BAHARİN LEHİB

Pervan – Afganistan’ın köylerinde kadınlara yönelik kısıtlamalar, eğitim ve çalışma haklarının ellerinden alınmasıyla sınırlı kalmıyor. Kadınların hareketlerinin gözetlenmesi, korku ortamının yaratılması ve günlük yaşamlarına müdahale edilmesi de bu kısıtlamaların bir parçası haline geliyor. Pervan vilayetindeki bir köyde yaşayan kadın ve kız çocuklarının anlatımları, Taliban’a ihbar edilme ve takip edilme korkusunun günlük ihtiyaçlarını karşılamak veya bir meslek öğrenmek için dışarı çıkmalarını dahi zorlaştırdığını ortaya koyuyor.

Kadınların yaşam alanı ablukada

Pervan vilayetindeki köylerden birinde, Nazanin Ziya’nın evine doğru ilerlerken bölgede devriye gezen bir Taliban grubuyla karşılaştık. Eve varıp içeri girmemizin ardından Taliban üyeleri, Nazanin Ziya’nın eşine ziyaretimizle ilgili çok sayıda soru yöneltti. Nazanin Ziya’nın eşi ise soruları yanıtlamaktan kaçınarak, “Sizin tarif ettiğiniz özelliklerde kadınları ben de görmedim” dedi.

Evin adresini bulabilmek için yolda, tarlalarında çalışan birkaç erkek çiftçiye adres sormuştuk. Taliban üyelerinin kendisine yönelttiği soruların ardından Nazanin Ziya’nın eşi, ziyaretimiz sırasında neler yaşandığını bize sordu. Biz de evin adresini bulamadığımız için çiftçilere yol sormak zorunda kaldığımızı anlattık.

Nazanin Ziya’nın eşi, adresini sorduğumuz erkeklerin kim olduklarını ve nasıl göründüklerini öğrendikten sonra, “Adresini sorduğunuz Muhsin, Taliban’ın casuslarından biri ve her ay onlardan maaş alıyor. Herkesin, özellikle de kadınların hareketlerini gözetliyor. Kadınların nereye gittiğini, hangi evlerde eğitim kursları veya kadın toplantıları düzenlendiğini takip ediyor. Görevi, kadınları ve kız çocuklarını izlemek ve hareketlerini Taliban’a bildirmek. Taliban da kadınları başörtüsü kurallarına uymadıkları veya ahlaki gerekçeler öne sürerek gözaltına alıyor” diye belirtti.

Dükkanda kadın varlığı dahi suç sayılıyor

Birkaç saat sonra bölgedeki durumun sakinleşmesi üzerine Nazanin Ziya ile kadınların maruz kaldığı bu tür uygulamalar hakkında konuştuk. Nazanin Ziya, Taliban’ın eşinin işlettiği dükkanda kadınlara yönelik müdahalesine ilişkin yaşadığı bir olayı da paylaştı.

Nazanin Ziya, “Eşim evimizin yakınında, köy halkının gıda ve diğer temel ihtiyaçlarını karşılayabileceği bir dükkan işletiyor. Birkaç gün önce ben, kayınbiraderimin eşi ve Muhsin’in eşi ev ihtiyaçlarımızı almak için bu dükkana gittik. Ziyaretinizden Taliban’ı haberdar eden Muhsin, bizim dükkanda bulunduğumuzu da onlara bildirmiş. Biz henüz durumun farkında değildik, ancak kısa süre sonra Taliban üyeleri dükkana geldi. Benim evimle kayınbiraderimin eşinin evi birbirine yakın olduğu için hızla evlerimize girdik. Ancak Taliban, eşimi ve Muhsin’in eşini, saatlerce sorguladı. İkisine ağır hakaretlerde bulunarak saatlerce dükkanda tuttu. Sonunda annesinin durumundan endişelenen Muhsin’in oğlu, ne olduğunu öğrenmek için dükkana geliyor. Taliban üyeleri onu görür görmez tekme ve yumruklarla tehdit ediyor ve annesinin alışveriş yapmak için bir daha erkeklerin işlettiği dükkana gitmesine izin vermemesi konusunda uyarıyor” ifadelerinde bulundu.

 

Baskılara rağmen üretime ve eğitime devam

Nazanin Ziya’nın üç genç kızı bulunuyor. Üçü de eğitimlerine devam etme hakkından mahrum bırakılmalarına rağmen meslek edinmek ve becerilerini geliştirmek için çaba gösteriyor. Şu anda sırayla kuaförlük eğitimi veren bir kadının yanına giderek bu mesleği öğreniyorlar. Nazanin Ziya’nın kızları, eğitim için gidip gelirken birçok kez takip edildiklerini, bazı durumlarda güzergahlarını değiştirmek ve eve dönmek zorunda kaldıklarını söyledi. Bu durumun yalnızca kendi aileleriyle sınırlı olmadığını, bölgedeki çok sayıda kadının da benzer deneyimler yaşadığını belirtti.

Nazanin Ziya’nın büyük kızı Mîna Ziya, “Bir gün kuaförlük eğitimi almak için evden çıktığımda, Muhsin’in kız kardeşimle beni uzun süre takip ettiğini fark ettim. Onu atlatmak amacıyla çarşıya gittik ve saatlerce bir dükkandan diğerine dolaştık. Köyümüzdeki çarşıda çok az dükkan olmasına rağmen tüm çabalarımıza karşın takibinden kurtulamadık. Sonunda eve dönmek zorunda kaldık. Bu olay birçok kez tekrarlandı. Buna rağmen henüz kuaförlük öğrenmek için evden çıktığımızı fark etmediler” sözleriyle yaşadıkları zorluklara dikkat çekti.