویداد در شرایطی برگزار شد که گردشگری ایالت شمالی از آوریل ۲۰۲۳ با دشواری‌های بزرگی دست‌وپنجه نرم می‌کند. جنگ میان ارتش سودان و نیروهای واکنش سریع در همان ماه آغاز شد و دامن گردشگری را هم گرفت. سفر گردشگران خارجی به ایالت تقریباً متوقف شد و مسئولان ناچار شدند برای حفظ یکی از مهم‌ترین منابع درآمد منطقه چاره‌ای بیندیشند.
پاسخشان تقویت گردشگری داخلی بود. آنان زیرساخت‌های گردشگری را گسترش دادند، مقصدها و خدمات تازه‌ای پیش روی مسافران گذاشتند و رویدادهای فرهنگی و تاریخی به راه انداختند. هدفشان جبران زیان‌ها و جان دادن دوباره به این بخش بود. تلاش‌هایشان حالا به بار نشسته و سفرهای داخلی رشد چشمگیری داشته است. این رشد نشان می‌دهد گردشگری ایالت می‌تواند با پیامدهای جنگ کنار بیاید و راه تازه‌ای برای رونق بگشاید.
مکان‌های باستانی، راوی تمدن‌های کهن سودان
جبل برکل از برجسته‌ترین نمادهای تمدن ناپاتا در ایالت شمالی است. این کوه در روزگار باستان کانون مهم پرستش آمون بود. امروز معبدها، تندیس‌ها و آثار سلطنتی بسیاری در آن به جا مانده است. یونسکو (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد) در سال ۲۰۰۳ جبل برکل و دیگر مکان‌های منطقه‌ی ناپاتا را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد.
تمدن کرمه از حدود سال ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ پیش از میلاد دوران شکوفایی خود را گذراند. محوطه‌ی باستانی کرمه و بنای دفوفه یادگار آن دوران‌اند. دفوفه‌ی غربی با پیکره‌ی عظیمش، گورهای پادشاهان و بقایای معماری از شاخص‌ترین نشانه‌های این تمدن‌اند. این محوطه‌ها برای شناخت آغاز دولت و تمدن در سودان باستان اهمیتی کلیدی دارند. مجموعه‌ی هرم‌های نوری نیز گورستان سلطنتی مهمی از دوره‌ی ناپاتاست. چند پادشاه، از جمله تهارقای نامدار، در این هرم‌ها به خاک سپرده شده‌اند. این گورستان هم جزو مکان‌های منطقه‌ی ناپاتاست که یونسکو ثبت کرده است. این سازمان آوریل امسال بر لزوم حفاظت از میراث تاریخی ایالت شمالی تأکید کرد و در این باره به تنوع جاذبه‌های گردشگری ایالت و انتخاب دنقلا به‌عنوان پایتخت گردشگری ۲۰۲۶ اشاره کرد.
ریشه‌هایی به درازای هزاران سال
نجلا ابراهیم، از مسئولان شورای عالی گردشگری و آثار باستانی ایالت شمالی، گفت رویداد «دنقلا، پایتخت گردشگری ۲۰۲۶» برنامه‌های گوناگونی داشت. یکی از این برنامه‌ها افتتاح تأسیسات گردشگری در محوطه‌های باستانی بود. به گفته‌ی او، این کار از دستاوردهای این رویداد بود و آثار تاریخی، فرهنگ و تمدن ایالت را بهتر به نمایش گذاشت.
او جبل برکل، قنتی، وادی حلفا و موزه‌ی بنقناتی را از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی و گردشگری ایالت دانست. نجلا ابراهیم تأکید کرد که تمدن شمال سودان ریشه در هزاران سال پیش دارد و آینه‌ی تاریخ و فرهنگ کهن منطقه است. به باور او، این ایالت مقصدی برجسته برای گردشگری سلامت، کوهستانی و بیابانی و سفر در کرانه‌های نیل نیز به شمار می‌رود.
آثار باستانی این ایالت یادگار تنها یک تمدن نیستند. کرمه، ناپاتا، مروئه، پادشاهی‌های مسیحی نوبه و تمدن‌های دیگر یکی پس از دیگری در این سرزمین پا گرفتند و هر کدام نشانی از خود بر جا گذاشتند. یونسکو محوطه‌های باستانی این منطقه را گواهی بی‌همتا بر تمدن‌های ناپاتا و مروئه می‌داند.
