تونس بهدنبال بسیج جامعه مدنی برای مقابله با بحران اقلیمی؛ هشدار درباره آینده سخت خاورمیانه
همزمان با تشدید بحران اقلیمی در خاورمیانه و شمال آفریقا، فعالان و مقامهای تونسی نسبت به کمبود آب، گرمایش زمین و تهدید آینده نسلهای بعد هشدار دادند و بر نقش جامعه مدنی و جوانان در مقابله با این بحران تأکید کردند.
نزیهه بوسعیدی
تونس- در برابر تشدید سریع پدیده تغییرات اقلیمی و پیامدهای گسترده آن که همه جوامع را بدون استثنا تحت تأثیر قرار داده، این جمله که «یک دست صدا ندارد» بیش از هر زمان دیگری معنا پیدا کرده است؛ چرا که مقابله با بحران اقلیمی دیگر تنها مسئولیت دولتها نیست و نقش سازمانهای جامعه مدنی، رسانهها و بخش خصوصی در تدوین و اجرای سیاستهای کاهش اثرات تغییرات آبوهوایی به مسئلهای کلیدی تبدیل شده است.
در همین چارچوب، «مجمع ملی سازگاری با تغییرات اقلیمی» با همکاری وزارت محیطزیست تونس، «شراکت مشارکتهای تعیینشده ملی» و صندوق جهانی طبیعت، روزهای ۱۶ و ۱۷ مه جاری نشستی ملی را در پایتخت تونس برگزار کرد. هدف این نشست، بسیج نهادهای غیردولتی، گروههای محلی، رسانهها و بخش خصوصی برای مشارکت در اجرای سیاستهای اقلیمی و تقویت نقش آنان در مقابله با چالشهای ناشی از تغییرات آبوهوایی عنوان شده است.
تدوین سیاستهای اقلیمی مشارکتی و فراگیر
هاجر البجاوی، نایبرئیس مجمع ملی سازگاری با تغییرات اقلیمی، در حاشیه این نشست گفت هدف از برگزاری این برنامه، گردهمآوردن بازیگران غیردولتی برای مشارکت در تدوین سیاستهای ملی مرتبط با اقلیم است.
او توضیح داد که از زمان توافق پاریس در سال ۲۰۱۵، تونس مسئولیت بیشتری برای کاهش آثار تغییرات اقلیمی برعهده گرفته؛ تغییراتی که به گفته او زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داده و زنان و کودکان بیش از دیگران از آن آسیب دیدهاند.
البجاوی گفت این نشست نمایندگان شهرداریها، بخش خصوصی، رسانهها و جامعه مدنی را گرد هم آورده، زیرا هر یک از این بخشها میتوانند در تدوین سیاست اقلیمی ملی نقش و دیدگاه ویژهای داشته باشند. او تأکید کرد سیاستهای اقلیمی باید از مشکلات واقعی و ملموسی آغاز شوند که شهروندان هر روز با آن روبهرو هستند.
او همچنین افزود که این مجمع پس از سالها فعالیت توانسته تلاش نهادهای مختلف را پیرامون مسئله تغییرات اقلیمی هماهنگ کند؛ بحرانی که به گفته او همه بخشها را درگیر کرده و موجب کمبود آب، افزایش دما و آسیبدیدگی بسیاری از شهرها در اثر سیلابها شده است.
به گفته او، برخی شهرداریها اقدام به اصلاح سیستم روشنایی عمومی، ایجاد فضاهای سبز و بازیافت زبالهها بر اساس اصول اقتصاد سبز کردهاند. همچنین بعضی دانشگاهها و رستورانهای دانشجویی نیز از انرژیهای جایگزین برای گرمکردن آب استفاده میکنند.
او تأکید کرد جامعه مدنی، دانشگاهها، پژوهشگران و کارشناسان از ارکان اساسی اجرای سیاستهای اقلیمی هستند و باید از دیدگاهها و تجربههای آنان در اجرای راهبردهای زیستمحیطی استفاده شود.
همکاری جمعی برای توسعه پایدار ضروری است
سبأ قلوز، مدیر بخش حفاظت از طبیعت در دفتر شمال آفریقای صندوق جهانی طبیعت، نیز گفت این سازمان از برگزاری چنین نشستهایی برای نهادهای مدنی، شهرداریها، رسانهها و بخش خصوصی حمایت میکند، زیرا معتقد است همکاری مشترک در سطح محلی و ملی برای تحقق توسعه پایدار ضروری است؛ توسعهای که بتواند میان انسان و طبیعت تعادل ایجاد کند و شرایط زندگی شایستهای برای مردم فراهم آورد.
