زنان آواره سودان؛ وقتی «بقا» جایگزین حقوق و آزادی میشود
در حالی که جهان روز جهانی زن را جشن میگیرد، زنان آواره در اردوگاههای سودان تنها برای زنده ماندن میجنگند؛ در میان جنگ، گرسنگی، آوارگی و خشونتی که حتی مسیر فرار را نیز برایشان ناامن کرده است.
ميرفت عبد القادر
سودان- در حالی که زنان در سراسر جهان روز جهانی زن را با مطالبه حقوق، آزادیها و عدالت گرامی میدارند، زنان آواره در اردوگاههای سودان با چیزهایی بسیار سادهتر جشن میگیرند: جرعهای آب پاک که تشنگیشان را برطرف کند و لقمهای خشک که گرسنگی خود و کودکانشان را فرو بنشاند. آنها زنده ماندن را جشن میگیرند؛ حتی اگر این نجات تنها بخشی از مرگی باشد که از زمان آغاز درگیریها، درگیریای که اکنون به سال چهارم خود نزدیک میشود، آنها را دنبال میکند؛ جنگی که همچنان زندگیشان را میبلعد و میان آنان و حق زندگی و امنیتشان مانع ایجاد کرده است.
هر روز شمار بیشتری از آوارگان به اردوگاهها در مناطق امنتر میرسند و بیشتر آنان زنان و کودکان هستند. بسیاری از زنان پس از کشته شدن همسران یا پسرانشان گریختهاند و برخی دیگر پس از آن فرار کردهاند که دخترانشان مورد تجاوز جنسی قرار گرفتهاند؛ آنها تنها در جستوجوی فرصتی برای نجات باقیمانده خانواده خود هستند.
وضعیت خود گویای همه چیز است
در داخل چادرهای کهنهای که نه از گرما و نه از سرما و باران محافظت میکنند، تنها کافی است نگاهی بیندازید تا پاسخ همه پرسشها را ببینید؛ زیرا وضعیت آنجا خود گویای همه چیز است.
کودکان پابرهنه با لباسهای کهنه و کثیف از گرسنگی رنج میبرند و گاهبهگاه منتظرند کسی غذایی به آنها بدهد. آنها مانند دیگر کودکان جهان درباره مدرسه رفتن یا برنامههایی که در تلویزیون یا تلفن دیدهاند صحبت نمیکنند؛ بلکه دور هم جمع میشوند و صحنههای جنگی را که دیدهاند به یاد میآورند؛ صحنههایی که هنوز در چشمها و قلبشان باقی مانده است. هرکدام برای دوستانش تعریف میکند که چگونه پدرش جلوی چشمانش کشته شد، چگونه خواهر بزرگترش را از میان آنها بردند و چگونه با سختی بسیار خود را به این مکان رساندند.
در این اردوگاهها زنان هرکدام با تعدادی کودک زندگی میکنند. شاید در ابتدا این سؤال به ذهن برسد که آیا همه این کودکان فرزندان خودشان هستند؟ اما شگفتزده میشوید وقتی میفهمید بسیاری از آنها هیچ نسبتی با این زنان ندارند؛ آنها کودکانی هستند که در مسیر یافته شدهاند، پس از آنکه نیروهای «پشتیبانی سریع» خانوادههایشان را کشتهاند و این زنان آنها را مانند فرزندان خود پذیرفتهاند.
زن آوارهای که از کودکانی که در راه یافته سرپرستی میکند
در یکی از چادرها در شهر الکرَمَک در ایالت نیل آبی در جنوبشرق سودان، با عزیزه علی ابکر دیدار کردیم که از اردوگاه «ابوشوک» در شهر الفاشر، مرکز ایالت دارفور شمالی در غرب سودان آمده است.
عزیزه در جریان جنگ همسرش را از دست داده و مادر پنج کودک است، اما اکنون از چهار کودک دیگر نیز مراقبت میکند که در مسیر آوارگی آنها را یافته است؛ کودکانی که نیروهای پشتیبانی سریع والدینشان را کشتهاند. او همراه با فرزندانش این کودکان را نیز به شهر الکرمک منتقل کرده است.
