روشیل جونیور

سویدا - به دلیل ضعف سیاست‌های حمایتی عمومی در نهادها و سازمان‌های جامعه‌ی مدنی و همچنین لزوم وجود سیاست‌های مشخص برای مقابله با آزار و نقض حقوق غیرنظامیان، «مرکز شهروندی برابر» در شهر سویدا با همکاری سازمان «بیتنا» و گروهی از دیگر سازمان‌های جامعه‌ی مدنی در نقاط مختلف سوریه، اقدام به تدوین این راهنما کرده است.

انتشار «راهنمای ملی مقابله با خشونت، بهره‌کشی و نقض‌های جنسی» حدود یک ماه پیش در سازمان‌های جامعه‌ی مدنی سوریه، نقطه عطفی مهم در مسیر ایجاد محیط کاری مبتنی بر عدالت و برابری محسوب می‌شود.

این راهنما نتیجه بیش از ۱۲ سال تلاش پیوسته است و چارچوبی عملی و قابل انعطاف ارائه می‌دهد تا به سازمان‌ها کمک کند سیاست‌های داخلی روشن و قابل اجرا تدوین کنند؛ سیاست‌هایی که کارکنان را در برابر نقض حقوق محافظت کرده و توانمندسازی زنان و مشارکت فعال آنان در زندگی مدنی را تأمین کند.

انتشار این راهنما در زمانی انجام شد که فضای سیاسی و اجتماعی بسیار پیچیده است؛ جامعه‌ی مدنی با چالش‌های زیادی در زمینه صدور مجوزها، قوانین و محدودیت‌های مشارکت زنان روبه‌روست. با وجود تأخیرهایی که به‌دلیل شرایط امنیتی و سیاسی پیش آمد، انتشار این راهنما نشانه‌ای از اراده برای پیشبرد ارزش‌های شهروندی برابر و تقویت فرهنگ حمایت و پیشگیری در درون سازمان‌های مدنی است.

 

لغو همه‌ی اشکال تبعیض علیه زنان

شروق ابو زیدان، وکیل و فعال مدنی و مدیر اجرایی سازمان «مسارات سلام السویداء»، گفت که تهیه این راهنما در چارچوب پروژه‌ای انجام شده که «مرکز شهروندی برابر» با همکاری سازمان «بیتنا» اجرا کرده است. او افزود: کار روی راهنما از آوریل ۲۰۲۴ شروع شد و در دسامبر همان سال تکمیل گردید.

او تأکید کرد این راهنما در زمانی تهیه شد که سازمان‌های مدنی به‌شدت نیازمند داشتن سیاست‌های داخلی روشن بودند تا بتوانند از کارکنان زن و مرد محافظت کنند. او گفت: «مرکز شهروندی برابر از سال ۲۰۱۲ فعالیت می‌کند، با باور به اهمیت حذف تبعیض علیه زنان و ایجاد شهروندی برابر برای زن و مرد در سوریه، با تمرکز ویژه بر محیط کار مدنی.»

 

نیاز فوری و نبود سیاست

شروق ابو زیدان توضیح داد که دلیل اصلی تدوین این راهنما، فقدان فهم روشن از مفاهیم آزار، بهره‌کشی و نقض‌های جنسی در میان سازمان‌ها بوده است و همچنین بسیاری از سازمان‌ها نمی‌دانستند چگونه چنین سیاست‌هایی را طراحی کنند، در حالی که وجود این سیاست‌ها تبدیل به شرط اصلی همکاری با بسیاری از کمک‌دهندگان مالی شده است.

او گفت که این راهنما به‌صورت چارچوبی کلی و انعطاف‌پذیر طراحی شده تا تفاوت شرایط قانونی و سیاسی در مناطق مختلف را در نظر بگیرد و راهنمایی‌های عملی برای تدوین سیاست‌های قابل اجرا در محیط‌های کاری پیچیده ارائه دهد.

 

روش مشارکتی و تفاوت مناطق

او اشاره کرد که تدوین راهنما در زمانی انجام شد که سوریه عملاً به مناطق نفوذ مختلف تقسیم شده بود (شمال شرق، شمال غرب، داخل کشور و جنوب)، و هر منطقه قوانین و شیوه‌های کاری متفاوتی داشت. بنابراین، کار به‌صورت مشارکتی با سازمان‌های جامعه‌ی مدنی در هر منطقه انجام شد.

