Haber Merkezi- İran ve Rojhilat Kürdistanı’nda halk ayaklanması 23. gününe girerken, rejim baskı ve şiddeti artırarak toplumu tamamen güvenlik mekanizmalarıyla kontrol altına almaya çalışıyor.

Binlerce göstericinin katledilmesi, yüzlerce kişinin keyfi gözaltına alınması rejimin halkın sesini susturmak için başvurduğu sistematik terörün boyutlarını gözler önüne seriyor. Karaj ve Tahran’da fiilen uygulanan sıkıyönetim ve Rişte Pazarı’nda yaşanan katliam, İran’daki protestoların sadece bir halk hareketi değil, aynı zamanda insan hakları açısından tarihi bir kriz olduğunu ortaya koyuyor.

İdamlar devam ediyor, iki aktivistten haber alınamıyor

Ülkede binlerce gösterici hayatını kaybederken tutuklamalar, gözaltılar ve idamlar devam ediyor. 5-15 Ocak 2026 tarihleri arasında 127 eski mahkum idam edildiği gelen bilgiler arasında. Ocak ayının üçüncü haftasında Rojhilat Kürdistanı’nda keyfi tutuklamalar ve sivil hak aktivistlerine yönelik baskılar yeniden gözlemlendi. Kadın hakları, çevre ve sivil toplum alanında çalışan aktivistler, daha önce “Jin, Jiyan, Azadî” hareketine katılanlar dahil olmak üzere, hukuki karar olmaksızın gözaltına alındı ve bilinmeyen yerlere götürüldü. Sine’den kadın hakları aktivisti Şehrzad Rezai ve eski siyasi tutuklu Kejal Vatanpur’dan haber alınamıyor.

Bir günde 70 cenaze

Kürdistan İnsan Hakları Ağı’na göre son üç haftada, hükümet güçlerinin ateşi sonucu 150 Kürt sivil hayatını kaybetti ve bunlardan 53’ünün kimliği doğrulandı. Ölümlerin çoğu Devrim Muhafızları güçlerinin ateşiyle meydana geldi. En fazla katliam 18 Ocak’ta Kirmaşah’da yaşandı, en az 70 cenazenin Taleghani Hastanesi’ne götürüldüğü belirtildi. Bin 500’den fazla Kürt tutuklandı.

Halkın baskıya direnişi sürüyor

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), İran’daki kitlesel gösterilerde yaşamını yitirenlerin sayısının 3 bin 308’e, gözaltı sayısının ise 24 bin 266’ya ulaştığını açıkladı. Resmi rakamlardan çok daha fazla kayıp olabileceği bildiriliyor. Sunday Times, kaynaklarına dayandırdığı haberde yaşamını yitirenlerin sayısının 16 bin 500’ü aştığını, çok sayıda yaralının kan kaybı nedeniyle hayatını kaybettiğini ve bazı durumlarda Devrim Muhafızları’nın yaralılara kan verilmesini engellediği bildirdi. Yaralıların hastane yataklarından zorla çıkarıldığına dair raporlar da mevcut.

İnsanlığa karşı suç

Sunday Times, İran’daki göstericilere uygulanan baskının boyutlarını da açıkladı: 8 bin kişi doğrudan gözlerine ateş edilerek görme yetisini kaybetti, yaklaşık 18 bin kişi katledildi, 330 binden fazla kişi yaralandı. Tahran’daki “Nur” göz merkezi yalnızca 7 bin göz yaralanması vakası bildirdi. İnsan hakları örgütleri, bu eylemleri “insanlığa karşı suç” olarak değerlendirirken sistematik şiddetin boyutlarının benzeri görülmemiş bir seviyeye ulaştığını vurguluyor. Behesht-e Sakineh mezarlığında görevli bir çalışan, yüzlerce kimliği bilinmeyen cenazenin buraya taşındığını ve gömülmelerinin kimliksiz olarak yapılmasının talep edildiğini ancak çalışanların insani bir şekilde bunu engelleyip cenazeleri belgelerle kayda geçirdiğini bildirdi.

Çocuklar yaşamını yitirdi

İran’daki gösteriler sırasında çok sayıda çocuk yaşamını yitirdi. Cenazeler ailelere resmi tören olmadan, güvenlik baskısı altında teslim edilirken ve kimi ailelerden de cenazeler için para talep edildiği öğrenildi. Resmi istatistikler ve insan hakları kuruluşlarına göre en az 21 çocuk devletin baskıcı politikaları sonucu yaşamını yitirdi.

Rişte Pazarı’nda yaşananlar, İran rejiminde çıplak şiddet ile baskının simgesel bir sahnesi haline geldi. Dijital medyada yayılan yangın ve yıkım görüntüleri, devletin yeniden yıkıcı güç olarak toplumun karşısına çıktığı bir anı ortaya koyuyor. Tanıklıklar, güvenlik güçlerinin pazarı kasıtlı olarak ateşe verdiğini belgeliyor. Raporlar, protestocuların pazara sığındığında kapıların kapatıldığını ve çıkanların tarandıklarını doğruluyor.