MERVAT ABDÜLKADİR

Sudan – Sudan’daki kadın kurumları, ülkenin bağımsızlık öncesi döneminden itibaren tarihi bir varlık göstermektedir. Sudan Kadın Birliği 1952 yılında kuruldu; bu, kadınların eğitim, çalışma ve eşitlik haklarını savunmak amacıyla oluşturulan ilk kadın örgütüydü. Bunu takiben Sudan’da kadın hakları için çalışan birçok kurum ve örgüt kurulmuştur.

2018 Aralık Devrimi sırasında bu kurumlar, kadınların bilinçlendirilmesinde büyük rol oynadı ve kadınların ekonomik olarak güçlenmesi için istihdam fırsatları yarattı.

2023 Nisan’ında başlayan çatışma döneminde ise bu kurumların çoğu ofislerini ve içeriklerini kaybetti. Bazı kurumlar faaliyetlerini durdurdu veya çatışma koşullarına göre yeniden yapılandı. Sudan’daki kadınlar, bu dönemde ciddi ihlallerle karşılaştı; tecavüz, kaçırılma ve cinsel istismar vakaları yaygındı.

2025 yılında siyasi ve hukuki kazanımlar

Çatışma nedeniyle, Aralık Devrimi sırasında elde edilen kadın haklarını düzenleyen yasaların çoğu uygulanamaz hale geldi. Özellikle parlamentoda kadın temsil oranı yüzde 30’a çıkarılmış, evlilik ve boşanma yasaları kadın haklarını iyileştirecek şekilde değiştirilmiş, erken evlilikler yasaklanmış ve aile içi şiddetle mücadele kapsamında güvenli sığınma alanları sağlanmıştı. Kadınlar ayrıca barış müzakerelerine katıldı ve kadın hakları ile cinsiyet eşitliği konusunda farkındalık kampanyaları yürüttü.

Çatışma döneminde kadın kurumlarının faaliyetleri

Kadın kurumları, çatışmadan etkilenen kadınlara insani yardım ve psikolojik destek sağladı. Sudan’daki kadın kurumları, kadınların sosyal ve ekonomik haklarını güçlendirdi, özellikle kayıt dışı sektörlerde istihdam olanakları sundu. Psikolojik ve sosyal destek sağladılar ve kadınların ekonomik olarak güçlenmesi için eğitim ve finansman programları düzenlediler.

Medya ve temsil alanındaki çalışmalar

Kadın kurumları, medyada kadın temsiliyetini artırmak ve toplumsal farkındalık yaratmak için önemli çalışmalar yaptı. Kadın gazeteciler, siyasi olayların yanı sıra kadın hakları konularına dair haberlerin görünürlüğünü artırdı ve toplumda cinsiyet eşitliği bilincinin gelişmesine katkıda bulundu. Örgütler, medyada kadınlarla ilgili klişeleri değiştirmeye ve farklı alanlarda örnek kadın profilleri sunmaya çalıştı.

Karşılaşılan zorluklar

Sudan’daki kadın kurumları, siyasi kutuplaşma nedeniyle kadın hareketleri üzerinde olumsuz etkilerle karşılaştı ve kadın hakları aktivistleri için düşmanca bir ortam oluştu. Ayrıca, birçok aktivist güvenlik soruşturmaları ve gözaltılara maruz kaldı. Dijital şiddet, kadınların sesini kısmaya ve onları dışlamaya yol açtı. Finansman eksikliği, çalışmaların sürdürülebilirliğini tehdit etti. Ekonomik ve sosyal zorluklar da kadınların kamu ve siyasi hayata katılımını sınırladı.

Yerel inisiyatifler ve acil müdahale

Doğu Sudan’daki Kassala Eyaleti Kadın Acil Durum Odası’ndan Rınad Ömer, bu yapının 2023’te başlayan çatışmaların ardından genç kadın liderlerden oluşan bir grup tarafından kurulduğunu belirterek, yerinden edilmiş kadınlara sağlık çantaları gibi temel ve sağlık hizmetleri sunmayı ve yerel kadınların katılımıyla koruma sağlamayı amaçladıklarını ifade etti.

Rınad Ömer, grubun kadın liderlerle iş birliği içinde yerinden edilmiş kadınların tespiti ve ihtiyaçların dağıtımı çalışmalarını yürüttüğünü, 2025 yılı boyunca ise kadınlara yönelik birçok hizmet ve faaliyet gerçekleştirdiklerini aktardı. Rınad Ömer devamında şunları söyledi: “Bunlar arasında, göç merkezlerinde barış içinde bir arada yaşamaya yönelik oturumlar düzenlenmesi, barışın önemi konusunda farkındalık çalışmaları, kadınların barış sürecinde temel bir aktör olmalarının vurgulanması, çatışmaların sona ermesinin ardından siyasi yaşama katılımlarına hazırlanmaları ve psikolojik ile maddi destek sağlanması yer aldı.”

Rınad Ömer ayrıca, Kassala Kadın Acil Durum Odası’nın görece yeni bir yapıya sahip olmasına rağmen, bir tüzük ve iç yönetmeliklerle çalıştığını; temel tüzük, koruma politikaları ve iç düzenlemelerin onaylanması amacıyla bir genel kurul düzenlediklerini belirterek, kadın çalışmalarını belirli ilke ve politikalara dayalı kurumsal bir çerçeveye oturtmayı hedeflediklerini vurguladı.

Destek, belgeleme ve ekonomik güçlenme

Uzman Stina Abdullah, çatışma döneminde kadın kurumlarının psikolojik destek sağlama, ihlalleri belgeleme ve ekonomik güçlenme gibi kritik roller üstlendiğini belirtti. Kadınlar, eğitim ve eğitimli genç kadın gruplarının ortaya çıkması sayesinde karar alma mekanizmalarına daha fazla erişim sağladı. Kurumlar, ekonomik atölyeler ve eğitimlerle yerinden edilmiş kadınların istihdamını artırdı.

Gelecek için umut

Stina Abdullah, Sudan’daki kadınların geleceği için umutlu olduğunu belirtti. 1325 sayılı Kadının Barış ve Güvenlik Kararı’nın uygulanmasının, kadınlar için gerçek bir kazanım olacağını vurguladı. Çatışma sonrası dönemin, kadınların taleplerini birleştirmek ve ortak talepler doğrultusunda politika geliştirmek için önemli bir fırsat sunduğunu ifade etti.