ASMAA FATHİ

Mısır - Mısır’da Kişisel Statü Yasası değişikliklerine ilişkin tartışma, yıllardır biriken eleştirilerin yeniden gündeme gelmesiyle alevlendi. Eleştiriler, babanın velayet sıralamasında annenin ardından ikinci sıraya alınması yönündeki düzenlemeye karşı çıkanlardan ve boşanma sonrası anneler ile çocuklar için nafaka, bakım ve sosyal güvencelerin güçlendirilmesini isteyen kadın ve insan hakları örgütlerinden geliyor. Önerilen değişiklikler bazı talepleri karşılamayı amaçlasa da, geniş kesimlerde endişe yaratıyor. Eleştiriler, nafaka ve bakım güvenceleri netleştirilmeden yapılan değişikliklerin çocuğun üstün yararını zedeleyebileceği ve yeni sorunlar doğurabileceği yönünde yoğunlaşıyor. Tartışmaların yalnızca tek bir maddeyle sınırlı olmadığı, kapsamlı bir reform ihtiyacına işaret ettiği belirtiliyor. Hukukçular, düzenlemelerin çocuğun istikrar hakkı ile ebeveynlerin eşit katılımı arasında denge kurması gerektiğini vurgularken, velayet, nafaka ve ziyaret haklarına ilişkin başlıklar tartışmanın merkezinde yer alıyor.

Velayet sıralamasında babanın konumu tartışılıyor

Temyiz davalarında uzmanlaşmış avukat ve aile hukuku doktora adayı Abeer Hamdi, babanın velayet hiyerarşisinde geri plana itilmesinin çocuğun üstün yararına hizmet etmeyeceğini savunarak, erken yaşta bakımın aile içindeki kadın figürleriyle güçlü bağlar gerektirdiğini ifade etti. Abeer Hamdi, babanın önceki taslakta on altıncı sıraya yerleştirilmesini adil bulmadığını belirterek, bu yaklaşımı eleştirdi. Babanın doğrudan annenin ardından konumlandırılmasına da karşı çıkan Abeer Hamdi, çocuğun erken yaşta en yakın bakım ve psikolojik desteğe erişebilmesi için babanın anne, anneanne ve babaanne gibi birincil bakım verenlerin ardından değerlendirilmesi gerektiğini savundu.

‘Esas ölçüt çocuğun üstün yararı olmalı’

Abeer Hamdi, temel ölçütün ebeveynler arasındaki çekişmeler değil, çocuğun üstün yararı olması gerektiğini vurgulayarak, çocuğun boşanmanın veya evlilik içi çatışmaların sonuçlarını taşımaması gerektiğini ifade etti. Babayı daha geri bir konuma yerleştirmenin bazı durumlarda çocukların erken yaşta üvey anneyle yaşamak zorunda kalmasına yol açabileceğini kaydeden Abeer Hamdi, bunun psikolojik ve sosyal uyum sorunları ve güvensizlik duygusu yaratabileceği uyarısında bulundu.

Kadınlar için velayet düzenlemeleri endişe yaratıyor

Abeer Hamdi, velayet meselesine ilişkin bazı düzenlemelerin özellikle kadınlar açısından ciddi endişeler doğurduğunu belirterek, “Annenin yeniden evlenmesi durumunda velayeti kaybetmesi, birçok kadını çocuklarını kaybetme korkusuyla kayıt dışı evliliklere yöneltiyor” dedi. Bu durumun, kadın ve çocukların yasal güvencelerden mahrum kalmasına yol açtığını dile getiren Abeer Hamdi, feminist ile insan hakları hareketlerinin yıllardır bu sorunu hafifletmeye çalıştığını söyledi.

Boşanma sonrası mali sorumluluk tartışması

Mali yükümlülüklere de değinen Abeer Hamdi, “Birçok baba boşanmadan sonra çocuklarına karşı mali sorumluluklarını yerine getirmeyi bırakıyor; oysa nafaka ve bakım yükümlülüğü, ayrılıkla ortadan kalkmayan hem yasal hem de dini bir sorumluluktur” diye konuştu. Nafaka ödemekten kaçınanlara yönelik yaptırımları desteklediğini belirten Abeer Hamdi, “Nafaka ödemeyen ve hakkında kesin hüküm bulunan babalar için bazı devlet hizmetlerinin askıya alınması, çocuk haklarını güvence altına almak adına önemli bir adımdır” diye belirtti.

‘Velayette denge ve ortak sorumluluk sağlanmalı’

Mısır Sosyalist Partisi ve Mısır Kadınları Ulusal Cephesi üyesi Karima El-Hefnawy ise, kişisel statü yasasında yapılacak değişikliklerin temelinde “çocuğun en iyi çıkarları” ilkesinin yer alması gerektiğini vurguladı. Karima El-Hefnawy, bunun yanı sıra aile içinde adaletin sağlanması ve ebeveynler arasında bakım ve yetiştirmeye dayalı dengeli bir ortaklığın güvence altına alınması gerektiğini dile getirdi. Babanın anneden sonra ikinci sırada yer almasını desteklediğini belirten Karima El-Hefnawy, hakların görevlerden ayrı düşünülemeyeceğini ifade ederek, “Ziyaret, velayet ve vesayet; mali destek, bakım ve uygun yetiştirme sorumluluklarından bağımsız ele alınamaz” değerlendirmesinde bulundu.

Yeniden evlilikte velayet: Kadınlar aleyhine eşitsizlik

Karima El-Hefnawy, velayet sahibi ebeveynin evlilik durumu konusunu da gündeme getirerek, babanın yeniden evlenmesine rağmen velayet hakkını sürdürürken, annenin yeniden evlenmesi halinde velayeti kaybetmesinin açık bir eşitsizlik yarattığını söyledi. Karima El-Hefnawy, bu uygulamanın kadınlara karşı ayrımcılık teşkil ettiğini ve anayasanın eşitlik ile ayrımcılık yasağına ilişkin ilkeleriyle uluslararası sözleşmelere aykırı olduğunu ifade etti. Çocuğun menfaatine zarar verilmediği sürece annelerin evlilik sonrası da velayet hakkını koruması gerektiğini ifade eden Karima El-Hefnawy, aile durumlarının değerlendirilmesinde cinsiyete dayalı varsayımların değil, çocuğun somut yararının esas alınması gerektiğinin altını çizdi.

Babaların çocuklardan kopması ve yasal boşluklar

Avukat Alia Askar da, babayı çok düşük bir konuma yerleştiren önceki sistemin, özellikle haftada sadece birkaç saatle sınırlı ziyaret hakları nedeniyle birçok babayı çocuklarının hayatından fiilen dışladığını vurguladı. Mali yükler ve ziyaret haklarının kötüye kullanılmasıyla ilgili endişelere de değinen Alia Askar, çocukları koruyacak ve ziyaretleri net biçimde düzenleyecek açık yasal çerçevelerin oluşturulması gerektiğini belirtti. Alia Askar ayrıca, yasal denetim olmadan çocukların başka şehirlere taşınması veya seyahat ettirilmesinin önüne geçilmesinin önemine dikkat çekti.

Son karar mercii yargı olmalı

Alia Askar, velayetin annede kalması, babaya devredilmesi ya da başka bir aile üyesine verilmesi gibi tüm durumlarda, çocuğun en iyi çıkarlarını belirleyecek birincil otoritenin yargı makamı olması gerektiğini de ekledi.