مرکز خبر- صبح یکشنبه ٢١ دی‌ماه ١۴٠۴ در حالی که اعتراضات سراسری در ایران وارد پانزدهمین روز خود شده و آمارهای منابع حقوق بشری از جان‌باختن دست‌کم ۴۰ تن، زخمی شدن صدها نفر و بازداشت بیش از ٣٠٠٠ معترض حکایت دارد، خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی با نادیده‌گرفتن این بحران داخلی، تمرکز خود را بر آغاز ناآرامی‌ها در ایالت مینه‌سوتای آمریکا در پی کشته‌شدن یک شهروند توسط پلیس گذاشت.

این تلاش رسانه‌ای آشکارا نمونه‌ای از سیاست «انحراف افکار عمومی» و تکنیک «معکوس‌سازی واقعیت» است که دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی سال‌هاست برای مشروع‌سازی سرکوب داخلی به کار می‌گیرد.

 اکنون گزارش‌های میدانی حاکی از ورود ماشین سرکوب به فاز «خشونت عریان» و هم‌زمان، رادیکالیزه شدن مطالبات مردمی در قالب شعارهای سرنگونی‌طلبانه است.

 

نقشه خیزش؛ کانون‌های درگیری و وضعیت میدانی شهرها

روژهلات: شبکه حقوق بشر کوردستان جان‌باختن روبینا امینیان دانشجوی کورد را تایید کرده که در شامگاه ۱۸ دی در نزدیکی دانشگاه بهشتی تهران با شلیک مستقیم گلوله جنگی از پشت سر کشته شد. منابع مطلع گزارش دادند خانواده هنگام شناسایی پیکر، با اجساد متعدد معترضان جوان روبه‌رو شدند. نهادهای امنیتی با فشار و ممانعت از تحویل پیکر، سرانجام خانواده آن را مخفیانه به خاک سپردند.

در ادامه سرکوب اعتراضات در کرماشان و اورمیه هم، یگان‌های ویژه در اورمیه با یورش به خیابان‌های «کاشانی» و «حسنی»، فضای شهر را نظامی کرده‌اند. در کرماشان، گزارش‌های واصله از محلات جعفرآباد، دره‌دریژ و طاق‌بستان حاکی از تیراندازی‌های ممتد و رگبار در ساعات شبانه است. کادرهای درمان وضعیت بیمارستان‌های این شهر را «بحرانی و اسفناک» توصیف کرده‌اند.

خبرگزاری صدا و سیما وابسته به نهادهای امنیتی گزارش داد که نیروهای امنیتی پس از شناسایی هفت نفر از چهره‌های شاخص معترضان در ایلام، اقدام به بازداشت آنان کردند که این عملیات به کشته شدن یکی از معترضان و دستگیری سایرین انجامید.

رئیس کل دادگستری سنه نیز بدون اشاره به جزئیات، از بازداشت لیدرهای اعتراضات این شهر خبر داد.

 تهران و کرج در چهاردهمین شب اعتراضات، شاهد یکی از وسیع‌ترین تجمعات در محلات شمال و غرب از جمله پونک، جنت‌آباد، هروی و قیطریه بود. گزارش‌های اختصاصی مجله «تایم» به نقل از منابع پزشکی در تهران، پرده از فاجعه‌ای انسانی برمی‌دارد؛ بر اساس این گزارش، تنها در شش بیمارستان پایتخت، مرگ ۲۱۷ معترض ثبت شده است که بیشتر آن‌ها بر اثر اصابت مستقیم گلوله جنگی جان باخته‌اند که شاهدان عینی از تخلیه اجباری پیکرها توسط نهادهای امنیتی از سردخانه‌ها خبر می‌دهند.

ویدیوی منتشرشده از شامگاه شنبه ۲۰ دی‌ماه، نشان‌دهنده اعتراضات گسترده و درگیری‌های خیابانی در حوالی میدان کاجِ سعادت‌آباد است. بنا بر این ویدیو، فضای منطقه شاهد تنش، حضور گسترده نیروهای امنیتی و درگیری‌های پراکنده بوده است. در این تصاویر، گروهی از جوانان معترض در تقابل مستقیم با یگان‌های سرکوب دیده می‌شوند.

فیلم کوتاه دیگر تجمع معترضان در منطقه پونک تهران را به تصویر کشیده است. در این ویدیو، حضور تجمع‌کنندگان و پرواز یک شیء نورانی در ارتفاع بالا قابل مشاهده است؛ همچنین صدای یکی از حاضران شنیده می‌شود که تأکید می‌کند یک پهپاد متعلق به سپاه پاسداران در حال گشت‌زنی در آسمان منطقه است.

همچنین ویدیویی منتسب به شامگاه شنبه، از وقوع درگیری‌های شدید شهری در مشهد خبر می‌دهد. بر اساس این تصاویر، خیابان‌ها به صحنه رویارویی مستقیم جوانان معترض با نیروهای امنیتی تبدیل شده است. گزارش‌ها و تصاویر حاکی از آن است که نیروهای امنیتی در این درگیری‌ها به سوی معترضان شلیک کرده‌اند.

در تبریز هم، ویدیوهای منتشر شده از درگیری‌های خیابانی نشان‌دهنده استفاده وسیع از تسلیحات نیمه‌سنگین برای متفرق کردن جمعیت است.

