Mersede Gaidi: Zeyneb’den Werîşe’ye uzanan direniş kuşaklar boyunca sürüyor
Zeyneb Celaliyan, Werîşe Muradî ve Golrokh İrayi gibi kadınların şiddet ve idam kararlarına karşı direnişinin geçmiş kuşakların mücadelesini sürdürdüğünü belirten Mersede Gaidi, bu direnişin İran rejiminin yenilgisini gösterdiğini söyledi.
ŞEHLA MUHAMMEDİ
Haber Merkezi - Devlet şiddetine karşı mücadele ederken, yaşamını yitiren Mirabel Kardeşler’in yolunu bugün Zeyneb Celaliyan, Golrokh İrayi, Şerife Muhammedî, Pexşan Ezîzî ve Werîşe Muradî gibi kadınlar sürdürüyor. İran hapishaneleri, bir yandan tutuklular için işkence ve ölüm mekanlarına dönüşürken, diğer yandan kadın direnişinin sembolü haline geldi.
Ajansımızın sorularını yanıtlayan eski siyasi tutuklu ve Xavaran Adalet Arayan Aileleri üyesi Mersede Gaidi, İran hapishanelerindeki yapısal şiddeti ve kadınların bu şiddete karşı direnişini değerlendirdi.

*Öncelikle siyasi tutuklu bir kadın olarak 1980’li yıllarda hapishanede yaşanan yapısal şiddeti ve sizin maruz kaldığınız deneyimlerinizi dinlemek istiyoruz.
Hapishanenin dört duvarı kadınlar ve erkekler için ortak noktalar barındırıyor, ancak kadınlar açısından farklılıklar bulunuyor. Cinsiyet ayrımı ve kadınların ikinci sınıf yurttaş olarak görülmesini hapishane duvarlarının arkasına taşıdığımızda bu durum katmerli şiddete dönüşüyor. Daha ilk aşamada, beden aramasından geçirilirken, bir kadın olarak cinsel tacize ve aşağılanmaya maruz kalıyorsunuz. Erkekler de bunları yaşıyor, ancak kadınlar olarak cinsel taciz ve aşağılanmayı daha yoğun yaşıyoruz.
1980’li yıllardaki kendi deneyimimi anlatacağım. O dönemde kadınları siyasi aktivist olarak kabul etmiyorlardı. Kadınlara, ‘Siz siyasetten ne anlarsınız? Siyaset kelimesinin ne anlama geldiğini biliyor musunuz?’ deniliyordu. Kadınlara yöneltilen ilk sorular, erkeklerle aralarındaki ilişkinin niteliği hakkındaydı. Kırbaçlanma, işkence görme ve hücreye konulma konusunda kadınlarla erkekler arasında fark yoktu. İşkence odasında erkeklerden farklı bir muamele görmüyorduk, ancak odanın dışına çıktığımızda kadınlara yönelik cinsiyetçi küfürler ve aşağılamalar başlıyordu. Kadınlarımız hamileyken bedenleri kırbaçlandı ve kendilerine çocuklarını düşürmeleri gerektiği söylendi. Kırbaçlanan annelerin çocukları gardiyanların elindeydi ve kırbaç odasından çıkar çıkmaz çocuklarını emzirmek zorunda kalıyorlardı. Çocukları rehin alınan annelerden bilgi vermeleri isteniyordu. Kadın ve erkek arasındaki fark işte burada başlıyor.
Fizyolojik açıdan ise regl dönemi ve hijyenik ped sorunu vardı ve bugün de devam ediyor. Kadın tutuklular eski kıyafetlerini ya da gazete kağıtlarını kullanıyor ve bu durum hastalıklara yol açıyor. Tutuklulara verilen zorunlu ilaçlar da kadınları daha fazla etkiliyor; hastalıklara ve hormonal sorunlara neden oluyordu. Hapishanede tamamen sistemin ve erkek egemen devletin kontrolü altındasınız. Sistem sizi bütün bu kurallarla denetliyor ve istediği her şeyi yapabiliyor. Bugün kadınların mücadelesinin tanınmasını sağlayan da bu direniş oldu.
*Geçtiğimiz günlerde Sepide Qolian, genç tutuklularla yaptığı görüşmelere ilişkin deneyimlerini mektuplar halinde yayımladı. Bunlar çoğunlukla daha önce mücadele deneyimi olmayan ve protestolara katılan 18-19 yaşlarındaki genç kadınlardı. Genç kadınların aktarımlarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Biz çoğunlukla örgütlü ve siyasetin içindeydik. Bu durum dünyanın her yerinde yaşandı; kadınlara karşı kullanılan ilk araç tecavüzdür ve biz bu konuda okumalar yapmıştık. İran İslam Cumhuriyeti hapishanelerinde de bu yöntemi kullanıyorlar. Özellikle 2022 yılında bu uygulamalar çok yoğunlaştı. Erkeklerin itiraf etmesini sağlamak için kadınları, ailelerini ve erkekleri tecavüzle tehdit ediyorlar. Tutukluları kırmak için başvurdukları ilk yöntem cinsel içerikli küfürler oluyor. Hatta ilk kez 2022 yılında erkeklere karşı kadın işkenceciler kullandılar. Kadınlara uygulamak istedikleri tacizin aynısını erkeklere de uyguluyorlar.
