مرکز خبر- با صدور اعلامیه تازه‌ی وزارت امر‌به‌معروف و نهی‌ازمنکر طالبان در هرات، موج تازه‌ای از نگرانی و هراس میان زنان این ولایت شکل گرفته است. طالبان هشدار داده‌اند زنانی که «حجاب اسلامی» مورد نظر این گروه را رعایت نکنند، از سوی محتسبان بازداشت و به زندان منتقل خواهند شد؛ تصمیمی که بسیاری از زنان آن را گامی تازه برای حذف تدریجی آنان از جامعه، محیط کار و زندگی عمومی می‌دانند.

براساس اعلامیه‌ای که از طریق مسجدهای هرات نیز به مردم ابلاغ شده، زنانی که بدون «چادر نماز» در مکان‌های عمومی حاضر شوند یا به گفته طالبان «آرایش» داشته باشند، ممکن است بازداشت و زندانی شوند. در بخشی از این اعلامیه آمده است: «زنان و خواهران مسلمانی که حجاب اسلامی را رعایت نمی‌کنند، توسط گشت محتسبان وزارت امر‌به‌معروف و نهی‌ازمنکر جمع‌آوری شده و به محبس انتقال می‌شوند؛ آن‌گاه هیچ‌کس حق گلایه و شکایت را ندارد.»

این نخستین‌بار است که طالبان در هرات به‌صورت رسمی و علنی از انتقال زنان به زندان به دلیل نوع پوشش سخن می‌گویند؛ موضوعی که بسیاری از زنان شاغل و فعال اجتماعی را با ترس و بلاتکلیفی روبه‌رو کرده است.

 

ترس از بازداشت در مسیر کار

نیلاب محمودی، آموزگار ۴۵ ساله و سرپرست خانواده‌ای پنج‌نفری در هرات، می‌گوید پس از انتشار این اعلامیه، نگرانی‌هایش چند برابر شده است. او هر روز برای تدریس به یکی از ولسوالی‌های دوردست می‌رود و می‌گوید پیش‌تر نیز تجربه بازداشت چندساعته توسط محتسبان طالبان را داشته است.

او توضیح می‌دهد که حدود چهار ماه پیش، همراه چند تن از همکارانش به دلیل نداشتن «چادر نماز» در مسیر محل کار متوقف و برای ساعت‌ها در یکی از حوزه‌های امنیتی نگه‌داری شدند.

نیلاب می‌گوید: «آن روز مدام از پوشش ما ایراد می‌گرفتند. حالا که رسماً از زندان حرف می‌زنند، نمی‌دانم اگر دوباره متوقف شویم چه اتفاقی می‌افتد. من تنها نان‌آور خانواده‌ام هستم و اگر کارم را از دست بدهم، زندگی فرزندانم فرو می‌پاشد.»

او می‌گوید پس از کشته‌شدن همسرش در یک حمله انتحاری در کابل در دوران حکومت پیشین، مسئولیت تأمین زندگی خانواده به دوش او افتاده است؛ مسئولیتی که اکنون زیر سایه محدودیت‌های تازه طالبان در معرض تهدید قرار دارد.

به گفته او، بسیاری از آموزگاران زن اکنون نگران‌اند که در مسیر رفت‌وآمد به محل کار، با بازداشت، توهین، تحقیر یا حتی اخراج از شغل روبه‌رو شوند. او تأکید می‌کند که وجود ایست‌های بازرسی متعدد و گشت‌های محتسبان، فضای ترس دائمی برای زنان ایجاد کرده است.

 

«زنان حتی برای بیرون‌شدن از خانه احساس امنیت ندارند»

نیلاب می‌گوید در ماه‌های اخیر بارها شاهد بوده که زنان در خیابان‌ها و بازارها به دلیل نوع پوشش مورد بازخواست قرار گرفته‌اند. به گفته او، اکنون بسیاری از زنان حتی هنگام خروج از خانه احساس امنیت و آرامش ندارند.

او هشدار می‌دهد که کاهش حضور زنان در مدارس و مراکز آموزشی، مستقیماً بر آینده دانش‌آموزان دختر تأثیر خواهد گذاشت.