در زاهدان، وب‌سایت «حال‌وش» با انتشار تصاویر دوربین‌های مداربسته منتهی به مسجد مکی، شلیک مستقیم نیروهای لباس‌شخصی با سلاح شات‌گان به سمت شهروندان را مستند کرده است که منجر به مجروحیت شدید ده‌ها تن گشته است.

منابع حقوق بشری هم از بازداشت بیش از ۲۰۰ نفر (شامل زنان، کودکان و دانشجویان) طی دو روز گذشته در زاهدان خبر می‌دهند. این بازداشت‌ها با خشونت، ضرب‌وشتم و نگهداری در شرایط نامناسب همراه بوده است.

بر اساس گزارش‌ها، علاوه بر زاهدان، در شهرهای چابهار، سراوان و ایرانشهر نیز شمار نامعلومی از معترضان بازداشت شده‌اند که به دلیل اختلال در اینترنت، جزئیات دقیقی از وضعیت آن‌ها در دست نیست.

در ویدئویی منتشرشده از صداوسیما، لحظه دستگیری یکی از معترضان در یاسوج ثبت شده است؛ جایی که نیروهای امنیتی با شلیک گاز اشک‌آور تلاش می‌کنند سایر معترضان را متفرق کرده و دستگیر کنند.

طبق آمار منابع حقوق بشر و طبق ویدئوهای منتشر شده و روایت شاهدحالان شهرستان چناران خراسان شاهد جان‌باختن ۵ شهروند کورد در اثر شلیک مستقیم بوده است. در نیشابور هم، کشته شدن اکرم پیرگزی موجی از خشم را برانگیخته است. در شمال نیز، قتل  قهرمان بین‌المللی بدنسازی در رشت، اعتراضات گیلان را به فاز جدیدی از اعتصابات سوق داده است.

 

فلج‌شدن زیرساخت‌های ارتباطی و ترانزیتی

  هم‌زمان با تشدید درگیری‌ها، امنیت حریم هوایی ایران با چالش جدی مواجه شده است. شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی از جمله ترکیش‌ایرلاینز، فلای‌دبی، پگاسوس و ای‌جت (AJet)، ده‌ها پرواز خود را به مقصد تهران، مشهد، شیراز و تبریز لغو کرده‌اند. این اقدام که به دلیل «تحولات ناپایدار منطقه‌ای و داخلی ایران» صورت گرفته، عملاً ارتباط هوایی کشور با جهان را به حداقل رسانده است.

روابط عمومی دانشگاه آزاد و وزارت آموزش و پرورش از لغو تمامی امتحانات و تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها خبر داده‌اند؛ اقدامی که تحلیلگران آن را تلاشی برای جلوگیری از شکل‌گیری هسته‌های تجمع دانشجویی و دانش‌آموزی می‌دانند.

 

واکنش‌های رسمی؛ از تهدید قضایی تا دیپلماسی تدافعی

دادستان کل کشور با ادبیات محاربه با رد هرگونه «رأفت اسلامی»، تمامی بازداشت‌شدگان را با اتهام محاربه تهدید کرد و خواستار صدور کیفرخواست فوری شد. خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه نیز با «تروریستی» خواندن اعتراضات، مدعی کشف زاغه‌های مهمات از معترضان بازداشتی شده است.

در حالی که عباس عراقچی تلاش می‌کند با رایزنی با مقامات عمان، بحران را «مسئله‌ای داخلی» جلوه دهد، ۱۱۵۰ تن از استادان دانشگاه با صدور نامه‌ای سرگشاده، نسبت به فروپاشی پیوند دولت و ملت هشدار داده و خواستار توقف فوری خشونت‌ها شدند.

در حالی‌که چهار روز از قطع کامل اینترنت در بسیاری از شهرهای ایران می‌گذرد و مردم از دسترسی به جریان آزاد اطلاعات محروم‌اند، صفحه ایکس (توییتر سابق) علی خامنه‌ای - در پلتفرمی که سال‌هاست برای شهروندان ایرانی فیلتر شده - با انتشار پیام‌هایی از «پیروزی» سخن می‌گوید. این تناقض آشکار، نه تنها نشان‌دهنده سیاست دوگانه حاکمیت در مواجهه با رسانه و فضای مجازی‌ست، بلکه نمادی از انحصار روایت‌گری در شرایطی‌ست که صدای معترضان خاموش شده و فضای مجازی به‌جای ابزار ارتباطی، به ابزار انحصاری تبلیغات حکومتی بدل گشته است.

در همان راستا وزیر دادگستری هلند، ضمن «شجاعانه» خواندن ایستادگی مردم ایران، خواستار قرارگیری فوری سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی اتحادیه اروپا شد. هم‌زمان مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، سرکوب معترضان را «نامتناسب و شدید» توصیف کرد.

اعلام گفت‌وگوی زنده رئیس‌جمهور با مردم برای یکشنبه (امروز)، در شرایطی که ارتباطات اینترنتی مردم تنها از طریق سیستم‌های ماهواره‌ای (مانند استارلینک) به صورت بسیار محدود با جهان برقرار است، نشان‌دهنده استیصال ساختار قدرت در اقناع افکار عمومی است.

تحلیلگران بر این باورند که این سخنرانی یا آخرین تلاش برای «فریب سیاسی» و وعده اصلاحات است و یا به عنوان «اولتیماتوم نهایی» برای آغاز سرکوب گسترده‌تر عمل خواهد کرد. با این حال، حضور بی‌سابقه مردم در اعتراضات سراسری، نشان می‌دهد که پتانسیل خیابان از مرز بازگشت‌ناپذیر عبور کرده است.