زنان در تنگنای اشتغال و فقر؛ مبارزه برای دستمزد برابر و زندگی برابر در آستانه ۸ مارس
در آستانه ۸ مارس، آمارها از اشتغال پایین، بیکاری گسترده و کار بیثبات زنان خبر میدهد؛ وضعیتی که مطالبه «کار برابر، دستمزد برابر» را پررنگتر کرده است.
الیف آک گل
استانبول- با نزدیک شدن به ۸ مارس، روز جهانی زنان، موضوع اشتغال و فقر زنان همچنان بهعنوان یکی از عرصههای اصلی مبارزه مطرح است. بر اساس دادههای مؤسسه آمار ترکیه، نرخ اشتغال زنان تا سال ۲۰۲۴ در حدود ۳۲ تا ۳۳ درصد در نوسان است و نرخ مشارکت زنان در نیروی کار حدود ۳۶ درصد اندازهگیری شده است. نرخ بیکاری رسمی (تعریف محدود) زنان حدود ۱۱ تا ۱۲ درصد و بیکاری زنان جوان بیش از ۲۴ درصد است. طبق دادههای مرکز پژوهشی DİSK-AR، نرخ بیکاری گسترده زنان به حدود ۳۷ درصد میرسد. همچنین نرخ اشتغال غیررسمی در میان زنان ۳۲.۹ درصد اعلام شده است.
تولای کورکوتان از انجمن همبستگی زنان «İMECE» و اتحادیه زنان میگوید زنان برای کار برابر دستمزد برابر دریافت نمیکنند و در محیطهای کاری با آزار و فشار روانی (موبینگ) و آزار جنسی مواجهاند. او تأکید میکند که زنان به سمت اشکال اشتغال انعطافپذیر و بیثبات سوق داده میشوند و مسئولیتهای مراقبتی در خانواده این روند را شکل میدهد. به گفته او، فقر زنان تنها به معنای کمبود درآمد نیست، بلکه «فقر زمانی» را نیز دربر میگیرد. کورکوتان با اشاره به حضور کمرنگ زنان در اتحادیههای کارگری میگوید این حوزه باید با مبارزه زنان گسترش یابد.
مبارزه برای «کار برابر، دستمزد برابر»
تولای کورکوتان با بیان اینکه «در آستانه ۸ مارس، صحبت درباره مشکلات زنان کارگر اهمیت زیادی دارد» میگوید زنان در حوزهای فشرده از اشتغال بیثبات و انعطافپذیر گرفتار شدهاند و این وضعیت با سیاستهای حزب عدالت و توسعه (آ.ک.پ)همسو است.
او میگوید یکی از مهمترین موضوعات، مسئله کار زنان و وضعیت آنان در اشتغال یا حتی محرومیت از اشتغال است. به گفته او، مهمترین مشکل زنان در محیط کار، نابرابری مزدی است؛ یعنی حتی اگر همان کار مردان را انجام دهند، دستمزد برابر دریافت نمیکنند. علاوه بر این، با مشکلاتی مانند فشار روانی و آزار مواجه میشوند.
کورکوتان توضیح میدهد که سیاستهای دولت برای «سازگار کردن زندگی خانوادگی با زندگی کاری» در عمل به معنای آن است که زنان باید همزمان مسئولیت کار خانگی و مراقبت از اعضای خانواده را نیز برعهده داشته باشند. به همین دلیل، بیشتر در مشاغل انعطافپذیر و بیثبات مشغول به کار میشوند. او میگوید اگرچه برنامههایی با عنوان «خبر خوش» درباره افزایش اشتغال زنان اعلام میشود، اما تحقیقات نشان میدهد این اشتغال عمدتاً در بخشهای بیثبات و ناامن متمرکز شده است.
«زنان دچار فقر زمانی هستند»
فقر زنان تنها به کمبود درآمد محدود نمیشود و ابعاد گوناگونی دارد. در شرایط بحران اقتصادی و گرانی، زنان با فقر شدیدتری روبهرو میشوند. تأکید میشود که زنان همزمان بار کار مزدی و کار بدون مزد را بر دوش میکشند و این وضعیت به «فقر زمانی» میانجامد.
کورکوتان میگوید چه زنان شاغل باشند و چه در خانه کار بدون مزد انجام دهند، عملاً زمانی برای خود ندارند. فاصله میان زمانی که مردان و زنان به کارهای خانه اختصاص میدهند بسیار زیاد است؛ وضعیتی که در بسیاری از نقاط جهان نیز دیده میشود. این نقشهای تحمیلشده باعث میشود زنان زمان کمتری برای هنر، سیاست یا روابط اجتماعی داشته باشند. به گفته او، سرمایهداری و نظام مردسالارانه دست به دست هم دادهاند تا این وضعیت را تثبیت کنند. به همین دلیل، زنان در آستانه ۸ مارس برای بهبود شرایط کار، مقابله با آزار و دستیابی به دستمزد برابر به خیابان خواهند آمد.
دو شیفت کاری و اشتغال بیثبات
کورکوتان با اشاره به اینکه موقعیت زنان در بازار کار باید همراه با کار خانگی ارزیابی شود، میگوید کار خانگی مزدی و کار مراقبتی در شرایطی بیثبات ادامه دارد. به گفته او، زنان در «دو شیفت کاری» زندگی میکنند: هم در محل کار و هم در خانه.
او تأکید میکند زنان در بیثباتترین، کمدرآمدترین و انعطافپذیرترین بخشهای بازار کار متمرکز شدهاند. اگر کار خانگی مزدی توسط مردان انجام میشد، احتمالاً دارای جایگاه قانونی، بیمه و حقوق بازنشستگی بود؛ اما چون این کارها «کار زنانه» تلقی میشود، حتی زنان شاغل در این حوزه نیز بدون بیمه و بدون رعایت اصول ایمنی و بهداشت کار فعالیت میکنند.
نمایندگی زنان در اتحادیهها
موضوع سازمانیابی اتحادیهای نیز بخش مهمی از بحث کار زنان است. کورکوتان میگوید نرخ عضویت در اتحادیهها در ترکیه پایین است و سهم زنان حتی کمتر از این میزان است. اگرچه در برخی اتحادیههای وابسته به DİSK زنان جوان در مدیریت حضور دارند، اما در مجموع زنان در ساختارهای اتحادیهای کمرنگاند و مدیریت عمدتاً در اختیار مردان است.
او تأکید میکند برای افزایش حضور زنان در اتحادیهها، اصلاحات ساختاری ضروری است. به گفته او، زنان با موانع متعددی روبهرو هستند و برای ایفای نقش فعال باید این موانع را کنار بزنند. از جمله پیشنهادها، ایجاد مهدکودک در مراکز اتحادیههاست تا زنان بتوانند در جلسات شرکت کنند. با این حال، او میگوید این تغییرات صرفاً با درخواست از بالا یا مطالبه از مردان محقق نمیشود، بلکه زنان خود در حال مبارزه برای گشودن این فضا هستند.