رانیا عبدالله

یمن- اثر فرهنگی همچنان به‌عنوان گواهی زنده از جنب‌وجوش علمی و هنری شهر تعز باقی مانده است؛ امروز ایستادن بر ویرانه‌های سینماهای این شهر، یادآور خاطره «عصر طلایی» آن است؛ زمانی که تعز به‌عنوان پناهگاه هنر و آگاهی فرهنگی شناخته می‌شد. در دوره‌ای که سالن‌های سینما در این شهر متعدد بودند، تعز یکی از مراحل استثنایی خود را در دهه‌های ۱۹۶۰، ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی تجربه کرد، پیش از آن‌که به‌تدریج دچار افول و نابودی شود.

در اوج شکوفایی مشترک دو بخش یمن پیش از وحدت، زمانی که پرده‌های سینما خانواده‌ها و روشنفکران را گرد هم می‌آورد، مجموع سالن‌های سینما در یمن حدود ۴۹ سالن بود. بیشترین سهم از این سالن‌ها به عدن تعلق داشت و پس از آن صنعا، حدیده و تعز قرار می‌گرفتند؛ نشانه‌هایی از جامعه‌ای که به زندگی، زیبایی و سینما علاقه‌مند و گشوده بود.
   

       

سینمای چهارشنبه؛ آغاز یک جرقه

از میان سالن‌های بزرگ و ازبین‌رفته سینما تا یک سالن کوچک که ایده‌ای تازه را در خود جای داده، ابتکار «سینمای چهارشنبه» شکل گرفته است؛ برنامه‌ای که از فوریه ۲۰۲۵ آغاز شده و هر چهارشنبه به‌طور منظم ادامه دارد و نخستین تجربه جوانانه برای بازگرداندن روح فرهنگ سینما به شهر تعز در جنوب‌غرب یمن پس از دهه‌ها غیبت محسوب می‌شود. این برنامه در «خانه مطبوعات» و مؤسسه فرهنگی «ارنیادا» به‌عنوان یک فضای مستقل فرهنگی برگزار می‌شود؛ جایی که علاقه‌مندان هر هفته برای تماشای فیلم، تحلیل و گفت‌وگو درباره آن گرد هم می‌آیند؛ فضایی برای بازگرداندن سینما به عرصه عمومی و ایجاد محیطی گفت‌وگومحور برای نقد و بحث‌های فکری و اجتماعی.

در چارچوب این روند، خبرنگار ما فضای این نمایش‌ها را به‌صورت میدانی دنبال کرده و از طریق گفت‌وگو با زنان حاضر، ابعاد حضور آنان و نقش این تجربه در بازپس‌گیری فضای فرهنگی شهر و مشارکت زنان در تغییر اجتماعی و شکل‌دهی آگاهی جمعی از طریق هنر هفتم را ثبت کرده است.

صفیه المقطری، هماهنگ‌کننده این پروژه، می‌گوید این فعالیت با هدف رهایی از فشارهای روزمره و ایجاد یک سینمای کوچک برای احیای سینما شکل گرفته است و می‌افزاید: «متأسفانه سینما از بین رفته و ما تلاش می‌کنیم در آینده این پروژه گسترش پیدا کند.»

او توضیح می‌دهد که «سینمای چهارشنبه» تنها فرصتی برای تماشای فیلم نیست، بلکه فضایی برای تحلیل و گفت‌وگو درباره فیلم‌ها در یک بستر فرهنگی است. به گفته او، از طریق فیلم‌ها تلاش می‌شود فرهنگ‌ها و زمینه‌های اجتماعی جوامع مختلف فهمیده شود و پس از نمایش، درباره آن‌ها بحث صورت می‌گیرد تا دیدگاه جوانان مطرح شود و تبادل نظر شکل بگیرد. او همچنین اشاره می‌کند که بیشتر حاضران از حوزه‌های مختلفی مانند رسانه، عکاسی و کارگردانی هستند و این تنوع به غنای بحث‌ها کمک می‌کند و فرهنگ گفت‌وگو و پذیرش تفاوت را تقویت می‌کند.

 

نسلی که سینما را تجربه نکرده است

از سوی دیگر، زینب الزهیری که تجربه حضور در سالن‌های واقعی سینما را نداشته است، این ابتکار هرچند ساده را فرصتی ارزشمند برای نسل خود می‌داند. او می‌گوید: «از بزرگ‌ترها درباره سینما شنیده‌ایم، اما آن را تجربه نکرده‌ایم. سینمای چهارشنبه به ما تجربه‌ای نزدیک به سینما می‌دهد؛ تجربه‌ای که هرگز فرصت دیدنش را نداشتیم.»

او اضافه می‌کند که این تجربه ساده اما زیباست و با وجود اینکه همیشه نمی‌تواند در برنامه‌ها شرکت کند، احساس هیجان و فایده را هم‌زمان دارد. او امیدوار است این طرح گسترش یابد و به یک سالن واقعی نمایش فیلم تبدیل شود که در آن فیلم‌های عربی و یمنی نمایش داده شود و جوانان و فیلم‌سازان را در خود جای دهد، زیرا به باور او در عصر امروز داشتن سینما یک ضرورت فرهنگی است.
   

       

تلاش‌های رسمی و مشترک

در کنار این تلاش‌های مستقل جوانان، نشانه‌هایی از حرکت‌های رسمی نیز برای احیای فضاهای فرهنگی و هنری شهر دیده می‌شود. در مارس گذشته، بازدیدی میدانی توسط مدیرکل اداره فرهنگ تعز، با همراهی نمایندگان سازمان‌های جامعه مدنی و «خانه مطبوعات» از ساختمان تعطیل‌شده «سینما سبأ» انجام شد؛ اقدامی که نخستین گام برای بررسی امکان بازسازی و احیای سینماهای قدیمی محسوب می‌شود.

این حرکت رسمی برای احیای «سینما سبأ» به‌عنوان یک فضای فرهنگی عمومی پس از دهه‌ها تعطیلی، در کنار تلاش‌های مردمی قرار می‌گیرد و اهمیت هم‌افزایی این دو مسیر را نشان می‌دهد؛ مسیری که هدف آن ایجاد فضاهای امن و پایدار برای حمایت از جریان فرهنگی، فراهم‌کردن بستر بیان آزاد برای جوانان و تقویت آگاهی زیبایی‌شناختی در جامعه است تا میراث فرهنگی تعز همچنان زنده بماند.