وقتی اعتراض جرم تلقی میشود؛ زنان بلوچ زیر سایه خشونت معدن طلای تفتان
در حالی که زنان بلوچ خواستار حفظ زمینها و منابع آبی منطقه بودند، گزارشها و ویدئوهای منتشرشده از سرسیاه تفتان از تهدید، توهین و اعمال خشونت علیه معترضان حکایت دارد.
مرکز خبر- شماری از زنان و دختران بلوچ در روستای سرسیاه از توابع شهرستان تفتان، در جریان اعتراض به پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی فعالیت معدن طلای تفتان، با برخورد خشونتآمیز نیروهای نظامی و عوامل وابسته به این معدن مواجه شدند. گزارشها و ویدئوهای منتشرشده از منطقه نشان میدهد که معترضان زن نه تنها با تهدید و توهین روبهرو شدهاند، بلکه برخی از آنان مورد ضرب و شتم قرار گرفتهاند؛ رخدادی که بار دیگر نگرانیها درباره نحوه مواجهه نهادهای مسئول با مطالبات مدنی و زیستمحیطی در بلوچستان را افزایش داده است.
اعتراض به معدن؛ مطالبهای که با سرکوب پاسخ گرفت
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی منابع محلی، شامگاه سهشنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۵، گروهی از زنان ساکن روستای سرسیاه در منطقه تیلویی تفتان نسبت به ادامه فعالیتهای معدن طلای تفتان و آثار مخرب آن بر محیط زیست، منابع آبی و زمینهای کشاورزی منطقه اعتراض کردند.
ساکنان این روستا میگویند توسعه فعالیتهای معدنی طی سالهای اخیر باعث آسیب جدی به باغات قدیمی، زمینهای کشاورزی و چشمههای آب شده و معیشت دهها خانواده روستایی را در معرض تهدید قرار داده است. آنان همچنین از تصرف بخشی از زمینهای آبا و اجدادی خود توسط مجموعههای مرتبط با معدن ابراز نگرانی کردهاند.
به گفته منابع محلی، در جریان این اعتراضات نیروهای انتظامی به همراه کارکنان و نیروهای حراست معدن وارد محدوده روستا شده و با ایجاد فضای امنیتی و تهدیدآمیز تلاش کردهاند تجمع اعتراضی زنان را متوقف کنند.
زنان در خط مقدم اعتراضات محلی
ویدئوهای منتشرشده از این رویداد نشان میدهد که زنان بلوچ نقش پررنگی در طرح مطالبات محلی و دفاع از منابع طبیعی منطقه داشتهاند. با این حال، به گفته شاهدان، پاسخ به این اعتراضات نه گفتوگو و رسیدگی به مطالبات، بلکه تهدید، فحاشی و اعمال خشونت بوده است.
بر اساس این گزارشها، شماری از زنان معترض با تهدید به بازداشت و حتی «رد مرز» مواجه شدهاند. استفاده از چنین ادبیاتی علیه زنانی که خواستار حفظ زمینها، آب و محیط زیست محل زندگی خود هستند، با واکنش گسترده فعالان مدنی و کاربران شبکههای اجتماعی روبهرو شده است.
فعالان حقوق بشر معتقدند این برخوردها تنها یک درگیری محلی نیست، بلکه بخشی از روندی گستردهتر است که در آن زنان بلوچ هنگام طرح مطالبات اجتماعی، زیستمحیطی و حقوقی خود با فشارهای امنیتی و محدودیتهای مضاعف مواجه میشوند.
سقوط یک زن سالخورده در میان درگیریها
منابع محلی همچنین از مجروح شدن یک زن سالخورده بلوچ در جریان این رویداد خبر دادهاند. بنا بر این گزارشها، این زن پس از آنکه از سوی یکی از نیروهای حراست معدن هل داده شد، به داخل یک چاله سقوط کرد و دچار جراحت شد.
