ایمان سمیر علی

مصر - به محض انتشار عکس‌ها یا ویدیوهایی که فعالیت‌های ورزشی دانشجویان دختر دانشکده‌های علوم ورزشی را در شبکه‌های اجتماعی به نمایش می‌گذارد، ده‌ها نظر منتشر می‌شود که نه درباره فعالیت ورزشی یا سطح علمی، بلکه درباره بدن، پوشش و زندگی شخصی این دانشجویان است. برای بسیاری از آنان، فضای دیجیتال به عرصه‌ای برای زورگویی، آزار و اذیت و خدشه‌دار کردن آبرو تبدیل شده است؛ پیامدهایی که به زندگی روانی، اجتماعی و تحصیلی آنان و گاه حتی به آینده شغلی‌شان نیز سرایت می‌کند.

 

اظهارنظرهای توهین‌آمیز به جای تقدیر از دستاوردها

«ع. ح.»، دانشجوی دانشکده علوم ورزشی دانشگاه قنا، می‌گوید در یک اجرای ورزشی در مراسم اختتامیه فعالیت‌های دانشجویی شرکت کرده بود، اما پس از انتشار تصاویر این اجرا در صفحه رسمی دانشکده، با سیلی از نظرات توهین‌آمیز که او و همکلاسی‌هایش را هدف قرار داده بود، روبه‌رو شد.

این نظرات شامل عبارت‌های تمسخرآمیز و تحقیرکننده‌ای مانند «دانشکده رقص شرقی»، «با وجدان تکان بخور تا بالاترین نمره را بگیری» و «سرپرستان این دخترها کجا هستند؟» بود؛ علاوه بر آن، نظراتی نیز اخلاق دانشجویان را زیر سؤال می‌برد و کرامت آنان را خدشه‌دار می‌کرد.

او توضیح می‌دهد که این تجربه تأثیر روانی عمیقی بر او گذاشت؛ به‌گونه‌ای که دچار اندوه شدید شد و مدتی از حضور در دانشگاه خودداری کرد. همچنین برای پرهیز از خواندن نظرات توهین‌آمیز بیشتر و فشارهای روانی ناشی از آن، دنبال کردن صفحه رسمی دانشکده را متوقف کرد.

 

از خشونت دیجیتال تا محدودیت‌های خانوادگی

برای «د. ح.»، دانشجو، پیامدهای نظرات توهین‌آمیز تنها به فضای مجازی محدود نماند، بلکه مستقیماً بر زندگی شخصی او نیز اثر گذاشت.

او روایت می‌کند که از همان ابتدا خانواده‌اش با ورود او به دانشکده علوم ورزشی مخالفت می‌کردند، اما پس از قبولی در آزمون‌های ورودی، بر ادامه تحصیل در این رشته اصرار ورزید و سرانجام توانست خانواده‌اش را متقاعد کند. در طول سال‌های تحصیل نیز همواره تلاش می‌کرد ملاحظات و حساسیت‌های خانواده‌اش را رعایت کند.

اما انتشار تصاویر یکی از تمرین‌های دانشجویی در صفحه رسمی دانشکده، بار دیگر نگرانی‌ها را زنده کرد؛ زیرا او و همکلاسی‌هایش با نظراتی حاوی توهین، ناسزا و خدشه به آبرو مواجه شدند و حتی برخی خواستار تعطیلی دانشکده شدند.

او می‌گوید برادرش تصاویر و نظرات را دید، او را کتک زد و تلاش کرد مانع ادامه تحصیلش شود. پس از دخالت اعضای خانواده، با ادامه تحصیل او موافقت کرد، اما به این شرط که اقامتش در خوابگاه دانشجویی پایان یابد. در نتیجه، او ناچار شد هر روز مسافت‌های طولانی را برای رفت‌وآمد طی کند؛ امری که با سختی و فرسودگی همراه بود.

او معتقد است این محدودیت‌ها نتیجه مستقیم خشونت دیجیتال بود؛ خشونتی که از مرزهای اینترنت فراتر رفت و بر زندگی و حق تحصیل او تأثیر گذاشت.

