ساره پورخزری

كرماشان- از چند روز گذشته خبر افزایش قیمت بسته‌های اینترنت همراه توسط اپراتورهای تلفن همراه منتشر شد؛ افزایشی که طبق اطلاعات موجود، حدود ۴۰ درصد بوده است. اپراتورها در توضیح این تصمیم ادعا کرده‌اند که این افزایش قیمت برای تأمین منابع لازم جهت حفظ پایداری شبکه، ارتقای کیفیت خدمات، توسعه فناوری‌های نوین ارتباطی و افزایش ظرفیت زیرساخت‌ها ضروری بوده است. اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که نه‌تنها کیفیت خدمات بهتر نشده، بلکه از هفته‌ی گذشته و حتی پیش از اعمال این افزایش قیمت، سرعت اینترنت به‌شدت کاهش یافته و دسترسی به بسیاری از سرویس‌هایی که نیازمند اینترنت پرسرعت هستند محدود شده است. این افزایش قیمت و سرعت بسیار پایین اینترنت در حالی است که به گفته‌ی حمید فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، اپراتورها در ابتدا خواهان افزایش صددرصدی تعرفه‌ها بوده‌اند.

اما درخواست برای افزایش ۱۰۰ درصدی، در شرایطی مطرح شده که اپراتورها در سال گذشته طی دو نوبت به‌ویژه در دی‌ماه، تعرفه‌های خود را در مجموع نزدیک به ۴۰ درصد افزایش داده بودند. پس از آن نیز اینترنت در کشور برای مدتی طولانی، نزدیک به سه ماه، به‌صورت گسترده قطع شد و پس از بازگشت تدریجی، کیفیت و سرعت آن بیش از پیش کاهش یافت. در چنین وضعیتی، افزایش دوباره‌ی قیمت‌ها نه‌تنها با ادعای ارتقای کیفیت همخوانی ندارد، بلکه برای کاربران به‌معنای پرداخت هزینه‌ی بیشتر برای خدماتی ضعیف‌تر است؛ وضعیتی که شکاف دیجیتال را عمیق‌تر می‌کند و دسترسی آزاد و برابر به اینترنت را بیش از گذشته محدود می‌سازد.
 

آریانا.ق، یکی از کاربران اینترنت، درباره‌ی افزایش اخیر قیمت بسته‌های اینترنتی می‌گوید: «شغل من برنامه‌نویسی و آموزش آن است و به‌طور مستقیم به اینترنت پرسرعت و دسترسی آزاد به بسیاری از سایت‌های خارجی وابسته‌ام. افزایش قیمت اینترنت به‌تنهایی فشار زیادی ایجاد می‌کند؛ چون من روزانه ویدئوهای آموزشی زیادی دانلود می‌کنم و حداقل ۵۰ گیگابایت مصرف روزانه دارم. با این حساب، هزینه‌ی مصرف روزانه‌ام به حدود ۵۰۰ هزار تومان رسیده و یعنی ماهیانه نزدیک به ۱۵ میلیون تومان فقط باید برای اینترنت پرداخت کنم. اما مشکل فقط قیمت نیست. سرعت اینترنت به‌شدت پایین آمده و هر اتفاقی که در کشور می‌افتد، حکومت بلافاصله اینترنت را محدود یا قطع می‌کند. در چنین شرایطی، شغل‌هایی مثل شغل من کم‌کم در حال نابود شدن هستند؛ چون نه سرعت داریم، نه دسترسی، نه ثبات، و حالا هم باید چند برابر هزینه‌ی گذشته را پرداخت کنیم.»

اما افزایش تعرفه‌ی اینترنت تنها بخشی از این گرانی ۴۰ درصدی است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این افزایش قیمت فقط به حوزه‌ی اینترنت محدود نمی‌شود، بلکه تعرفه‌ی خدمات ارتباطی مانند پیامک و مکالمه نیز با رشد قابل‌توجهی همراه بوده است. به این ترتیب، هزینه‌ی بخش‌های مختلف خدمات اپراتورها هم‌زمان افزایش یافته و فشار مالی بیشتری را بر کاربران تحمیل کرده است.
 