تا زمان انتشار این گزارش، اطلاعات دقیقی درباره وضعیت جسمانی و میزان آسیبهای وارده به این زن منتشر نشده است، اما تصاویر و روایتهای شاهدان نگرانیهای جدی درباره سلامت او ایجاد کرده است.
در ویدئوی دیگری که از این حادثه منتشر شده، صحنههایی از برخورد نیروهای نظامی و عوامل معدن با زنان معترض دیده میشود. در این تصاویر، پس از آنکه یک زن سالخورده مورد ضرب و شتم قرار میگیرد، نیروها به سمت زنی که در حال فیلمبرداری از صحنه است حرکت کرده و او را نیز مورد حمله قرار میدهند.
این زن در ویدئو میگوید که از سوی نیروهای حاضر تهدید شده و به او گفتهاند: «به دهنت میزنیم». او همچنین از توهین و فحاشی برخی نیروهای حراست معدن خبر داده و مدعی شده است که یکی از آنان او را به بازرسی منزلش تهدید کرده است.
انتشار این تصاویر موجی از انتقاد و خشم را در میان شهروندان بلوچ و فعالان حقوق بشر برانگیخته و بسیاری خواستار شناسایی و برخورد با عاملان این خشونتها شدهاند.
نگرانی از نابودی منابع طبیعی و معیشت روستاییان
اعتراضات مردم سرسیاه تنها به موضوع مالکیت زمین محدود نمیشود. ساکنان منطقه میگویند فعالیتهای معدنی در سالهای گذشته موجب کاهش منابع آبی، آسیب به چشمهها و تهدید جدی باغات و زمینهای کشاورزی شده است.
به باور اهالی، ادامه استخراج بدون ارزیابی دقیق پیامدهای زیستمحیطی و بدون جلب رضایت جوامع محلی میتواند ساختار اقتصادی و اجتماعی منطقه را با بحرانهای عمیقتری روبهرو کند. بسیاری از خانوادههای روستایی معیشت خود را به کشاورزی و باغداری وابسته میدانند و از دست رفتن این منابع را به معنای از بین رفتن تنها راه درآمد خود تلقی میکنند.
سابقهای طولانی از اعتراض و برخورد امنیتی
اعتراض به معدن طلای تفتان موضوع تازهای نیست. ساکنان منطقه طی سالهای گذشته بارها مخالفت خود را با روند استخراج و گسترش فعالیتهای این معدن اعلام کردهاند.
براساس گزارشهای موجود، اهالی تفتان و مناطق اطراف در تاریخهای ۲۶ مهر، ۹ و ۳۰ آبان ۱۴۰۱ و همچنین ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۳ با برگزاری تجمعهایی در محل معدن و فرمانداری تفتان خواستار توقف فعالیتهایی شدند که به گفته آنان موجب تخریب محیط زیست و تصرف اراضی مردم شده است.
این اعتراضات در برخی موارد با برخوردهای امنیتی همراه بوده است. از جمله در ۱۷ خرداد ۱۴۰۳ نیز شماری از شهروندان و معتمدان بلوچ در شهرستانهای خاش و تفتان در ارتباط با اعتراضات علیه فعالیت معدن بازداشت شدند.
مطالبه مردم؛ پاسخگویی به جای سرکوب
در حالی که ساکنان سرسیاه خواستار بررسی شکایات، حفظ منابع طبیعی و احترام به حقوق جوامع محلی هستند، تصاویر منتشرشده از برخوردهای اخیر پرسشهای جدی درباره نحوه مواجهه مسئولان با اعتراضات مدنی را مطرح کرده است.
اهالی منطقه تأکید دارند که خواسته آنان نه تقابل، بلکه حفظ زمینها، منابع آب و محیط زیستی است که نسلها با آن زندگی کردهاند. آنان از نهادهای مسئول خواستهاند به جای برخوردهای خشونتآمیز، به نگرانیهای مردم رسیدگی کرده و از تکرار حوادثی که امنیت و کرامت شهروندان را زیر سؤال میبرد، جلوگیری کنند.