رفيف اسليم

فلسطین- جمعیت هلال احمر فلسطین یکی از خودروهای آمبولانس خود را که ویژه حمل مجروحان و مصدومان بود، به یک سینمای سیار برای کودکان تبدیل کرده است تا در میان کمپ‌ها و نقاط آموزشی نوار غزه تردد کند؛ اقدامی که پس از نزدیک به سه سال محرومیت کودکان از ابزارهای تفریحی صورت گرفته و نام «اتوبوس رؤیاها» بر آن نهاده شده است؛ اتوبوسی که اکنون میان کودکان در تمامی استان‌های این منطقه محبوبیت زیادی یافته است.

مبادرت «اتوبوس رؤیاها» که توسط جمعیت هلال احمر فلسطین آغاز شده، یکی از برجسته‌ترین ایده‌های انسان‌دوستانه و مبتکرانه برای مواجهه با آثار روانی سخت و دردناک جنگ بر کودکان نوار غزه به شمار می‌رود.

نیفین عبدالهادی، مدیر بخش سلامت روان در جمعیت هلال احمر فلسطین، درباره این طرح می‌گوید که این اقدام یک مبادرت تفریحی از سوی جمعیت است که برای رفت‌وآمد در میان کمپ‌های نوار غزه و نقاط آموزشی ایجاد شده تا بر لب‌های کودکانی که از سه سال پیش تا به امروز در شرایطی دشوار زیست می‌کنند، لبخند بنشاند.

اتوبوس رؤیاها برای نخستین‌بار در سال ۲۰۲۴ به راه افتاد و تا به امروز فعالیت آن در استان‌های مرکز و جنوب غزه ادامه دارد، اما به دلیل «خطرات موجود در شمال غزه، به‌رغم تلاش‌های مداوم برای رسیدن به استان‌های بیت‌لاهیا و جبالیا» هنوز نتوانسته است به آن مناطق برسد.
   

      

تفریح؛ یکی از حقوق اصلی کودکان

قطعی برق از آغاز جنگ تا به امروز، امکان تماشای تلویزیون را برای خانواده‌ها دشوار کرده و همین امر موجب شده کودکان اشتیاق فراوانی برای نشستن پای یک صفحه نمایش و تماشای برنامه‌ها داشته باشند. نیفین عبدالهادی تأکید می‌کند که تماشای انیمیشن و رسوم متحرک «یکی از حقوق کودکان» است؛ از این رو، این مبادرت می‌کوشد تا در کنار تماشای فیلم، بخش‌های ویژه دیگری را نیز برای بازی فراهم کند؛ از جمله بخش «نقالی و قصه‌گویی» که با روایت داستان و ترویج ارزش‌ها بر ابعاد روانی و آموزشی تمرکز دارد، بخش «تحرک و ورزش»، و بخش سوم که ویژه «بازی‌های بومی و محلی» ساخته‌شده از مواد بازیافتی و ابزارهای در دسترس مانند عروسک‌های پارچه‌ای است؛ به‌ویژه در شرایطی که قیمت اسباب‌بازی‌ها در این اواخر به شکل سرسام‌آوری افزایش یافته است.

او توضیح می‌دهد که کودکان غزه «مانند سایر کودکان جهان زندگی طبیعی ندارند»؛ چرا که مدارسشان به مراکز اسکان آوارگان تبدیل شده و وقتشان میان ملاحقه‌کردن تانکرهای آب برای پرکردن دبه‌ها و ایستادن در صف‌های طولانی توزیع غذای رایگان می‌گذرد. به گفته او، اتوبوس رؤیاها «تلاشی است برای ارمغان آوردن شادی و حمایت روانی» هرچند کوتاه‌مدت، تا بخشی از سختی‌هایی را که تجربه می‌کنند جبران کند.

از جمله چالش‌هایی که اتوبوس رؤیاها با آن روبه‌روست، سختی‌های رفت‌وآمد و هزینه‌های آن است: «اتوبوس مسافت‌های زیادی را طی می‌کند، علاوه بر اینکه ابزارها و تجهیزات لازم و مناسب برای اجرای فعالیت‌ها یا گسترش برخی دیگر از بخش‌ها و وارد کردن برنامه‌های جدید در دسترس نیست.» او در خصوص علت نام‌گذاری این طرح می‌گوید: «حق هر کودکی است که در محیطی امن و زیبا و با زندگی باکرامتی رؤیاپردازی کند، به همین دلیل نام اتوبوس رؤیاها بر آن گذاشته شد.»
 

       

استقبال و همکاری گسترده

سهام غانم، مادر یکی از کودکان، درباره این رویداد می‌گوید که برنامه‌ای بسیار زیباست و کودکان شدیداً به آن نیاز داشتند؛ به‌ویژه آنکه این کمپ از ۳۰۰ خانواده تشکیل شده و هر خانواده چندین کودک دارد که اساس زندگی یعنی تفریح را از دست داده‌اند و دور از صفحات نمایش و تماشای کارتونی که با آن بزرگ می‌شدند، رشد کرده‌اند. او اشاره می‌کند که استقبال و همکاری مردم بسیار چشمگیر بود: «شادی کودکان هنگام تماشای خودروی حمل مجروحان که صفحه‌ای از آن بیرون می‌آمد تا فیلم کارتونی پخش کند، توصیف‌ناپذیر بود.»

این برنامه حتی کودکان کمپ‌های مجاور را نیز گرد هم آورد؛ کودکانی که به محض شنیدن صدای بلندگوها خود را رساندند. او می‌گوید: «پایبندی کودکان به قوانین تماشا خوب بود تا مسئولان برنامه فیلم را قطع نکنند.» وی با بیان اینکه کودکان به شدت به برنامه‌های تفریحی بیشتری نیاز دارند، این پرسش را مطرح می‌کند که چه کسی می‌تواند انکار کند که بازی، اهمیتی کمتر از غذا، آب، آموزش و سایر نیازهای تمام‌نشدنی دارد؟

سهام غانم زندگی امروزشان را با گذشته مقایسه کرده و می‌گوید پیش از حمله، در هر خانه‌ای تلویزیونی وجود داشت که شبکه‌های بی‌شماری با محتوای انیمیشن برای کودک پخش می‌کردند: «امروز اما تلویزیونی وجود ندارد؛ قیمت آن سرسام‌آور است و اگر هم فراهم شود، هزینه تأمین برق و روشن نگه‌داشتن آن بسیار بالاست.» او همچنین یادآور می‌شود که در همین بازه زمانی از سال‌های گذشته، فرزندان غزه در فروشگاه‌های لوازم‌التحریر مشغول خرید وسایل و آماده‌شدن برای سال تحصیلی جدید بودند، اما امروز حتی مکانی برای درس خواندن پیدا نمی‌کنند.

رهف برده، دختربچه‌ای که در این برنامه حضور داشت، می‌گوید از دیدن اتوبوس رؤیاها که همیشه درباره‌اش از زبان کودکان دیگر شنیده بود، بسیار خوشحال است. یک صندلی کوچک، یک صفحه نمایش، یک فیلم کارتونی و برنامه‌های تفریحی و بازی، چیزی بود که هرگز تصور نمی‌کرد روزی همه آن‌ها را یک‌جا و در یک مکان پیدا کند. او آرزو می‌کند که کاش اتوبوس رؤیاها می‌توانست هر روز بیاید؛ به‌ویژه آنکه او همیشه از طریق انیمیشن‌ها، نقاشی کشیدن و نحوه مواجهه با موقعیت‌های مختلف زندگی را می‌آموخت.