فیلترشکن؛ هزینه‌ای اضافی برای دسترسی به اینترنت آزاد

بررسی اپلیکیشن‌های خرید بسته‌های اینترنتی نشان می‌دهد که برای یک کاربر عادی که ماهیانه حدود ۱۰۰ گیگابایت مصرف دارد، هزینه‌ی دسترسی به اینترنت آزاد از مرز یک میلیون تومان فراتر می‌رود. اما این تنها بخش کوچکی از هزینه‌ی واقعی ارتباط با جهان بیرون است. کاربران برای اتصال به اپلیکیشن‌ها و شبکه‌های اجتماعی فیلترشده، ناچارند هر ماه مبالغ سنگینی بابت خرید فیلترشکن پرداخت کنند؛ فیلترشکن‌هایی که بسیاری از آن‌ها امنیت کافی و کیفیت پایدار را ندارند اما نبود انتخاب و فشار نیاز بر مردم، کاربران را به استفاده از آن‌ها مجبور کرده است.

        

بیتا.ش، زنی که سال‌هاست در اینستاگرام تولید محتوا می‌کند و تمام درآمدش وابسته به همین فضاست، درباره‌ی روزهای اخیر و افزایش قیمت اینترنت چنین می‌گوید: «برای تولید محتوا لازم است هر روز سوژه‌های مختلف را در اینستاگرام، تلگرام، تیک‌تاک، توییتر و چندین پلتفرم دیگر دنبال کنم. این کار یعنی روزانه بیش از شش ساعت در این فضاها در حال جست‌وجو، تحلیل و چرخیدن هستم. طبیعی است که مصرف اینترنت من بسیار بالاست، مخصوصاً که مجبورم از فیلترشکن پولی استفاده کنم. افزایش قیمت اینترنت یعنی باید حدود چهل درصد بیشتر از مبلغی که هر ماه برای خرید بسته کنار می‌گذاشتم هزینه کنم. همین خودش فشار مالی بزرگی است. باور دارم چند ماه دیگر همین روند تکرار می‌شود؛ دوباره اینترنت را گران می‌کنند و دوباره ما باید هزینه بیشتری بدهیم. اگر این مسیر ادامه پیدا کند، کسب‌وکارهایی مثل من که کاملاً وابسته به اینترنت هستند، کم‌کم از بین می‌روند.»

بررسی پیامدهای افزایش قیمت اینترنت، در کنار بحران‌های اقتصادی گسترده، نشان می‌دهد که این تغییر تعرفه‌ها تا چه اندازه می‌تواند حیات مشاغل وابسته به اینترنت را تهدید کند. با وجود فیلترهای فراگیر، پیش‌بینی می‌شود بخش بزرگی از جامعه با گرانی اینترنت و فشار اقتصادی، این نیاز مهم را از زندگی خود حذف کنند، مصرف آن را به حداقل برسانند، یا ناچار شوند کسب‌وکار و شیوه ارتباطی خود را به اپلیکیشن‌های داخلی منتقل کنند. چنین روندی به‌تدریج اینترنت را به امتیازی انحصاری برای قشر خاصی تبدیل می‌کند و عموم مردم را از دسترسی آزاد به جهان اطلاعات محروم می‌سازد یا آنان را مجبور می‌کند برای این دسترسی هزینه‌های سنگین بپردازند. در نهایت، چنین به نظر می‌رسد که حکومت با افزایش قیمت اینترنت، علاوه بر محدود کردن گردش آزاد اطلاعات، در پی آن است که اهرم فشار دیگری را فعال کند؛ اهرمی که پیش‌تر در حوزه‌های اقتصادی، دارویی و امکانات عمومی به کار گرفته شده بود و اکنون به عرصه‌ای کشیده شده که میلیون‌ها نفر در ایران از آن کسب درآمد می‌کنند یا در فضای خفقان موجود، اینترنت را تنها راه بیان و فریاد خود می‌دانند اما حکومت در پی قطع همین آخرین بارقه‌های امید است.