تاثیر افراط دمایی بر زیست زنان؛ پیامدهای اقتصادی و بهداشتی بحران اقلیمی در بخش کشاورزی
تغییرات شدید اقلیمی و گرمایش زمین، زنان بهویژه شاغلان بخش کشاورزی را با مخاطرات جدی سلامتی و نابرابریهای اقتصادی ناشی از افت تولید و کاهش فرصتهای شغلی مواجه کرده است.
نزیهه بوسعیدی
تونس- با تداوم افزایش دمای هوا با وجود حلول فصل پاییز، نشانه کتمانناپذیری از شدت گرفتن افراط دمایی نمایان شده است. در این میان، زنان از منظر اجتماعی، بهداشتی و اقتصادی، آسیبپذیرترین و شکنندهترین گروه در برابر این گرایش مداوم به گرمایش زمین بهشمار میروند.
در همین راستا، دلیله عمار، کارشناس تغییرات اقلیمی و انرژی در گفتوگو با خبرگزاری ما گفت: «بخش انرژی مسئول بیش از ۷۰ درصد از انتشار گازهای گلخانهای است؛ گازهایی که به طبقه اوزون آسیب میزنند و هر اندازه مصرف انرژی افزایش یابد، آسیب واردشده به طبقه اوزون نیز سنگینتر میشود.»
وی افزود: «دادههای ثبتشده ما به سالهای ۱۷۰۰ و ۱۸۰۰ میلادی بازمیگردد؛ زمانی که پایش دما و میزان کربن موجود در سیارهمان را آغاز کردیم. در آن دوران تغییرات دما در حد قابل قبولی بود و طبیعت توان بازگشت به شرایط عادی را داشت. اما از سال ۱۹۸۰ میلادی، با آغاز انقلاب صنعتی و مصرف بیرویه انرژی، دما به شکل بسیار چشمگیری رو به افزایش نهاد.»
او توضیح داد که تمام جوامع شاهد دگرگونیهای ملموسی بودهاند و همین امر سازمانهای بینالمللی را به انجام تحقیقاتی درباره منابع انتشار کربن واداشت. این بررسیها نشان داد نزدیک به ۷۰ درصد از انتشار کربن به بخش انرژی مصرفی ما مربوط میشود؛ ضمن آنکه فعالیتهای گوناگون صنعتی نیز به تولید گازهای گلخانهای میانجامد.
در این چارچوب، پیمانها و توافقنامههای بینالمللی متعددی با هدف کاهش انتشار این گازها -بهویژه گازهای ناشی از بهکارگیری مواد مبرد- منعقد شده است؛ چرا که این گازها تأثیری مخرب بر پدیده گرمایش جهانی دارند.
دلیله عمار روی آوردن به انرژیهای تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی را که از منابع طبیعی سرچشمه میگیرند، دارای تأثیری مثبت بر زمین و بهویژه طبقه اوزون دانست. به گفته او، این اقدام به کاهش شدت دما و پیامدهای آن، بهخصوص بر اقشار ضعیف و در رأس آنان زنانی میانجامد که در تمام عرصهها حضور داشته و پیوندی تنگاتنگ با کشاورزی و زمین دارند.
وی خاطرنشان کرد که یک زن شاغل در بخش کشاورزی، بهجای یک ساعت کار زیر نور خورشید، مجبور است برای تأمین فرزندان و خانوادهاش دو ساعت کار کند. اوست که تمام پیامدهای منفی گرما را به جان میخرد، دچار گرمازدگی میشود و حتی جان خود را از دست میدهد؛ همانطور که در طول تابستان، برخی زنان حتی در منازل مجهز به کولر نیز جان باختند. وی یادآور شد که گرما و تغییرات اقلیمی مرز نمیشناسد و هرگونه انتشار گازهای گلخانهای، تمام کشورهای جهان و تمامی اقشار را متأثر میسازد؛ از اینرو، هر کشوری باید سهم خود را در این مسیر ایفا کند.
گرما و جنسیّت
دلیله عمار بیان کرد که پژوهشها بر روی تأثیر تغییرات اقلیمی بر «جنسیّت» نیز تمرکز یافته است؛ زیرا زنان از نظر اجتماعی در زمره گروههای آسیبپذیر قرار میگیرند و بخش عمدهای از آنان در بخش کشاورزی مشغول به کارند و از درآمد محدود و بیثبات رنج میبرند.
وی توضیح داد که پیامدهای تغییرات اقلیمی بر این قشر سنگینتر است؛ زیرا بر ماهیت فعالیتهای کشاورزی، کیفیت محصولات و بازدهی آنها تأثیر منفی میگذارد و به افت صادرات میانجامد. مجموع این عوامل موجب کاهش فرصتهای شغلی و تشدید شکنندگی اقتصادی و اجتماعی زنان شاغل در بخش کشاورزی میشود.
او درباره چگونگی حمایت از زنان در گرمای شدید گفت که زنان در طول کار زیر آفتاب سوزان طاقت و صبر بالایی نشان میدهند، بنابراین نیازمند هدایت، هدایتگری و آموزشهای بهداشتی هستند تا بدانند چگونه از خود در برابر گرمای آفتاب محافظت کنند. وی افزود زنان نیازمند آموزش درباره نحوه استفاده از ابزارهای سازگاری با گرما، چگونگی رفتوآمد و تنظیم ساعات کاری متناسب با تغییرات اقلیمی هستند.
در خصوص توانمندسازی زنان، او اشاره کرد که برنامههای آموزشی، آگاهیبخشی و کارگاهها و دورههای متعددی با حمایت برخی نهادهای حامی برگزار میشود. زنان در بخشهای مختلف اعم از کشاورزی، صنعت، اداره و منزل حضور دارند و به همین دلیل مستقیماً تحت تأثیر دگرگونیهای زیستمحیطی و اقلیمی قرار میگیرند.
دلیله عمار تأکید کرد که زن بهعنوان سرپرست و مدیر امور خانه، آثار این تغییرات را به صورت مستقیم لمس میکند. از اینرو، وی تصریح کرد: «کاهش این آثار نیازمند تلاشهای جمعی و تغییر در برخی رفتارها و سبکهای زندگی است.» او خواستار صرفهجویی در مصرف برق و آب و یافتن راههایی شد که آسایش و رفاه خانوار را با کمترین هزینه و پایینترین میزان مصرف انرژی تأمین کند.