«زبان مادری نقشی اساسی در شکلگیری هویت فرهنگی و اجتماعی دارد»
بِخال ابوبکر، دکترای زبان انگلیسی از دانشگاه سلیمانی، میگوید: «کشورهای همسایه بهطور مداوم علیه زبان کوردی و ملت کورد سیاستهای نابودگرانه اعمال میکنند.»
هِلین احمد
سلیمانی - زبان در سراسر جهان اهمیتی بنیادین دارد؛ به همین دلیل سازمان ملل متحد، ۲۱ فوریه هر سال را «روز جهانی زبان مادری» نامگذاری کرده است. زبان کوردی، زبان مادری ملت کورد است؛ زبانی که با آن اندیشههایمان را بیان میکنیم و نگاه خود را به جهان بازمیتابانیم.
«بخش زبان کوردی توجه ویژهای به زبان مادری دارد»
بِخال ابوبکر، از دانشکده زبان انگلیسی دانشگاه سلیمانیه، میگوید: «دانشجویان یکدست نیستند. دانشکده زبان کوردی توجه زیادی به زبان مادری نشان میدهد. من بهطور مشخص درباره دانشکدهای صحبت میکنم که در آن به زبان انگلیسی تدریس میشود. اگر کسی بخواهد زبان دومی بیاموزد، باید نخست بر زبان مادری خود مسلط باشد و آن را درست به کار ببرد. برای مثال، کسی که میخواهد مترجم شود، اگر به زبان مادریاش آگاهی عمیق نداشته باشد، نمیتواند مفاهیم ظریف، مانند شعر، را بهدرستی منتقل کند. وقتی زبان مادری خود را بهخوبی ندانیم، درک فرهنگهای دیگر نیز برایمان دشوار میشود. به همین دلیل ما دانشجویان را به تقویت زبان مادری تشویق میکنیم.»
او میافزاید: «وقتی در اینترنت به زبان کوردی جستوجو میکنم، احساس غرور میکنم. پژوهشگران بینالمللیای هستند که درباره زبان کوردی به زبان انگلیسی نوشتهاند. معرفی فرهنگ و زبانمان به دیگر زبانها بسیار ارزشمند است. هر زبان لهجههای گوناگونی دارد، اما بسیاری از زبانها یک گونه معیار برای خود برگزیدهاند. اگر زبان مادری نادیده گرفته شود و ناچار شویم دوباره آن را از پایه آموزش دهیم، میتوانیم زبان انگلیسی را به فرصتی برای تقویت زبان کوردی تبدیل کنیم. اما اگر فرد از زبان مادریاش فاصله بگیرد، دیگر نمیتواند فرهنگ خود را عمیقاً درک کند، شعر ما را بفهمد یا با لهجههای مختلف زبان کوردی آشنا شود.»
او تأکید میکند: «زبان انگلیسی هم میتواند فرصتی برای تقویت زبان کوردی باشد و هم تهدیدی برای آن. بدون آمار و پژوهش نمیتوان درباره همه مدارس و دانشگاههای غیر دولتی داوری کرد. سال گذشته با دو دانشآموز کلاس چهارم از دو مدرسه متفاوت پژوهشی انجام دادیم و میزان آشنایی آنها با زبان کوردی، فرهنگ و لهجههایش را بررسی کردیم. آنها را با واژهها و مفاهیمی مانند محصولات کشاورزی، گندم و خشکبار آشنا کردیم. هرچند مدارسی را انتخاب کرده بودیم که به زبان و فرهنگ کوردی توجه داشتند، اما نتایج نشان داد میزان آشنایی دانشآموزان در مناطق مختلف متفاوت است. این موضوع اهمیت نقش خانواده را نشان میدهد. آموزش از خانه آغاز میشود. کودکان باید با زبان کوردی، لهجهها و نامهای آن و نیز فرهنگ کوردی آشنا باشند.»
«باید زبان و اصطلاحات رسانهها را بشناسیم»
پس از خانواده، نوبت رسانهها، نهادها و حتی مساجد است. این مسئله همه بخشهای جامعه را در بر میگیرد و سیاستهای فرهنگی دولت نیز باید به آن توجه داشته باشد. بِخال ابوبکر میگوید: «هر نهاد واژهها و اصطلاحات خاص خود را دارد و همین امر گاه باعث نوعی گسست میشود. در عین حال، زبان یکی از مهمترین عوامل وحدت ملی است و حتی اگر در یک محدوده جغرافیایی حضور مستقیم نداشته باشد، میتواند حس تعلق ملی را ایجاد کند. اگر میخواهیم نسلهای آینده چنین احساسی داشته باشند، باید زبانهای دیگر را بیاموزیم، اما نه به قیمت تضعیف زبان مادری. میان زبانها اشتراکات فراوانی وجود دارد.»
او همچنین میگوید: «هر آنچه به زبان انگلیسی پژوهش شده، در زبان کوردی نیز قابل بیان و بررسی است. خوشبختانه مفهومی وجود ندارد که در انگلیسی باشد و در کوردی نتوان آن را بیان کرد. یکی از چالشها، به حاشیه رفتن زبان مادری است. وقتی فرد زبان جدیدی میآموزد، ممکن است ناخودآگاه زبان مادری خود را کنار بگذارد و دچار نوعی تعارض درونی شود، بهویژه زمانی که به او گفته میشود انگلیسی مهمتر است و باید به زبانهای دیگر اولویت داد.»
او در پایان میگوید تقسیم کوردها در بخشهای مختلف کوردستان بر اساس توافقنامه سایکس–پیکو با هدف تضعیف و نابودی ملت کورد انجام شد: «با وجود تأکید اعلامیه جهانی حقوق بشر بر برابری، تفاوتهای زبانی نباید به کرامت انسانی لطمه بزند. پیمان سایکس–پیکو میان بخشهای کوردستان، مردم و زبانهای آن شکاف ایجاد کرد. زبان مادری ما با چالشهای فراوانی روبهروست. امیدوارم زبان مادری ما جایگاهی جهانی پیدا کند و نسلهای آیندهمان در کنار هم، در میهنی آباد و آیندهای روشن زندگی کنند.»