نورستان؛ جایی که فاصله تا درمان، جان مادران و کودکان را تهدید میکند
کمبود پزشک و قابله، نبود تجهیزات و دشواری رفتوآمد، دسترسی مردم مناطق دورافتاده نورستان به خدمات درمانی را محدود کرده است؛ وضعیتی که زنان و کودکان بیش از همه با پیامدهای آن روبهرو هستند.
بهاران لهیب
نورستان- یک زن باردار از یکی از مناطق دورافتاده نورستان، برای رسیدن به مرکز صحی ساعتها در راه بود. وقتی سرانجام به مرکز درمانی رسید، دیگر فرصتی برای نجات کودک باقی نمانده بود؛ امکانات لازم برای درمان در دسترس نبود و انتقال بیمار به مرکز مجهزتر نیز با دشواری و تأخیر انجام شد. این تنها یک روایت از دشواری دسترسی به خدمات درمانی در مناطق دورافتاده افغانستان است؛ جایی که کمبود پزشک و قابله، نبود تجهیزات، جادههای نامناسب و فاصله طولانی میان روستاها و مراکز درمانی، سلامت مادران و کودکان را با خطر جدی روبهرو کرده است.
پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ و خروج بخشی از نیروهای متخصص و تحصیلکرده، کمبود نیروی مسلکی در بخش صحت نیز تشدید شده است. در همین حال، محدودیتهای آموزشی برای زنان، چشمانداز خدمات درمانی در افغانستان را بیش از پیش نگرانکننده کرده است. اوگی نور، کارمند صحی در نورستان، از تجربه روزمره خود و زنانی میگوید که در یکی از محرومترین مناطق افغانستان، میان نبود امکانات، دشواری راه و محدودیتهای آموزشی گرفتار ماندهاند.
به همین دلیل، با اوگی نور، کارمند صحی در نورستان، درباره وضعیت این ولایت گفتوگو کردیم. او کمبود نیروی مسلکی، بهویژه در مناطق دورافتاده، را از چالشهای جدی میداند و عواملی مانند سالها جنگ، ناامنی، مهاجرت نیروهای متخصص، مشکلات اقتصادی، کمبود آموزشی و نبود امکانات در مراکز صحی را از دلایل آن عنوان میکند.
اوگی افزود نبود شرایط کاری و معاش مناسب و کمبود امکانات، ادامه کار داکتران و متخصصان در مناطق دورافتاده را دشوار کرده و فاصله زیاد مراکز صحی با محل زندگی مردم نیز دسترسی به خدمات درمانی را محدود میکند. به گفته او، افزایش امکانات مراکز صحی، ایجاد شرایط مناسب کاری و فراهمکردن آموزشهای تخصصی برای کارکنان میتواند به کاهش این مشکلات کمک کند.
اوگی که خود در یکی از مناطق دورافتاده نورستان کار میکند، میگوید محدودیتهای آموزشی و نبود دورههای ارتقای ظرفیت، مانع رشد علمی و حرفهای او شده است. به گفته او، امکان شرکت در آزمون مسلکی و ارتقای شغلی نیز وجود ندارد و مشکلات رفتوآمد، محدودیتهای کاری، کمبود امکانات و دشواریهای اقتصادی، بهویژه برای زنان، این وضعیت را تشدید کرده است.
اوگی با وجود همه این مشکلات میگوید همچنان به حرفه خود علاقهمند است و میخواهد با تمام توان به مردم خدمت کند. او امیدوار است شرایطی فراهم شود تا زنان پزشک بتوانند در محیطی امن، حرفهای و عادلانه به کار ادامه دهند و فرصت رشد علمی داشته باشند.
او یکی از نگرانیهای اصلی آینده نظام سلامت افغانستان را کمبود پزشک، قابله و پرستار میداند. به گفته او، محدودیتهای آموزشی و جلوگیری از شرکت زنان در آزمونهای مسلکی، در حالی ادامه دارد که افغانستان با کمبود پزشکان زن مواجه است و بسیاری از پزشکان و متخصصان زن بیش از ۶۵ سال دارند. او هشدار میدهد در صورت تداوم این محدودیتها، افغانستان ممکن است در یک سال آینده با بحران کمبود پزشکان زن روبهرو شود.
اوگی میگوید بسیاری از زنان افغانستان برای دریافت خدمات صحی به پزشکان زن نیاز دارند، زیرا برخی زنان نمیتوانند مشکلات خود را با پزشکان مرد در میان بگذارند و در برخی خانوادهها نیز اجازه معاینه توسط پزشک مرد داده نمیشود.
او تأکید میکند آموزش پزشکی برای دختران و زنان، بخشی از حقوق اساسی و ضرورتی برای سلامت جامعه است. به گفته او، افغانستان برای تأمین نیروی صحی مورد نیاز خود باید زمینه آموزش برابر دختران و پسران را فراهم کند؛ بهویژه در مناطقی که زنان حتی نمیتوانند آزادانه با مردان صحبت کنند.
اوگی گفت خواهان جامعهای است که زنان و دختران بدون تبعیض به آموزش، تحصیلات عالی، کار و خدمات صحی دسترسی داشته باشند. به گفته او، حضور زنان در بخش صحت برای سلامت مادران و کودکان، بهویژه در مناطق دورافتاده، ضروری است. او خواستار تجهیز مراکز صحی، دسترسی به داکتران و قابلهها و تقویت سیستم انتقال عاجل بیماران است تا کسی به دلیل فقر، دوری راه یا نبود امکانات از درمان محروم نشود.
اوگی از تجربه خود در یکی از مناطق دورافتاده میگوید؛ جایی که یک زن باردار پس از یک شبانهروز سفر، به دلیل نبود جاده مناسب و تأخیر در یافتن موتر به مرکز صحی رسید. وضعیت جنین نیازمند انتقال فوری بود، اما مرکز امکانات لازم را نداشت و تا رسیدن به مرکز مجهزتر، جنین جان باخت و وضعیت مادر نیز وخیم شد. او میگوید اگر امکانات لازم در محل وجود داشت، امکان نجات هر دو وجود داشت.
او در پایان ابراز امیدواری میکند که روزی حقوق همه بهطور برابر رعایت شود و مشکلات مردم افغانستان پایان یابد.