رحمه شنظور  

يمن- درگیری‌ها، فروپاشی وضعیت اقتصادی و جهش قیمت مواد غذایی، چالش‌های روزافزونی را پیش‌روی خانوار‌های یمنی برای تأمین غذای کافی و متوازن قرار داده است؛ در این میان، زنان و به‌ویژه مادران، بار اصلی تبعات این بحران انسانی را در درون خانواده‌ها بر دوش می‌کشند.

با کاهش درآمدهای خانوار و جهش هزینه‌های زندگی، اکثر خانواده‌های یمنی ناچار شده‌اند تعداد وعده‌های غذایی را کاهش داده یا خوراکی‌های سرشار از پروتئین و مواد مغذی را از سفره‌های خود حذف کنند؛ امری که مستقیماً بر سلامت کودکان تأثیر گذاشته و خطر ابتلا به سوءتغذیه شدید را افزایش داده است.

آمارهای سازمان ملل متحد حاکی از آن است که ۱۸.۳ میلیون نفر در یمن با عدم امنیت حاد غذایی مواجه‌اند و بیش از ۲.۲ میلیون کودک زیر ۵ سال از سوءتغذیه حاد رنج می‌برند. همچنین برآورد می‌شود که حدود ۱.۳ میلیون زن باردار و شیرده در طول سال ۲۰۲۶ دچار سوءتغذیه شوند.

دکتر هدی الحمادی، متخصص تغذیه درمانی، در مطب خود روزانه پذیرای زنان بارداری است که از سوءتغذیه چه به‌صورت کمبود وزن و چه به‌صورت عدم دریافت نیازمندی‌های حیاتی بدن در دوران بارداری رنج می‌برند.

او می‌گوید فقر و فروپاشی اقتصادی در رأس دلایل اصلی سوءتغذیه در یمن قرار دارند؛ در کنار آن، ضعف منابع انسانی و خروج نهادهای بین‌المللی که پیش‌تر از خانواده‌ها و مراکز بهداشتی فعال در زمینه تغذیه پشتیبانی می‌کردند، بحران را عمیق‌تر کرده است.

به گفته این متخصص، کمبود آگاهی درباره اهمیت تغذیه سالم و دریافت ویتامین‌ها و املاح، عامل دیگری در تفاقم این مشکل است. ناآگاهی مادران نسبت به ضرورت حفظ سلامت و تغذیه مناسب در دوران بارداری، آسیب‌های جبران‌ناپذیری بر سلامت کودک به‌ویژه در نخستین ماه‌های زندگی وارد می‌کند.

این نگرانی‌ها جدا از واقعیت تلخ انسانی در یمن نیست؛ سازمان ملل اعلام کرده بیش از ۲۲ میلیون نفر در یمن در سال ۲۰۲۶ به کمک‌های بشردوستانه و حمایتی نیاز دارند که ۱۰.۹۵ میلیون نفر از آنان را زنان و دختران تشکیل می‌دهند. علاوه بر این، توان پاسخگویی سیستم بهداشت و درمان به شدت فروپاشیده و تنها ۵۹.۳ درصد از مراکز درمانی با ظرفیت کامل فعال هستند.

دکتر الحمادی تأکید می‌کند که پیامدهای سوءتغذیه منحصر به ابعاد جسمی نیست، بلکه رشد شناختی، میزان فعالیت و توانایی یادگیری کودکان را مختل می‌کند. نقص طولانی‌مدت مواد مغذی اساسی می‌تواند بر رفتار، تحرک و توانمندی‌های ادراکی کودک اثرات ناگواری بر جای بگذارد.

 

آمارهای نگران‌کننده در میان زنان باردار

دکتر هدی الحمادی می‌افزاید زنان در یمن به‌شدت در معرض عوارض بارداری و مشکلات ناشی از سوءتغذیه قرار دارند. به گفته او، ۸۰ درصد از زنان باردار در معرض عوارض ناشی از سوءتغذیه هستند. مشهودات بالینی و گزارش‌های متخصصان زنان و زایمان نشان می‌دهد که بسیاری از زنان باردار با کمبود شدید عناصر حیاتی از جمله کلسیم مواجه‌اند.

 

روستاها؛ مسیر طولانی‌تر تا مراقبت‌های درمانی

زنان در مناطق روستایی یمن با چالش‌های مضاعفی برای دسترسی به مراقبت‌های تغذیه‌ای و بهداشتی روبه‌رو هستند؛ از ناهمواری راه‌ها و دشواری رسیدن به بیمارستان‌ها گرفته تا هزینه‌های سنگین حمل‌ونقل و نبود کادر متخصص در مناطق دورافتاده.

دکتر هدی الحمادی اشاره می‌کند که عدم درک درست از مفهوم «تغذیه درمانی» نیز مانع دیگری است؛ چرا که برخی خانواده‌ها تغذیه درمانی را صرفاً به دریافت کمک‌های غذایی اهداشده (مانند غلات و حبوبات) محدود می‌دانند، در حالی که تغذیه درمانی نیازمند ارزیابی اختصاصی هر بیمار و تنظیم رژیم متناسب است.

هزینه‌های بالای آزمایش‌های تخصصی، مکمل‌ها و رژیم‌های غذایی بار سنگینی بر دوش خانواده‌ها می‌گذارد؛ به‌ویژه آنکه قیمت آزمایش‌های سنجش ویتامین‌ها و املاح بالا بوده و برخی مکمل‌ها در مناطق روستایی نایاب است.

این بحران در شرایطی رخ می‌دهد که سیستم بهداشتی کشور از نقص شدید منابع رنج می‌برد. طبق آمار سازمان ملل، ۴۰ درصد از مراکز بهداشتی یمن غیرفعال یا نیمه‌فعال هستند و تنها ۲۰ درصد از مراکز فعال قادر به ارائه خدمات بهداشت مادر و کودک می‌باشند.

 

تغذیه؛ فراتر از مصرف ساده مکمل‌ها

دکتر هدی الحمادی باور دارد که مقابله با سوءتغذیه نباید منحصر به مصرف خودسرانه مکمل‌ها باشد، بلکه باید از ارزیابی کامل سلامت زن و شناسایی نیازهای غذایی او بر اساس آزمایش‌های پزشکی آغاز شود.

او نسبت به مصرف خودسرانه ویتامین‌ها هشدار داده و توضیح می‌دهد که نیازهای هر زن بسته به وضعیت جسمی و مرحله بارداری متفاوت است. علائمی مانند خستگی مفرط، ریزش مو یا درد مفاصل لزوماً به معنای کمبود یک عنصر خاص نیست و تشخیص آن نیازمند بررسی دقیق پزشکی است.

او بر لزوم اتکای زن باردار به یک رژیم غذایی متوازن و متنوع حاوی تمامی عناصر مورد نیاز بدن تحت نظر متخصص تأکید می‌کند.

در کشوری که ۱۸.۳ میلیون نفر با عدم امنیت حاد غذایی دست‌پنجه نرم می‌کنند و ۲.۲ میلیون کودک زیر ۵ سال گرفتار سوءتغذیه حاد هستند، تغذیه زنان باردار بخشی از یک تراژدی عمیق‌تر است؛ تراژدی پیوندخورده با جنگ، فقر و فروپاشی خدمات بهداشتی و بشردوستانه.