او میگوید پس از آنکه تعدادی از مردان روستا کشته شدند و دیگران بازداشت، شکنجه و کتک زده شدند، سفری سخت و طاقتفرسا را آغاز کرد. او چندین روز همراه با کودکان پیاده حرکت کرد زیرا هیچ وسیله نقلیهای وجود نداشت. تنها صدایی که در طول مسیر شنیده میشد صدای پهپادها و گلولههایی بود که سقوط میکردند. آنها نه غذا داشتند و نه آب؛ تا اینکه به یکی از روستاهای امن رسیدند و توانستند غذا و آب پیدا کنند و سپس با خودرو به شهر الکرمک منتقل شدند.
او افزود که هیچ شغلی ندارد و تنها به کمکهای امدادی سازمانهای انسانی وابسته است. او امیدوار است که برای کودکانش و کودکانی که به آنها پناه داده، کمکهای غذایی فراهم شود تا جانشان حفظ شود و از سازمانهای امدادی خواست در اردوگاههای آوارگان به آنها کمک کنند.
خشونت جنسی در مسیر آوارگی
خروج از مناطق جنگی همیشه به معنای امنیت برای زنان نیست. در بسیاری از موارد این نیروها حتی در مسیر فرار نیز آنها را تعقیب میکنند؛ گویی جنگ بر بدنهای آنان نیز جریان دارد. در ایالت دارفور که تحت کنترل نیروهای پشتیبانی سریع است، زنان در مسیر آوارگی بهای سنگینی میپردازند و خشونت جنسی به بخشی از واقعیت جنگ تبدیل شده است.
در سال ۲۰۲۶ میزان خشونت جنسی بهویژه در ایالتهای دارفور در غرب سودان افزایش یافته است. تنها در ماه فوریه منابع پزشکی اعلام کردند بیش از ۴۰۰ زن، از جمله دختران خردسال، در مسیر آوارگی از شهر الفاشر به منطقه طویله در دارفور شمالی مورد تجاوز جنسی قرار گرفتهاند.
در ماه مارس نیز گزارشهای سازمان ملل از ثبت حدود ۱۰۴ مورد خشونت جنسی در اردوگاه «زمزم» در دارفور خبر داد که ۷۵ مورد آن زنان بودهاند. همچنین وزیر امور اجتماعی سودان، سلیمی اسحاق اعلام کرد پیش از آنکه نیروهای پشتیبانی سریع شهر الفاشر را تصرف کنند ۱۸۴۴ مورد تجاوز ثبت شده بود و پس از آن این رقم در دارفور شمالی به بیش از ۲۵۰۰ مورد رسید.
او گفت روند ثبت موارد همچنان ادامه دارد، با وجود اینکه خدمات بهداشتی محدود است و ثبت تخلفات در مناطق درگیری مانند الفاشر، بارا و کردفان بسیار دشوار است.
طبق گزارش سازمان پلن اینترنشنال( یک سازمان توسعهای و بشردوستانه مستقل است که از سال ۱۹۳۷ برای پیشبرد حقوق کودکان و برابری دختران در بیش از ۸۰ کشور فعالیت میکند)، در ماه مارس، حدود ۸۸ درصد از جوانان در مناطق دارالسلام و طویله از درخواست کمک در موارد خشونت مبتنی بر جنسیت خودداری کردهاند؛ زیرا از انگ اجتماعی و کمبود خدمات حمایتی میترسند.
این گزارش همچنین نشان میدهد دختران گفتهاند تنها در داخل خانههای خود یا در اردوگاههای کوچکشان در طول روز احساس امنیت میکنند، موضوعی که آنها را تقریباً در انزوای کامل قرار داده است.
صندوق جمعیت سازمان ملل نیز اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۲.۳ میلیون زن در سودان در معرض خطر خشونت مبتنی بر جنسیت قرار دارند؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۸۰ درصد افزایش داشته است.
در نتیجه، مسیرهای آوارگی برای زنان در سودان همچنان بسیار خطرناک است و حتی در اردوگاهها نیز امنیت کامل برای آنها وجود ندارد.