در این فرایند، ۲۰ سازمان، از هر منطقه پنج سازمان بر اساس اندازه، نوع فعالیت، وجود یا عدم وجود سیاست‌های داخلی و وضعیت مجوزهایشان انتخاب شدند . همچنین وکلای محلی در جلسات منطقه‌ای شرکت کردند تا چارچوب‌های قانونی را توضیح دهند.

او افزود که مطالعه نشان داد وضعیت سازمان‌ها در مناطق مختلف بسیار متفاوت است، به‌ویژه در زمینه مجوزها، به‌گونه‌ای که سازمان‌های داخل کشور اغلب به دلیل محدودیت‌های دوران گذشته بدون مجوز کار می‌کردند.

 

از پیش‌نویس تا نسخه نهایی

پس از جلسات منطقه‌ای، پیش‌نویس راهنما بر اساس بحث‌ها و مطالعات تهیه شد. سپس این پیش‌نویس با مشارکت سازمان‌های همکار در قالب آموزش‌های عملی بررسی شد تا کاستی‌ها برطرف گردد. برنامه‌ای هم برای «آموزش مربیان» اجرا شد تا سازمان‌ها بتوانند این دانش را در مناطق خود منتقل و سیاست‌ها را به‌صورت مستقل اجرا کنند. پس از تکمیل این مراحل، نسخه نهایی راهنما آماده شد.

قرار بود راهنما در دسامبر ۲۰۲۴ منتشر شود، اما سقوط نظام سابق و تغییرات سریع سیاسی و امنیتی و نقض‌های گسترده در چند منطقه، باعث تأخیر در انتشار شد.

شروق ابو زیدان توضیح داد که وضعیت جدید، علی‌رغم برخی تغییرات در نحوه صدور مجوزها، هنوز محدودیت‌هایی برای فعالیت جامعه‌ی مدنی دارد و بحث درباره‌ی مشارکت زنان در زندگی عمومی ادامه دارد. به‌ویژه پس از کنار گذاشته‌شدن نسبی زنان از فرایند سیاسی و مراکز تصمیم‌گیری، این مسئله تأثیر خود را در داخل سازمان‌ها نیز نشان داده است.   

 

توانمندسازی زنان و ایجاد محیط امن

او تأکید کرد که هدف اصلی این راهنما توانمندسازی زنان شاغل در جامعه‌ی مدنی، محافظت از آن‌ها در برابر نقض‌های حقوقی و ایجاد محیط کاری امن از نظر روانی و جسمی است؛ محیطی که به آن‌ها امکان ادامه فعالیت، مشارکت فعال و دستیابی به نقش‌های تصمیم‌گیری، چه در داخل سازمان‌ها و چه در جامعه‌ی گسترده‌تر، بدهد. این هدف با توجه به شرایط جغرافیایی هر منطقه در نظر گرفته شده است.

او همچنین گفت که تأخیر در انتشار راهنما به دلیل هدف قرار گرفتن برخی از مناطق نیز بوده است، از جمله نقض‌ها و فجایعی که در شهر سویدا رخ داد و تیم محلی را مشغول مدیریت بحران انسانی و امنیتی کرد.

با وجود همه‌ی این چالش‌ها، راهنما اخیراً پس از مشورت‌های داخلی در مرکز شهروندی برابر منتشر شد، بر اساس این باور که سازمان‌های جامعه‌ی مدنی باید به کار خود ادامه دهند، چون صدای جامعه و پلی برای ایجاد توازن، تدوین سیاست‌ها و پیشبرد تغییر هستند.

در پایان، شروق ابو زیدان، وکیل، فعال مدنی و مدیر اجرایی سازمان «مسارات سلام السویداء»، تأکید کرد که ایجاد جامعه‌ی مدنی سالم از درون آغاز می‌شود: با اتخاذ سیاست‌های شفاف که از کارکنان محافظت می‌کند، ارزش‌های حقوقی را تقویت می‌کند و محیط کاری مبتنی بر عدالت و برابری را می‌سازد.