کشوری خطرناک برای زایمان؛ فروپاشی نظام سلامت جان زنان یمنی را تهدید میکند
داستانهای تلخ و دردناکی از مادران یمنی شنیده میشود؛ زنانی که هر روز در سایه فروپاشی نظام سلامت و فقر گسترده، با خطرات جدی زایمان ناایمن روبهرو هستند و دسترسی محدودی به خدمات درمانی اولیه دارند.
رحمه شنظور
یمن - زنان یمنی امروز در شرایطی بسیار دشوار زندگی میکنند؛ جایی که زایمان، بهجای آنکه آغاز یک زندگی تازه باشد، به خطری جدی برای جان مادران تبدیل شده است. جنگ، فقر، کمبود امکانات درمانی و کاهش آگاهی بهداشتی، مشکلات زنان باردار را دوچندان کرده و بحران سلامت باروری در این کشور را به یکی از چالشهای بزرگ انسانی تبدیل کرده است.
نور محمد، زن ۲۸ سالهای از شهر تعز، با اندوه از یکی از تلخترین تجربههای زندگی خود یاد میکند: «تصور میکردم پس از زایمان، نوزادم را در آغوش گرفته و به خانه بازمیگردم؛ اما در نهایت با زخمی عمیق و دردی همیشگی به خانه برگشتم.»
او درباره آن روزها میگوید: «وقتی زمان زایمانم فرا رسید، خانوادهام به دلیل ناآگاهی از اهمیت مراقبتهای پزشکی، اصرار داشتند در خانه زایمان کنم. زایمان بسیار سخت و طولانی شد و پس از ساعتها درد و رنج، بالاخره تصمیم گرفتند مرا به بیمارستان منتقل کنند.»
نور ادامه میدهد: «پس از رسیدن به بیمارستان، برایم داروی القای زایمان تزریق کردند. اما نوزادم جانش را از دست داد و رحمم نیز دچار پارگی شد. پزشکان ناچار شدند رحمم را خارج کنند و از آن زمان دیگر هرگز امکان بچهدار شدن نخواهم داشت.»
رنجی که هزاران زن یمنی تجربه میکنند
داستان نور تنها یک نمونه از واقعیتی است که هزاران زن یمنی با آن روبهرو هستند. وخامت اوضاع بهداشتی و تداوم بحران انسانی باعث شده خطرات بارداری و زایمان در این کشور به شکل نگرانکنندهای افزایش یابد. به همین دلیل، صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، یمن را یکی از خطرناکترین کشورهای جهان برای زایمان معرفی کرده است.
طبق گزارش این نهاد، هزاران زن یمنی در شرایطی ناایمن زایمان میکنند، در حالی که ماماها و کارکنان درمانی با کمبود شدید امکانات و فشار کاری سنگین مواجهاند؛ مشکلی که در مناطق روستایی بسیار حادتر است.
فقر، ناآگاهی و کمبود خدمات درمانی
زهور علی، یکی از ماماهای یمنی، میگوید وضعیت نامناسب اقتصادی مهمترین مانع دسترسی زنان باردار به خدمات درمانی است. به گفته او، بسیاری از خانوادهها حتی توان پرداخت هزینه رفتوآمد به بیمارستان یا هزینههای درمان را ندارند.
او توضیح میدهد که مراکز درمانی در مناطق روستایی پاسخگوی نیاز مردم نیستند و بسیاری از زنان، بهویژه در موارد پرخطر، مجبور میشوند برای درمان به شهرها مراجعه کنند. اما اغلب زمانی به مراکز درمانی میرسند که فرصت مداخله مؤثر پزشکی بسیار محدود شده است.
زهور علی همچنین بر نقش آگاهیبخشی تأکید میکند و میگوید: «بعضی از زنان در دوران بارداری هیچگونه مراقبت و معاینه منظم دریافت نمیکنند؛ در حالی که این مراقبتها میتواند عوارض خطرناکی مانند مسمومیت بارداری را بهموقع تشخیص داده و جان مادر و کودک را نجات دهد.»
پیامدهای جنگ و کمبود بودجه
برآوردهای سازمان ملل نشان میدهد روزانه بیش از ۷۰۰ زن در سراسر جهان بر اثر عوارض قابل پیشگیری بارداری و زایمان جان خود را از دست میدهند؛ یعنی بهطور متوسط هر دو دقیقه یک زن. همچنین در برابر هر مورد مرگ، دهها زن دیگر دچار آسیبها و ناتوانیهای ناشی از زایمان میشوند که در بسیاری از موارد قابل پیشگیری است.
در یمن، جنگی که بیش از ده سال ادامه داشته، خسارتهای سنگینی به نظام سلامت وارد کرده است. اکنون بیش از پنج میلیون زن و دختر در سن باروری به خدمات اولیه بهداشتی نیاز دارند. آمارهای جدید نیز نشان میدهد هر دو ساعت یک زن یمنی در دوران بارداری یا هنگام زایمان جان خود را از دست میدهد.
مرکز مطالعات «کایس» اعلام کرده است که کمبود شدید منابع مالی و امکانات درمانی، همراه با پیامدهای جنگ، دسترسی مردم به خدمات سلامت را بهشدت محدود کرده و زنان بیش از همه از این وضعیت آسیب دیدهاند.
بر اساس این گزارش، دستکم پنجونیم میلیون زن و دختر در سن باروری به خدمات سلامت باروری نیاز دارند؛ در حالی که خطرات بارداری، زایمان و عوارض پس از زایمان همچنان رو به افزایش است.
نظام سلامت در آستانه فروپاشی
اسماء حسن، یکی دیگر از ماماهای یمنی، میگوید کاهش حمایت سازمانهای بشردوستانه از بیمارستانهای دولتی، مشکلات موجود را دوچندان کرده است.
او میگوید: «زمانی که سازمانهای بینالمللی از بیمارستانها حمایت میکردند، دارو و تجهیزات پزشکی راحتتر در دسترس بود و برخی بیماران نیز با هزینه این نهادها به مراکز درمانی دیگر منتقل میشدند. اما امروز با کمبود گسترده بسیاری از امکانات ضروری روبهرو هستیم.»
به گفته او، بیمارستان جمهوری هر روز شمار زیادی از زنان باردار، از موارد عادی گرفته تا شرایط اورژانسی، را پذیرش میکند. بیماران پس از ارزیابی اولیه و بررسی علائم حیاتی، تحت درمان قرار میگیرند و موارد بحرانی مستقیماً به بخش اورژانس منتقل میشوند.
اسماء حسن تأکید میکند که کارکنان بخش سلامت با وجود همه دشواریها همچنان به خدمترسانی ادامه میدهند، اما برای ادامه این روند به حمایت بیشتر نیاز دارند؛ از جمله پرداخت حقوق و مزایا، حمایت روانی از کادر درمان و تأمین دارو و تجهیزات پزشکی مورد نیاز.
با وجود آنکه بسیاری از مرگومیرهای مادران قابل پیشگیری است، یمن همچنان یکی از بالاترین نرخهای مرگ مادران را در میان کشورهای عربی دارد. دسترسی به خدمات درمانی مناسب، ماماهای آموزشدیده و پزشکان متخصص میتواند بخش بزرگی از این تلفات را کاهش دهد.
در کشوری که سالها جنگ آن را فرسوده کرده است، لحظه تولد که باید سرآغاز امید و زندگی باشد، برای هزاران زن به نبردی برای زنده ماندن تبدیل شده است؛ نبردی که هر روز در میان کمبود امکانات و ضعف خدمات درمانی ادامه دارد.