Yemen - Yemen’de şiddet giderek artıyor. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin artması; hükümet politikalarının başarısızlığı, kadınların korunmasındaki eksiklikler, yasaların uygulanmasındaki gerileme, hesap verebilirlik mekanizmasının bulunmamasıyla doğrudan bağlantılıdır.

Kamuoyunu sarsan bazı suçlar şu şekilde kayıtlara geçti:

“*Ocak 2025’te daha önce tehdit nedeniyle şikâyette bulunmuş olmasına rağmen öğretmen Nesrîn Edib Aden, boşandığı erkek tarafından katledildi.

*18 Eylül 2025’te Taiz kentinde Temizlik ve Kanalizasyon Fonu Müdürü Dr. İftihan el-Meşherî katledildi. Bu olay kadınların öncülüğünde protestoların önünü açtı.

*31 Eylül 2025’te Dr. Vefa el-Muhelafî, Sana merkezinde döviz bürosunun önünde silahlı saldırıya uğradı.

*2021 yılında Gazeteci Raşa Abdullah, sekiz aylık hamileyken Aden’de insani konuları takip ettiği sırada aracına yerleştirilen bombanın patlaması sonucu hayatını kaybetti.”

Yemenli kadınlar son yıllarda artan şiddet vakalarını ve nedenlerini ajansımıza değerlendirdi.

Engelliler için El-Tumuh Derneği Genel Sekreteri ve aktivist Îman el-Qudsî, çatışmalar nedeniyle kadınlara karşı ihlallerin Yemen’in farklı vilayetlerinde tehlikeli biçimde arttığını belirtti.

Kadınlara yönelik suçların toplumda büyük bir endişe yarattığını kaydeden Îman el-Qudsî, “Özellikle engelli kadınlar, birçok saldırıda katlediliyor ya da ağır ihlallere maruz kalıyor. Bu olayların bir kısmı birliklerde ve polis merkezlerinde kayda geçiyor. Çoğu zaman aktivistler, toplumsal temelli ihlallerin ilk hedefi haline geliyor; bu durum zamanla büyük ihlallere dönüşüyor” dedi.

‘Kadınların farkındalığı ve şikâyet etme cesareti artmış durumda’

Îman el-Qudsî, bu sorunun yalnızca birkaç sayıyla açıklanamayacağını dile getirerek, “Güvenlik verileri, şiddet olaylarında gözle görülür bir artış olduğunu gösteriyor. Bir yandan şiddet artarken, diğer yandan da kadınların farkındalığı ve şikâyet etme cesareti artmış durumda. Şiddetin temel nedeni, toplumda kadınların küçümsenmesidir. Hâlâ çoğu zaman kadın, erkekten sonra ikinci planda görülüyor; bu ataerkil anlayış kültür ve geleneklerde yer etmiş durumda. Eğitim ve toplumsal yaşama katılım bunu tamamen ortadan kaldıramadı. Bu da ayrımcılığın, baskının ve hakların azalmasının önünü açıyor. Aynı zamanda kadınların toplumsal alanda görünür hale gelmesi ve hak talep etmesiyle dijital medya üzerindeki şiddet artmış, en tehlikeli ihlal biçimlerinden biri haline gelmiştir. Bu saldırılarla kadınları susturmaya çalışıyorlar” şeklinde konuştu.

Karar mekanizmalarının ‘cinsiyeti’

Îman el-Qudsî, kadın hareketlerinin güçlenmesi ve kadınların liderlik pozisyonlarına gelmesinin, karar alma yetkisinin erkeklerde olması gerektiğini düşünen bazı kesimler tarafından tepkiyle karşılandığını söyleyerek, “Tarihsel olarak kadınlar ev içi rolle sınırlandırıldı. Evde karar mekanizmalarının erkeğin elinde olduğu gelenekler, önce sözlü şiddetle başlıyor; ardından fiziksel şiddete, sonunda da kırsalda, köylerde ve bazen cinayetlere kadar varan bir zemini hazırlıyor” diye belirtti.

Çatışmalar ve ekonomik güçlenme

Araştırmacı Hana eş-Şercabî, devam eden çatışmalar nedeniyle kadınlara yönelik şiddetin daha da kolaylaştığını vurguladı. Hana eş-Şercabî, “Toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle mücadelede ilgili kurumların rolü etkinleştirilmelidir” dedi.

Krizin seviyesini gösteren sayılar

Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu’nun (UNFPA) tahminlerine göre 2025 yılında Yemen’de 6.2 milyon kadın ve kız çocuğu toplumsal cinsiyete dayalı şiddet riski altında. Kırsal bölgelerde nüfusun yüzde 90’ından fazlası koruma hizmetlerinden yoksun.

Yemen Özgürlük ve Haklar Ağı, 2017’den Temmuz 2025’e kadar kadınlara yönelik cinayet, saldırı ve zorla kaybettirme dâhil 5 bin 600’den fazla ihlali belgeledi. Misilleme korkusu ve güvenlik güçlerine güvensizlik nedeniyle gerçek sayının çok daha yüksek olabileceği ifade edildi.

İnsan hakları raporlarına göre 40 binden fazla ihlal

Yemen Kadınları Güçlendirme Vakfı (YWEF), 2015’ten Kasım 2025’e kadar kadın ve kız çocuklarına yönelik 40 binden fazla ihlali belgelediğini açıkladı. Bu ihlaller; öldürme, gözaltı, saldırı, tecavüz, zorla yerinden edilme ve işten çıkarma gibi başlıkları kapsamaktadır.

Raporda, doğrudan saldırılar sonucu 2 bin 730 kadının katledildiği, 375 silahlı saldırı, 605 mayın kaynaklı yaralanma ve 169 akrabalar tarafından işlenen cinayet kaydedildiği belirtildi. Gözaltı merkezlerinde, tutuklamalarda ve zorla yerinden edilme süreçlerinde 42 tecavüz vakası belgelenmiştir.

Yerinden edilen 4 milyon kişinin neredeyse yarısını kadınların oluşturduğu, 9,6 milyon kadın ve kız çocuğunun açlık ve hizmet yoksunluğu çemberine girdiği ifade edildi.

Hesap verebilirlik için uluslararası kamuoyuna çağrı

Yemen Kadınları Güçlendirme Vakfı, belgelenenlerin yaşanan olayların yalnızca bir kısmı olduğunu belirterek; uluslararası ve bağımsız bir soruşturma komitesinin kurulması, sorumluların hesap vermesi, kadın ve kız çocuklarının korunması ve mağdurlara hukuki ve psikolojik destek sağlanması çağrısında bulundu.

İnsan hakları savunucuları, cezasızlığın sürmesinin daha fazla şiddetin önünü açacağı konusunda uyardı.