بهاران لهیب 

افغانستان- اعتراضات اخیر در ایران بار دیگر نشان داد که شکاف میان جامعه و ساختار قدرت تا چه اندازه عمیق شده است. خیابان‌ها به صحنه فریادهایی بدل شده‌اند که سال‌ها سرکوب، تبعیض، نابرابری و فقدان آزادی‌های اساسی را در خود انباشته کرده بودند. این اعتراضات صرفاً واکنشی مقطعی به یک رویداد خاص نیست، بلکه ادامه زنجیره‌ای از نارضایتی‌های تاریخی است که اکنون با هزینه‌ای سنگین برای مردم عادی، به‌ویژه زنان و جوانان، بروز یافته است.

در جریان این اعتراضات، گزارش‌های گسترده‌ای از کشتار معترضان، بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه و سرکوب خشن منتشر شده است. نیروهای امنیتی با استفاده از سلاح گرم، خشونت سازمان‌یافته و ایجاد فضای رعب، تلاش کرده‌اند اعتراضات را خاموش کنند، اما این سرکوب‌ها نه‌تنها خشم عمومی را کاهش نداده، بلکه به نمادی از نقض سیستماتیک حقوق بشر تبدیل شده است.

در کنار سرکوب داخلی، موضوع مداخلات و موضع‌گیری‌های قدرت‌های خارجی نیز بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفته است. کشورهای خارجی، به‌ویژه ایالات متحده امریکا، با صدور بیانیه‌ها، تحریم‌ها و گاه حمایت‌های گزینشی، خود را مدافع حقوق بشر معرفی می‌کنند. با این حال، تجربه‌های تاریخی نشان داده است که این مداخلات اغلب بیش از آن‌که به نفع مردم باشد، در چارچوب منافع سیاسی، امنیتی و اقتصادی خود آن کشورها تعریف می‌شود.

 افغانستان نمونه روشنی از پیامدهای پیچیده و گاه فاجعه‌بار مداخلات امریکا است. بیش از دو دهه حضور نظامی و سیاسی امریکا در افغانستان با شعار مبارزه با تروریزم، دموکراسی‌سازی و دفاع از حقوق بشر آغاز شد، اما در عمل، جنگ طولانی، تلفات گسترده غیرنظامیان، تخریب زیرساخت‌ها و بی‌ثباتی مزمن را برای مردم افغانستان به همراه آورد. بسیاری از وعده‌ها هرگز عملی نشد و حقوق بشر بارها قربانی مصلحت‌های سیاسی گردید.

در افغانستان، حملات هوایی، عملیات شبانه و حمایت از ساختارهای فاسد، نقض آشکار حقوق بشر را رقم زد. زنان و کودکان بارها قربانی اشتباهات نظامی شدند و عدالت برای قربانیان تقریبا هیچ‌گاه محقق نشد. همین تجربه تلخ باعث شده است که بخش بزرگی از مردم منطقه، به وعده‌های بشردوستانه قدرت‌های خارجی با دیده تردید بنگرند و از تکرار چنین سناریوهایی در کشورهای دیگر، از جمله ایران، نگران باشند.

مداخلات خارجی، هرچند گاه با زبان حقوق بشر سخن می‌گویند، اما اغلب به پیچیده‌تر شدن بحران‌ها می‌انجامند. در بسیاری موارد، فشارهای خارجی بهانه‌ای به دست حکومت‌های سرکوبگر می‌دهد تا اعتراضات داخلی را به «دست‌های بیگانه» نسبت دهند و سرکوب را تشدید کنند. این وضعیت، معترضان را میان دو نیروی مخرب قرار می‌دهد: سرکوب داخلی و بازی‌های قدرت خارجی.

اعتراضات ایران در چنین فضایی جریان دارد؛ فضایی که مردم در آن خواهان کرامت، آزادی و عدالت‌اند، اما هم‌زمان از سواستفاده سیاسی بازیگران خارجی نیز هراس دارند. تجربه افغانستان نشان داده است که تغییر واقعی و پایدار بدون تکیه بر اراده مستقل مردم و بدون پاسخگویی واقعی به نقض حقوق بشر، ممکن نیست و هرگونه مداخله بیرونی اگر با خواست مردم همسو نباشد، می‌تواند نتایجی ویرانگر داشته باشد.

کشتار معترضان در ایران و سکوت یا واکنش‌های جامعه جهانی، بار دیگر معیارهای دوگانه در قبال حقوق بشر را برجسته می‌کند. همان کشورهایی که امروز از حقوق مردم ایران سخن می‌گویند، دیروز در افغانستان، عراق و امروز در سوریه، اوکراین، لبیا، فلسطین و دیگر نقاط جهان، خود در نقض این حقوق نقش مستقیم یا غیرمستقیم داشته‌اند. این تناقض، اعتماد مردم منطقه به نظام بین‌الملل را به‌شدت تضعیف کرده است.

در نهایت، اعتراضات اخیر ایران را باید نه‌تنها به‌عنوان یک بحران داخلی، بلکه به‌عنوان بخشی از یک معادله پیچیده منطقه‌ای و جهانی دید؛ معادله‌ای که در آن سرکوب داخلی، مداخلات خارجی و منافع قدرت‌های بزرگ در هم تنیده شده‌اند. صدای معترضان، صدای کرامت انسانی است که نباید در هیاهوی سیاست‌های بین‌المللی گم شود.

به همین مناسب یلدا احمد روانشناس و فعال حقوق زن از افغانستان همبستگی خود را با مباران ایران اعلام داشته است.

وی می گوید: «اخیرا مردم ایران دوباره که از جور و ستم استبداد رژیم خوناشام جمهوری اسلامی به ستوه امدند به جاده‌ها،  خیابان‌ها و سرک‌ها برآمدند. دست به تظاهرات و اعتراضات زدند. اما متاسفانه کمافی‌سابق توسط نیرو‌های جمهوری خون‌آشام اسلامی کشته، زخمی و اعدام می‌شوند و به زندان فرستاده می‌شوند.»

یلدا در ادامه اضافه می‌کند: «من به حیث یک شهروند افغانستان که درد مشترک با مردم ایران داریم و هر دو ملت از استبداد و خشونت گروه‌های اسلامی چه از نوع اخوندی و طالبی به ستوه آمدیم. آرزو آزادی و رهایی برای مردم ایران دارم.»

نامبرده به ملت ایران خطاب دارد: «اما به نظر من، نظر به تجربه تلخی که ما مردم افغانستان در مدت ۲۵ سال داریم که امپریالیسزم آمریکا با کشورهای هم دستش، مداخله مستقیم و اشغال در افغانستان تحت نام تروریزم انجام دادند. اینان نتهایی که تروریزم را ازبین نبردند بلکه باعث فربه شدن و بزرگ شدن احزاب بنیادگرایی جهادی، طالبی، داعش و دیگر گروه‌های اسلامگرا و بنیادگرا در افغانستان شدند.»

یلدا اشاره می‌کند: «من به این عقیده هستم که هیچ کشور و هیچ نیروه‌ای بدون در نظرداشت منافع خود هیچ کاری را انجام نمی‌دهند به این باور هستم که فقط و فقط مردم ایران هستند که خودشان با همبستگی، مبارزه، پیکار و ایستادگی نیرو‌ها و گروه‌های را که مداخله می‌کنند و کشور‌های دیگر، دست شان را کوتاه کنند و خودشان به عمر ننگین جمهوری اسلامی پایان ببخشند. به امید دنیایی عاری از خشونت!»