او توضیح داد که این صندوق در سالهای گذشته با جوامع محلی در مناطق مختلف تونس همکاری کرده تا طرحهایی برای مقابله با کمبود آب و کاهش آسیب آن بر کشاورزی اجرا شود. همچنین برنامههایی برای بهبود مدیریت منابع آبی با هدف تأمین مواد غذایی در شرایط کاهش تولید ناشی از تغییرات اقلیمی انجام شده است.
قلوز افزود که این سازمان در منطقه «مکثر» در شمالغرب تونس، پس از خشکشدن چشمه کوهستانی که تنها منبع آب مردم بود، به تعدادی از خانوادهها برای دسترسی به آب آشامیدنی کمک کرده است. او گفت این اقدام مانع مهاجرت اجباری بسیاری از ساکنان شد.
او تأکید کرد تغییرات اقلیمی بهطور مستقیم بر منابع آبی، شکل فصلها و پوشش گیاهی اثر گذاشته و به همین دلیل باید همه نهادها برای یافتن راهحلهای مشترک همکاری کنند.
افزایش آگاهی عمومی و نقش فناوری در مقابله با بحران اقلیمی
امینه حدوش، روزنامهنگار حوزه محیطزیست و سلامت، نیز درباره نقش رسانهها گفت رسانهها در آگاهیبخشی عمومی، نزدیککردن دیدگاهها و توضیح مفاهیم مربوط به تغییرات اقلیمی نقش مهمی دارند؛ چه در زمینه سازگاری با بحران اقلیمی و چه در کاهش پیامدهای آن.
او افزود رسانهها امروز تنها ابزار اطلاعرسانی نیستند، بلکه به بازیگرانی فعال در تدوین سیاستها و ارائه راهحل برای مقابله با گرمایش زمین، بحران آب و مشکلات کشاورزان و ماهیگیران تبدیل شدهاند.
در ادامه این نشست، شرکتکنندگان هشدار دادند که با تشدید بحرانهای اقلیمی تا سال ۲۰۵۰، نسل جوان امروز ممکن است در میانسالی با شرایط بسیار دشوار زیستمحیطی و معیشتی روبهرو شود؛ مسئلهای که مشارکت جوانان در تدوین راهحلها و سیاستهای آینده را ضروری میکند. آنان همچنین بر اهمیت استفاده از فناوریهای نوین برای مقابله با چالشهای اقلیمی تأکید کردند.
نقش جوانان در آگاهیرسانی زیستمحیطی
نهی شلایفه، مهندس تونسی، گفت از دوران دانشجویی در برنامههای پاکسازی سواحل و فضاهای عمومی شرکت داشته و از همان زمان با خطرات آلودگی محیطزیست و گسترش سوراخ لایه اوزون آشنا شده است.
او توضیح داد که با ورود به دانشگاه به فکر ایجاد بستری برای آگاهیرسانی درباره خطرات تغییرات اقلیمی افتاده و معتقد است نسل جوان امروز نسبت به اهمیت تغذیه سالم و حفاظت از محیطزیست آگاهتر شده است.
به گفته او، بسیاری از جوانان در فعالیتهای داوطلبانه برای کاهش مصرف پلاستیک و مقابله با آلودگی شرکت میکنند و فناوریهای جدید نیز میتوانند با ابزارهای صوتی و تصویری، واقعیت بحران زیستمحیطی را بهتر به مردم نشان دهند.
فناوریهای نوین و هوش مصنوعی در خدمت محیطزیست
ایمان قیزانی، دانشجوی سال پنجم رشته هوش مصنوعی، نیز گفت آگاهی او نسبت به بحران اقلیمی از دوران کودکی و هشدارهایی که درباره سوراخ اوزون و کمبود اکسیژن داده میشد آغاز شده است.
او افزود که با گذشت زمان، توجهها بیشتر به اقتصاد سبز معطوف شد و همین مسئله باعث شد در انجمنهای محیطزیستی مشارکت کند؛ انجمنهایی که برنامههای پاکسازی و استفاده از دوچرخه را ترویج میکنند.
قیزانی تأکید کرد فناوریهای نوین در صورتی که بهدرستی به کار گرفته شوند، میتوانند به کاهش پیامدهای خطرناک تغییرات اقلیمی کمک کنند. او همچنین از جوانان خواست با احساس مسئولیت بیشتر در تدوین سیاستهای زیستمحیطی مشارکت کنند و از نهادهای مسئول نیز خواست زمینه مشارکت و دسترسی جوانان به اطلاعات را فراهم کنند.