مَمیهان هیلبین زَیدان

جلمرگ- گیاهان خوراکی بهاری که در ارتفاعات کوردستان رشد می‌کنند، توسط زنان این منطقه جمع‌آوری شده و در تهیه غذاهای محلی یا پنیرهای گیاهی مورد استفاده قرار می‌گیرند. زنان محلی معتقدند این گیاهان علاوه بر طعم‌دهی به غذاها، خاصیت درمانی نیز دارند.

زمان معمول برداشت این گیاهان هر سال از ماه آوریل (فروردین) آغاز می‌شود، اما امسال به دلیل طولانی شدن زمستان و دیرتر آب شدن برف‌ها، برداشت آن‌ها از ماه ژوئن (خرداد) شروع شده است.

در دل کوهستان‌ها، «هزال آکین» ۴۵ ساله و مادر ۷ فرزند، زندگی خود را از طریق جمع‌آوری این گیاهان تأمین می‌کند. او هر روز از نخستین ساعات صبح کار خود را آغاز کرده و همراه فرزندانش به کوهستان می‌رود تا گیاهان کوهی را جمع‌آوری کند. امروز ما نیز همراه هزال آکین در این کار حضور داشتیم.

ساعت ۵ صبح از خانه خارج شده و به سمت کوه «گولورت» حرکت می‌کنیم. تا بخشی از مسیر را می‌توان با خودرو طی کرد، اما ادامه راه به دلیل سختی مسیر باید به‌صورت پیاده انجام شود. از آنجا که کار طولانی است، افراد مواد غذایی و آب همراه خود دارند و آن را بر دوش گرفته و مسیر را ادامه می‌دهند.

پیش از آغاز کار، در یک نقطه جمع می‌شوند، آتش روشن می‌کنند و پس از نوشیدن چای، هرکدام در جهتی از کوه پخش می‌شوند تا گیاهان را جمع‌آوری کنند.

آن‌ها با یک کیسه بر دوش و چاقویی در دست، ساعت‌ها در کوهستان حرکت می‌کنند و هر آنچه پیدا کنند جمع می‌کنند. زنان معتقدند گیاهان خوراکی بهاری سرشار از ویتامین بوده و خاصیت درمانی دارند.

وقتی کیسه‌ها پر می‌شود، برای استراحت و همچنین خالی کردن و انتقال گیاهان به کیسه‌های بزرگ‌تر به محل روشن کردن آتش بازمی‌گردند. این روند در طول یک ماه، هر روز از ساعت ۵ صبح تا ۳:۳۰ بعدازظهر ادامه دارد. هزال آکین و خانواده‌اش می‌گویند که محصولات را به‌صورت سفارشی می‌فروشند؛ قیمت هر کیلو پنجَر ۱۳۰ لیر و هر کیلو منده ۲۰۰ لیر است. او می‌گوید: «زحمت ما در برابر درآمدی که داریم زیاد است، اما چاره‌ای نیست، این کار ماست.»

هزال آکین اهل باشور کوردستان است، اما سال‌ها پیش همراه خانواده‌اش به شهر «کولم‌هرگ» مهاجرت کرده‌اند. او در ۱۵ سالگی ازدواج کرده و به دلیل شغل چوپانی همسرش، در روستاهای مختلف منطقه «گَور» (یوکسکوا) زندگی کرده است. او می‌گوید: «وقتی به گَوَر آمدم شروع به جمع‌آوری گیاهان کوهی کردم. حدود ۲۰ سال است که این کار را انجام می‌دهم و از همین راه زندگی‌ام را می‌گذرانم. هم می‌فروشم و هم خودم استفاده می‌کنم، اما بعضی وقت‌ها حتی چیزی برای خودم باقی نمی‌ماند.»

هزال آکین همچنین می‌گوید در سال‌های گذشته برداشت گیاهان خوراکی پیش از ماه ژوئن تمام می‌شد، اما امسال به دلیل بارندگی‌های طولانی، برداشت دیرتر آغاز شده و محصول امسال نیز پربارتر بوده است. او ادامه می‌دهد: «زحمتی که می‌کشیم زیاد است اما درآمدش کم است. در بازار شهر کیلویی ۲۰۰ لیر فروخته می‌شود. ما به سفارش جمع‌آوری می‌کنیم و به فروش می‌رسانیم. به همه کوه‌هایی که در آن‌ها این گیاهان رشد می‌کند می‌رویم. برای کندن گیاهان از چاقو استفاده می‌کنیم تا ریشه آسیب نبیند، چون کندن از ریشه کار درستی نیست و حیف است.»

هزال آکین کار روزانه خود را هنگام غروب آفتاب به پایان می‌رساند؛ سپس گیاهان را دسته‌بندی و وزن کرده و به مشتریان اطلاع می‌دهد.