پشت پرده آرایشگاه‌های پنهانی کابل؛ از ممنوعیت‌های طالبان تا خریدنِ «آزادی کار»
با وجود دستور طالبان مبنی بر تعطیلی آرایشگاه‌های زنانه، گزارش میدانی از کابل نشان می‌دهد برخی سالن‌ها با پرداخت رشوه به مأموران امر به معروف علنی فعالیت می‌کنند؛ تناقضی آشکار از سرکوب و معامله‌گری.
بهاران لهیب
کابل- با بازگشت طالبان به قدرت، درهای زندگی اجتماعی و اقتصادی یکی‌پس‌ازدیگری به روی زنان افغانستان بسته شد. در میان موج محدودیت‌ها، فرمان تعطیلی آرایشگاه‌های زنانه ضربه‌ای مستقیم به معیشت هزاران زن بود؛ زنانی که سال‌ها عمر و سرمایه خود را صرف آموختن این مهارت و ساختن پایگاهی مستقل کرده بودند و ناگهان خود را در برابر دروازه‌های قفل‌شده و آینده‌ای مبهم یافتند.
برای بسیاری از آن‌ها، آرایشگری فراتر از یک شغل ساده بود؛ این فضا هم چرخ اقتصاد خانواده را می‌چرخاند، هم پناهگاهی برای استقلال مالی بود و هم فرصتی برای آموزش و دستگیری از زنان دیگر. با بسته شدن این سالن‌ها، کار به پستوی خانه‌ها کشیده شد و شماری از زنان ناچار شدند زیر نام‌های پوششی همچون خیاطی، به صورت پنهانی به کار خود ادامه دهند.
اما این پنهان‌کاری هزینه‌ای سنگین دارد؛ اگر نیروهای طالبان زنی را هنگام کار شناسایی کنند، هم آرایشگر و هم مشتری با خطر بازداشت، چند روز حبس و آزادی مشروط به پرداخت پول و سپردن ضمانت روبه‌رو می‌شوند. با این حال، در دل همین ممنوعیت‌ها، واقعیتی دوگانه در کابل جریان دارد: در حالی که اکثریت در ترس و خفا کار می‌کنند، برخی آرایشگاه‌ها در بازارها و محله‌های مسکونی همچنان علنی و پررونق فعال‌اند و حتی در صورت بازداشت احتمالی، صاحبانشان تنها پس از چند ساعت آزاد می‌شوند؛ تناقضی که پرسش‌های جدی درباره رانت، روابط پنهان و برخورد گزینشی با زنان ایجاد کرده است.
برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها، راهی یکی از این سالن‌ها شدیم؛ آرایشگاهی واقع در یکی از محله‌های شلوغ و نسبتاً مجلل کابل که در دل یک مجتمع مسکونی فعالیت می‌کرد. به محض در زدن، در بدون هیچ‌گونه تردید یا پرس‌وجویی به روی ما باز شد. فضای داخل پر از جنب‌وجوش بود؛ چند مشتری نشسته بودند و کارکنان با آرامش مشغول کار بودند. حدود نیم ساعت در گوشه‌ای منتظر ماندیم تا سالن خلوت شود. وقتی آخرین مشتری خارج شد، به سراغ صاحب آرایشگاه رفتیم تا از راز این فعالیت علنی بپرسیم؛ او نیز با روی گشاده پیشنهاد گفت‌وگو را پذیرفت.
شاه‌گل نور، صاحب این آرایشگاه، درباره پیشینه کاری خود گفت: «من مدت ده سال است که کار آرایشگری را آغاز کرده‌ام. در این مدت، در کنار تربیه شاگردان، توانستم تعدادی از زنان دیگر را نیز در کنار خود داشته باشم تا از لحاظ اقتصادی متکی به خود باشند.»
وقتی از او درباره چگونگی ادامه فعالیت علنی آرایشگاه در شرایط کنونی و برخورد ماموران امر به معروف پرسیدیم، با کمی تردید پاسخ داد: «چون عواید زیادتر دارم، بناً ماهوار برای افراد امر به معروف پول پرداخت می‌کنم. به همین دلیل، مرا کمتر مورد بازپرس قرار می‌دهند.»
این پاسخ نشان می‌دهد که به گفته صاحب آرایشگاه، ادامه فعالیت او تنها به داشتن مشتری و درآمد وابسته نیست، بلکه پرداخت پول نیز در مصون‌ماندن فعالیتش نقش دارد.
شاه‌گل با خنده ادامه داد: «اینان می‌گویند ما رشوه‌خوار نیستیم؛ ولی با پول کم، هم آن دین که اینان می‌گویند فراموش می‌کنند. من مطمین هستم که دین فقط نقابی است برای سرکوب زنان. ما در بلاک قبلی که بودیم، چندین آرایشگاه فعالیت داشتیم و تعداد زیادی از مشتریان از خانواده خود همین طالبان بودند.»
او با اشاره به تجربه کاری خود ادامه داد: «در برخورد طالبان هم تناقضی وجود دارد که در زندگی روزمره با آن روبه‌رو شده ایم؛ از یک‌سو محدودیت‌های رسمی بر فعالیت زنان وضع می‌شود و از سوی دیگر، با دریافت پول چشم خود را بر فعالیت های ما می‌بندند.»
زنان افغانستان حتا برای زنده نگه داشتن نقش شان در جامعه با پرداخت پول و قیمت جان شان ادامه می دهند که در جامعه مردسالار و بنیادگرازده ای افغانستان این خود مبارزه حساب می شود.