نگرانیهای امنیتی پس از آزادی زندانیان داعش در شمالشرق سوریه
پس از تسلط گروهک جهادی هیئت تحریرالشام بر زندانهای تحت نظارت (ه.س.د) و آزادی زندانیان داعش، نگرانیها درباره بازگشت ناامنی و گسترش تفکر افراطی در سوریه و منطقه افزایش یافته است.
سویداء- پس از تسلط گروهک جهادی هیئت تحریرالشام وابسته به حکومت ترکیه بر شماری از مناطق شمالشرق سوریه، از جمله زندانهایی که پیشتر تحت نظارت نیروهای دموکراتیک سوریه (ه.س.د) بودند، نگرانیهای تازهای درباره وضعیت امنیتی منطقه پدید آمده است.
این زندانها محل نگهداری شمار زیادی از گروهک داعش و خانوادههای آنان بود و تحت نظارت بینالمللی نیروهای (ه.س.د)، مورد حمایت جامعه جهانی، اداره میشد. با آزاد شدن تعداد زیادی از زندانیان داعش به دست گروهک جهادی هیئت تحریرالشام، نگرانیها درباره تأثیر این تحول بر امنیت منطقهای افزایش یافته است؛ بهویژه برای برخی از مؤلفههای اجتماعی در سوریه و عراق و همچنین کشورهای همسایه مانند ترکیه، اردن و لبنان.
«داعش تهدیدی مستمر است»
ردینه الخطیب، وکیل دادگستری از شهر سویداء در جنوب سوریه، گفت: «داعش یک موجودیت مستقل در منطقه است که در سال ۲۰۱۴ خود را بهعنوان خلافت اعلام کرد. در سال ۲۰۱۵، سازمان ملل متحد با صدور قطعنامهای از سوی شورای امنیت، آن را بهعنوان یک نهاد تروریستی به رسمیت شناخت و در سال ۲۰۱۷ نیز شورای امنیت با صدور قطعنامهای دیگر تحت فصل هفتم، خواستار بازگرداندن اتباع خارجیِ پیوسته به این گروه از اردوگاهها به کشورهایشان، محاکمه و ادغام آنان در جوامع اصلیشان شد. با وجود این تصمیم، بسیاری از کشورها آن را بهدرستی اجرا نکردند که همین امر به انباشت مشکلات حقوقی و انسانی در ارتباط با سرنوشت این افراد انجامیده است.»
اردوگاهها و زندانها؛ میان رسیدگی حقوقی و سستی بینالمللی
اردوگاههایی مانند الهول و روژ، هزاران خانواده و مزدور از ملیتهای مختلف را در خود جای دادهاند؛ از جمله زنانی و کودکانی که بخشی از ساختار گروه تروریستی داعش بودهاند. ردینه الخطیب معتقد است: «اگرچه این اردوگاهها تحت نظارت (ه.س.د)، بودند، اما رسیدگی حقوقی به وضعیت ساکنان آنها تا حد زیادی غایب بود. با وجود تلاشهای بینالمللی برای گشودن مسیر قانونی جهت بازگرداندن این افراد به کشورهایشان و محاکمه آنها، بسیاری از دولتها تابعیت این افراد را سلب کردند که این موضوع آنها را بیتابعیت کرده و وضعیت را پیچیدهتر ساخته است.»
پیامدهای امنیتی
او اشاره کرد که در روزهای اخیر و همزمان با تشدید درگیریها در سوریه، گروهک جهادی هیئت تحریرالشام کنترل برخی زندانهایی را که پیشتر تحت نظارت (ه.س.د) بودند به دست گرفته و اقدام به آزادسازی شماری از زندانیان داعش کرده است؛ اقدامی که نگرانیهای جدی درباره پیامدهای امنیتی آن برای منطقه ایجاد کرده است.
گزارشها حاکی از آن است که فرار جمعی از زندانها به بازجذب برخی زندانیان توسط گروههای تندرو منجر شده و برخی دیگر نیز به عراق منتقل شدهاند.
به گفته ردینه الخطیب، با تسلط گروهک جهادی هیئت تحریرالشام بر این زندانها، وضعیت پیچیدهتر شده است؛ چرا که منطقه شاهد بازگشت فعال اندیشه افراطی است؛ اندیشهای که میتواند بار دیگر خود را سازماندهی کرده و فعالیتهای تروریستیاش را تشدید کند. او تأکید کرد: «وجود بستر اجتماعی حامی تفکر تکفیری در مناطقی که پیشتر تحت کنترل داعش بودند، نگرانیها درباره بازگشت عملیاتهای تروریستی در سوریه و عراق و حتی کشورهای همجوار را افزایش میدهد.»
اظهارات غیرواقعبینانه ترامپ
این وکیل سوری به اظهارات پیشین دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره حمایت از (ه.س.د) اشاره کرد که گفته بود: «ما از (ه.س.د) برای کمک به مبارزه با داعش حمایت کردیم، اما داعش دیگر تهدیدی به شمار نمیرود.» او این سخنان را غیرواقعبینانه دانست و گفت چنین اظهاراتی پرسشهایی را درباره موضع ایالات متحده در قبال تحولات اخیر منطقه ایجاد میکند. هرچند داعش در برخی مناطق حضور فیزیکی خود را از دست داده، اما تفکر داعشی همچنان تهدیدی واقعی است، بهویژه با افزایش افراطگرایی در اردوگاهها، جایی که کودکان در فضایی افراطی پرورش مییابند.
نگرانی از گسترش تفکر افراطی
یکی از بزرگترین نگرانیها، گسترش دوباره تفکر افراطیِ نمایندگیشده توسط داعش در منطقه است. این تفکر تنها به موجودیت یک سازمان محدود نمیشود، بلکه شامل ایدئولوژیای است که این گروهها ترویج میکنند. کودکانی که در محیطی افراطی رشد میکنند، ممکن است در آینده بهراحتی به صفوف گروههای تروریستی بپیوندند؛ موضوعی که تهدیدی بلندمدت برای امنیت منطقهای و بینالمللی به شمار میرود.
ردینه الخطیب در پایان تأکید کرد که داعش فراتر از یک موجودیت مادی است: «آنها نماینده یک فکر و شیوه خاصی از نگاه به زندگی هستند. این افکار تکفیری نهتنها جوامع را ویران میکند، بلکه منطقه را به مجموعههایی تازه تجزیه میکند که ترس و افراطگرایی بر آنها حاکم است. افزون بر این، فضای سیاسی فرقهای در سوریه و عراق و تنشهای مذهبی و دینی میتواند به گسترش هرچه بیشتر این اندیشهها در منطقه کمک کند.»