شمال سودان خاستگاه یکی از کهن‌ترین تمدن‌های این کشور است و پیشینه‌ی آن به حدود ۷ هزار سال پیش می‌رسد. دامنه‌ی نفوذ فرهنگی این تمدن به سرزمین‌های دیگر هم کشیده شد و تا مصر رسید.
آثار باستانی، سرمایه‌ای برای گردشگری و اقتصاد
اشتیاق محمد عثمان استاد دانشگاه است و به میراث فرهنگی و گردشگری دلبستگی دارد. او این یادگارهای کهن تمدنی را مایه‌ی سربلندی سودان و مردمش دانست و گفت کشورش سرزمینی سرشار از تمدن و تاریخ است.
به باور او، باید این یادگارها را به جهانیان شناساند و ارزش تمدنی و فرهنگی‌شان را نشان داد تا دیرینگی سودان و سهم آن در تمدن بشری آشکار شود. این استاد دانشگاه تأکید کرد که شمال سودان جاذبه‌های گردشگری فراوانی دارد. او الکورو را از محوطه‌های کهن و غنی منطقه دانست و گفت این محوطه در کنار جبل برکل، هرم‌های نوری و بسیاری از مکان‌های تاریخی دیگر، گردشگران را به سودان می‌کشاند.
گردشگری در شمال سودان به آثار باستانی محدود نمی‌شود. این ایالت نیل، جزیره‌ها و آبشارهای دیدنی هم دارد. چشم‌اندازهای بیابانی، روستاهای نوبی و فرهنگ عامه نیز گردشگران را به خود جلب می‌کنند. همه‌ی این‌ها را می‌توان در کنار بازدید از آثار باستانی در یک سفر گنجاند. مکان‌های گردشگری پایه‌ی اقتصادی صنعتی گسترده‌اند. این صنعت از راهنمایی گردشگران، حمل‌ونقل و اقامت تا صنایع دستی، رستوران‌ها و محصولات فرهنگی را در بر می‌گیرد. محوطه‌های تاریخی همچنین پژوهشگران، هیئت‌های باستان‌شناسی و بازدیدکنندگانی از داخل و خارج سودان را به این ایالت می‌کشانند.
از نیل تا بیابان
عبیر بابکر، یکی دیگر از مسئولان شورای عالی گردشگری و آثار باستانی ایالت شمالی، گفت این ایالت تاریخ کهن، طبیعت دل‌انگیز و میراث فرهنگی رنگارنگ را یک‌جا در خود دارد و از همین رو جاذبه‌های گردشگری‌اش بسیار گوناگون است. به گفته‌ی او، مهم‌ترین مقصدهای گردشگری تاریخی ایالت جبل برکل، کرمه، دنقلای کهن، قلعه‌ی عکاشه و وادی حلفا هستند. این مکان‌ها نشانه‌های فراوانی از تمدن‌های باستانی سودان را در خود دارند.
او افزود که گشت‌وگذار در نیل و طبیعت‌گردی هم از جاذبه‌های ایالت شمالی است. جزیره‌ها و مناطقی چون مقرات، بدین و صای از مقصدهای اصلی این سفرها هستند. در این ایالت می‌توان به بیابان سفر کرد یا در جنگل‌ها و کرانه‌های نیل گشت زد. گردشگری فرهنگی نیز با سنت‌های نوبی، صنایع دستی، خوراک‌های محلی و مهمان‌نوازی مردم منطقه جان می‌گیرد.
این مسئول همچنین گفت تولید خرما، انبه و مرکبات، زمینه‌ی گردشگری کشاورزی را هم فراهم کرده است. گردشگری سلامت نیز در این ایالت بر شن‌درمانی و آفتاب‌درمانی تکیه دارد.
عبیر بابکر تأکید کرد که ایالت شمالی عطر تاریخ نوبی و یادگار تمدن‌های کهن را با جادوی طبیعت نیل و بیابان در هم آمیخته است. به باور او، همین آمیختگی به این منطقه تنوع گردشگری، فرهنگی و طبیعی کم‌نظیری بخشیده است.
هرچند پیامدهای جنگ همچنان از جذابیت گردشگری ایالت شمالی می‌کاهد و کمبود سرمایه‌گذاری و رقابت فشرده با ایالت‌های دیگر نیز کار را دشوارتر می‌کند، اما امید به بهبود این بخش از میان نرفته است. توسعه‌ی زیرساخت‌ها و خدمات می‌تواند این امید را به واقعیت نزدیک‌تر کند.