Çocuklarımız direndi, onlara tecavüz ettiler ve onları öldürdüler. Bu yöntemi, buna hazırlıklı olmayan gençlere karşı kullanıyorlar. 17 ya da 18 yaşındaki bir çocuğun bedenine dokunulması çok ağır etkiler yaratıyor. İşkence türleri açısından baktığımızda zorla itiraf almak için kadınlara yönelik cinsel aşağılama da kullanılıyor. Erkeklere karşı da kadınları kullanıyorlar; kadın ve erkekleri yan yana hücrelerde tutuyor ve ‘İtiraf etmezsen eşine tecavüz edilir’ diye tehdit ediyorlar. Anneler ve aileler de görüş salonlarında şiddete ve beden aramasına maruz kaldı. 3-4 yaşındaki kız çocuklarına bile beden araması yapıldı.
Şimdi de adi suçlardan hüküm giyen kadın tutuklulara değinelim. Bu kadınların çoğu aile içi şiddetin mağduru ve belki de bu şiddete tepki gösterdikleri için hapishanedeler. Eşlerinden gördükleri şiddet nedeniyle kendilerini savunmak amacıyla onları öldürmek zorunda kalan hem kendi aileleri hem de eşlerinin aileleri tarafından dışlanan ve şiddeti katmerli yaşayan kadınlar var. Siyasi tutukluların sesi duyuluyor ve kim oldukları biliniyor.
Ancak siyasi olmayan suçlardan tutuklanan kadınlar, aslında bu sistemin mağdurları. Evlerinde ve ailelerinde tecavüze uğruyorlar. Ailelerindeki erkekler nedeniyle uyuşturucu kaçakçılığı yapmak zorunda kalan kadınlar, yakalandıklarında bu erkeklerle ilişkileri kesiliyor. Bu kadınlar ailelerinden tamamen dışlanıyor. Ailelerinden aylık maddi destek almıyor ve yaşamlarını sürdürebilmek için hapishanede sömürülüyorlar. Çocukları sosyal hizmetler kurumuna veriliyor ve bir daha çocuklarını göremiyorlar. Hapishaneden çıksalar bile çocuklarını bulamayabiliyorlar.
Bu kadınların yaşadığı aşağılanmanın ardından idam edilmeleri de söz konusu. Daha en başından kendilerine idam edilecekleri söyleniyor; 10-12 yıl boyunca hapishanede sömürülüp aşağılandıktan sonra idam ediliyorlar. Sistem, hem hapishane içinde hem de dışında kadın oldukları için onları eziyor. Bizim dönemimizde siyasi tutukluların sayısı daha fazlaydı. Ancak bugün, öncelikle kadınlara dayatılan sistematik ekonomik yoksulluk nedeniyle adi suçlardan tutuklanan kadınların sayısı çok daha arttı.
*Bütün bu şiddete rağmen hapishanelerde direniş devam ediyor. Golrokh İrayi, Werîşe Muradî ve Pexşan Ezîzî’nin yayımladığı mektuplar, Sepide Qolian’ın aktardığı anlatımlar ve diğer tutukluların sesleri bu direnişin bir parçası. Süheyl Arabi gibi tutukluların sesini duyuran isimler de var. Zeyneb Celaliyan ise bütün şiddete, sürgüne ve yıllardır hapiste tutulmasına rağmen direnişini sürdürüyor. Bu direniş ve mücadele enerjisi nereden kaynaklanıyor?
Zeyneb Celaliyan’ın, ‘Özgürlük için mücadele ediyorum ve yanımda ölenlerin sesi olmak için savaşıyorum’ diye yazdığı bir cümleyle başlamak istiyorum. Ya da Golrokh İrayi’nin Werîşe hakkında yayımladığı mektup… Bu mektup bana, yanıma gelip idam cezası aldıklarını söyleyen ancak ne depresyona giren ne de üzülen arkadaşlarımı hatırlattı. ‘Salı Günü İdamlara Hayır’ hapishanedeki direnişi sokağa taşıdı. Emekliler de bugün bu değerli insanların mücadelesini destekliyor ve idama hayır sesini yükseltiyor. Bütün bunlar İran İslam Cumhuriyeti’nin yenilgisi anlamına geliyor. Yenilgi, direnişin devam etmesidir. Süheyl Arabi de bunu düşünüyor ve tutukluların iddianamelerini kamuoyuna açıklıyor. Bu gençler yaşam ve koşulsuz özgürlük istiyor. Cinsiyet eşitliği için mücadele ediyorlar. Yönetimin karşısında durarak, ‘İdam ediyorsunuz, biz direniyoruz’ diyorlar.