 

وقتی آزار و اذیت دیجیتال فرصت‌های شغلی را تهدید می‌کند

پیامدهای خشونت دیجیتال تنها به دوران دانشگاه محدود نمی‌شود، بلکه آینده فارغ‌التحصیلان و فرصت‌های شغلی آنان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. امیره محمد (نام مستعار)، دانشجوی سال چهارم دانشکده تربیت بدنی، می‌گوید صفحه‌ای در اینستاگرام برای ارائه خدمات تمرین ورزشی آنلاین به دختران ایجاد کرده بود، اما از همان ابتدا با مزاحمت‌های مکرر اینترنتی روبه‌رو شد.

او توضیح می‌دهد که با وجود آنکه محتوای صفحه برای دختران تهیه شده بود، بیشتر دنبال‌کنندگان آن مرد بودند. همین موضوع باعث شد پیام‌هایی دریافت کند که ابتدا با تلاش برای آشنایی آغاز می‌شد و سپس به نظرات نامناسب درباره ظاهر، لباس و شیوه حضورش در ویدیوها تبدیل می‌شد.

او می‌افزاید که تلاش کرد شیوه ارائه محتوا را تغییر دهد و لباس‌های گشادتر بپوشد، اما این اقدام نیز مانع از ادامه نظرات آزاردهنده یا کنایه‌های جنسی نشد.

توهین‌ها به بخش نظرات ویدیوهای آموزشی نیز کشیده شد؛ جایی که عملکرد ورزشی او و وزنه‌هایی که هنگام تمرین استفاده می‌کرد، مورد تمسخر قرار می‌گرفت تا از اعتبار حرفه‌ای او کاسته شود.

او همچنین پیام‌هایی حاوی پیشنهادهای غیراخلاقی در ازای دریافت پول دریافت کرد که آن را نوعی بهره‌کشی و آزار و اذیت الکترونیکی دانست.

او تأکید می‌کند که این رفتارها بر وضعیت روانی‌اش تأثیر منفی گذاشت و باعث شد پیش از انتشار هر محتوای جدید دچار تردید شود؛ حتی به بستن کامل صفحه فکر کرد، با وجود آنکه هدفش از ایجاد آن، فعالیت حرفه‌ای و ارائه محتوای آموزشی ورزشی برای دختران بود. او اشاره می‌کند که پس از اتخاذ سیاست نادیده گرفتن پیام‌های توهین‌آمیز و حذف نظرات نامناسب، وضعیت تا حدی بهبود یافت و میزان مزاحمت‌ها نسبت به آغاز فعالیتش کاهش پیدا کرد.

 

پیامدهای روانی، اجتماعی و تحصیلی

توانایی دانشجویان دختر در مقابله با خشونت دیجیتال یکسان نیست؛ برخی با وجود فشارها توانسته‌اند به تحصیل و کار ادامه دهند، اما برخی دیگر ناچار شده‌اند از بعضی فعالیت‌ها کناره‌گیری کنند یا با محدودیت‌های خانوادگی و اجتماعی روبه‌رو شوند که بر آزادی و تصمیم‌گیری آنان اثر گذاشته است.

دکتر نوسه محمد، مدیر اداره روابط عمومی و اطلاع‌رسانی دانشکده علوم ورزشی دانشگاه اسیوط، تأکید کرد که این دانشکده در تلاش است محیط آموزشی امنی فراهم کند و برای حمایت از دانشجویان دختر در برابر هرگونه نقض حقوق دیجیتال، اقدامات لازم را انجام می‌دهد. او توضیح داد که تصاویر منتشرشده در صفحه رسمی دانشکده، عکس‌های گروهی از فعالیت‌های مختلف هستند.

او افزود هرگاه نظر توهین‌آمیزی از سوی یکی از دانشجویان مشاهده شود، مستندسازی و برای طی مراحل قانونی به اداره امور حقوقی ارجاع داده می‌شود. اگر نویسنده نظر خارج از دانشگاه باشد، شکایت رسمی نزد پلیس جرایم اینترنتی ثبت و اقدامات قانونی لازم انجام می‌شود.

وی همچنین به وجود دوربین‌های نظارتی در تمام بخش‌های دانشکده به‌عنوان بخشی از تدابیر تقویت امنیت و ایمنی در محیط دانشگاه اشاره کرد.

