رحمه شنظور   

یمن- بیش از ده سال است که یمن درگیر جنگی طولانی است؛ جنگی که تنها زیرساخت‌ها و اقتصاد را ویران نکرده، بلکه سلامت روان میلیون‌ها یمنی، به‌ویژه زنان و دختران را نیز به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.

زنان یمنی در میان آوارگی اجباری، فشارهای معیشتی و مسئولیت‌های سنگین روزمره، اغلب به‌تنهایی با مشکلاتی مانند افسردگی، اضطراب و اختلال استرس پس از سانحه روبه‌رو هستند؛ آن هم در شرایطی که خدمات حمایتی و روان‌درمانی تقریباً وجود ندارد.

آمارها تصویری نگران‌کننده از وضعیت سلامت روان در یمن ارائه می‌دهد. برآوردها نشان می‌دهد بیش از هفت میلیون نفر در این کشور به حمایت یا درمان روانی نیاز دارند، اما تنها حدود ۱۲۰ هزار نفر به این خدمات دسترسی دارند. همچنین شمار روان‌پزشکان در یمن تنها ۴۶ نفر است؛ یعنی به‌طور متوسط برای هر ۷۰۰ هزار نفر، فقط یک روان‌پزشک وجود دارد؛ آماری که عمق بحران خدمات سلامت روان را نشان می‌دهد.

مروى احمد قاسم، متخصص اجتماعی و روان‌شناسی، می‌گوید زنان یمنی از جمله بیشترین آسیب‌دیدگان جنگ و بحران اقتصادی بوده‌اند. به گفته او، بسیاری از زنان منابع درآمد خود را از دست داده‌اند و این مسئله تأثیر مستقیمی بر وضعیت معیشتی، روانی و زندگی فرزندانشان گذاشته است.

او توضیح می‌دهد که جنگ تنها اقتصاد را نابود نکرده، بلکه زخم‌های عمیق روانی نیز بر جای گذاشته است. بسیاری از زنانی که برای دریافت کمک مراجعه می‌کنند، دچار اختلالات شدید روانی هستند و برخی ناچارند برای مدت طولانی تحت درمان قرار گیرند؛ وضعیتی که توانایی آن‌ها برای مراقبت از خود و فرزندانشان را مختل کرده است.

به گفته این متخصص، شماری از زنان به‌دلیل فشارهای روحی و مشکلات معیشتی، تحصیل یا کار خود را رها کرده‌اند و برخی دیگر به افسردگی شدید دچار شده‌اند؛ افسردگی‌ای که زندگی روزمره آن‌ها را کاملاً مختل کرده است. او تأکید می‌کند که حمایت روانی، در کنار آموزش و بهبود شرایط اقتصادی، یکی از پایه‌های اصلی ثبات اجتماعی و رشد جوامع است.

او همچنین بر ضرورت تدوین برنامه‌هایی برای افزایش مشارکت زنان در عرصه‌های مختلف تأکید می‌کند و می‌گوید نبود حمایت روانی، مشکلات روحی زنان را تشدید کرده و توجه به سلامت روان، شرطی اساسی برای توانمندسازی زنان و ادامه نقش آن‌ها در جامعه است.

از سوی دیگر، أطلال عبدالحکیم، هماهنگ‌کننده پروژه‌ها در اتحاد زنان یمن، می‌گوید جنگ تأثیر شدیدی بر سلامت روان شهروندان داشته، اما زنان بیش از همه آسیب دیده‌اند. به گفته او، شمار زنانی که به‌دلیل پیامدهای جنگ نیازمند خدمات روانی هستند، به‌طور مداوم در حال افزایش است.

او توضیح می‌دهد که این نهاد خدمات مختلفی از جمله مشاوره و حمایت روانی تخصصی برای زنان آسیب‌دیده از جنگ ارائه می‌دهد؛ به‌ویژه زنانی که بار مسئولیت‌های اضافی را بر دوش گرفته‌اند یا قربانی خشونت شده‌اند.

أطلال عبدالحکیم همچنین به کمبود شدید نیروهای متخصص در حوزه سلامت روان اشاره می‌کند و می‌گوید مشکل فقط کمبود روان‌شناس نیست، بلکه شمار پزشکان متخصص در ارائه خدمات درمان روانی پیشرفته نیز بسیار محدود است. او می‌افزاید که در شهر تعز نیز تعداد متخصصان بسیار کمتر از نیاز واقعی جامعه است؛ وضعیتی که در بسیاری از شهرهای یمن دیده می‌شود.

میلیون‌ها زن یمنی امروز با بحرانی خاموش دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ بحرانی که جنگ، آوارگی، خشونت و فقدان آن را عمیق‌تر کرده است. با وجود تلاش برخی نهادهای محلی و بین‌المللی، فاصله میان نیازهای گسترده و خدمات موجود همچنان بسیار زیاد است؛ به‌ویژه در شرایطی که مراکز حمایت روانی اندک و کمبود نیروهای تخصصی شدید است.

فعالان این حوزه معتقدند حل این بحران نیازمند رویکردی جامع است؛ از ادغام خدمات سلامت روان در مراکز درمان اولیه و آموزش نیروهای زن محلی گرفته تا ایجاد خطوط مشاوره از راه دور برای زنان مناطق محروم و تقویت برنامه‌های توانمندسازی اقتصادی، تا زنان بتوانند بخشی از استقلال و کرامت ازدست‌رفته خود را باز یابند.