 

خشونت دیجیتال مبتنی بر جنسیت

حکمت ابراهیم عبد الکریم، عضو کمیته آینده‌پژوهی دانشکده علوم ورزشی دانشگاه اسیوط، توضیح داد که خشونت دیجیتال مبتنی بر جنسیت یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی است که دختران با آن مواجه هستند و اشکال مختلفی از توهین، تهدید، بدنام‌سازی، اخاذی و نقض حریم خصوصی از طریق ابزارهای دیجیتال را در بر می‌گیرد.

او افزود این نوع خشونت می‌تواند پیامدهای روانی همچون اضطراب، افسردگی، کاهش اعتمادبه‌نفس و در برخی موارد اختلال استرس پس از سانحه ایجاد کند. همچنین از طریق کاهش تمرکز و افت عملکرد تحصیلی، بر پیشرفت آموزشی اثر گذاشته و حتی ممکن است به ترک تحصیل بینجامد.

وی خاطرنشان کرد که پیامدهای اجتماعی این پدیده شامل انزوا و ترس از انگ اجتماعی است؛ موضوعی که مشارکت دختران در فضای دیجیتال و بهره‌گیری آنان از فرصت‌های یادگیری و پیشرفت را محدود می‌کند.

او گسترش این پدیده را ناشی از عواملی چون تمایل به سلطه‌گری یا آسیب‌رسانی، ضعف سواد دیجیتال، تقلید از رفتارهای رایج در پلتفرم‌ها و نیز احساس مصونیت از مجازات به دلیل استفاده از حساب‌های ناشناس دانست.

وی توضیح داد که دانشکده آنچه را «کمک‌های اولیه روان‌شناختی» می‌نامد، به دانشجویان دختر ارائه می‌دهد که شامل حمایت روانی، تشویق قربانیان به گفت‌وگو با افراد مورد اعتماد، فاصله گرفتن موقت از منابع استرس، تأکید بر سرزنش نکردن خود یا پاسخ ندادن به زورگویان اینترنتی و درخواست کمک از نهادهای مسئول در داخل دانشکده است.

 

اقدامات قانونی

شیما حسن الحاجولی، وکیل و عضو کمیته زنان در کانون سراسری، تأکید کرد که مقابله با جرایم خشونت دیجیتال با مستندسازی شواهد از طریق نگهداری تصاویر صفحه (اسکرین‌شات) از گفت‌وگوها، نظرات یا پست‌های توهین‌آمیز آغاز می‌شود؛ زیرا این موارد هنگام ثبت شکایت، مدرک اصلی به شمار می‌روند.

او توضیح داد که قربانی سپس شکایتی را به اداره مبارزه با جرایم فناوری اطلاعات ارائه می‌کند، در روز تنظیم صورت‌جلسه شماره پرونده دریافت می‌کند و پس از آن، مراحل بررسی فنی پیش از ارجاع پرونده به دادستانی عمومی را پیگیری می‌کند.

وی افزود که طولانی بودن روند رسیدگی یکی از مهم‌ترین چالش‌هاست؛ زیرا قربانی پیش از دستیابی به نتایج تحقیقات، آسیب یا بدنامی را متحمل شده است.

او بر اهمیت حمایت خانوادگی و روانی از دختران، به‌ویژه در محیط‌هایی که ماهیت رشته تحصیلی یا ظاهر افراد ممکن است با انگ اجتماعی همراه باشد و فشار بیشتری بر قربانی وارد کند، تأکید کرد.

وی همچنین اشاره کرد که بسیاری از این جرایم از طریق حساب‌های جعلی انجام می‌شوند و برخی از مرتکبان نیز در سنین پایین هستند؛ موضوعی که شناسایی هویت آنان را دشوارتر می‌کند.

او در پایان توضیح داد که قانون در برخی موارد جرایم سایبری، مجازات حبس تا یک سال و جریمه‌ای از پنجاه هزار پوند مصر به بالا را پیش‌بینی کرده است، اما اجرای این مجازات منوط به شناسایی هویت متهم و دسترسی به اطلاعات دیجیتال اوست.