این آموزگار می‌گوید: «اگر زنان یکی‌یکی از محیط‌های کاری کنار بروند، اولین قربانی دخترانی هستند که از آموزش محروم می‌شوند. ما سال‌ها برای آموزش این نسل تلاش کرده‌ایم.»

هم‌زمان با افزایش فشارهای امنیتی، بحران اقتصادی نیز نگرانی زنان را تشدید کرده است. نیلاب می‌گوید بسیاری از خانواده‌ها به درآمد زنان وابسته‌اند و حذف زنان از بازار کار، تنها یک محدودیت اجتماعی نیست، بلکه تهدیدی مستقیم علیه معیشت خانواده‌ها است.

 

رسانه‌ها زیر سایه تهدید

یسرا کریمی، خبرنگار یکی از رسانه‌های محلی هرات، نیز می‌گوید انتشار این اعلامیه «شوک بزرگی» برای زنان شاغل بوده است.

او که پیش‌تر در یک آرایشگاه زنانه کار می‌کرد، پس از ممنوعیت فعالیت آرایشگاه‌ها شغلش را از دست داده و اکنون در بخش گردانندگی یک رسانه فعالیت می‌کند.

یسرا می‌گوید: «وقتی خبر را شنیدم شوکه شدم. خانواده‌ام فوراً از من خواستند کارم را رها کنم و از خانه بیرون نروم. آن‌ها می‌ترسند اگر بازداشت شوم، حیثیت و آبروی خانواده آسیب ببیند.»

به گفته او، زنان خبرنگار پیش از این نیز با محدودیت‌های گسترده روبه‌رو بودند، اما حالا ترس از بازداشت، کار رسانه‌ای را دشوارتر از همیشه کرده است.

او می‌افزاید: «کار رسانه یعنی رفت‌وآمد، تهیه گزارش، حضور در نشست‌ها و ارتباط با منابع خبری. وقتی زن‌ها از ترس بازداشت نتوانند آزادانه تردد کنند، عملاً امکان کار حرفه‌ای از بین می‌رود.»

یسرا می‌گوید تجربه از دست‌دادن شغل قبلی‌اش هنوز برایش دردناک است و اکنون نگران است که فرصت‌های محدود باقی‌مانده نیز از زنان گرفته شود.

 

فشار بر زنان کارگر و صاحبان مشاغل کوچک

محدودیت‌های تازه طالبان تنها زنان شاغل در آموزش و رسانه را نگران نکرده، بلکه زنان دارای کسب‌وکارهای کوچک نیز می‌گویند ادامه این وضعیت می‌تواند آنان را به‌کلی از چرخه اقتصادی حذف کند.

اسما، خیاط ۳۲ ساله اهل هرات، می‌گوید برای فروش لباس‌های کودکانه‌ای که تولید می‌کند ناچار است هر روز به بازار برود؛ اما اکنون از این رفت‌وآمد می‌ترسد.

او که همسرش پس از اخراج از ایران بیکار شده، مسئولیت تأمین بخش مهمی از هزینه‌های زندگی سه فرزندش را برعهده دارد.

اسما می‌گوید: «اگر نتوانم آزادانه به بازار بروم، عملاً کارم را از دست می‌دهم. درآمد ما همین است. اگر این راه هم بسته شود، نمی‌دانم چگونه باید کرایه خانه و هزینه زندگی را تأمین کنیم.»

به گفته او، خبر این دستور را از طریق امام مسجد محل شنیده و از همان زمان، نگرانی از آینده زندگی و معیشتش آغاز شده است.

 

مرحله تازه‌ای از سرکوب زنان

اعلامیه تازه طالبان در حالی منتشر شده که این گروه طی نزدیک به پنج سال گذشته، محدودیت‌های گسترده‌ای بر زنان و دختران افغانستان اعمال کرده‌اند؛ از ممنوعیت آموزش و تحصیل گرفته تا حذف تدریجی زنان از اداره‌ها، رسانه‌ها، سازمان‌های غیردولتی، ورزش و بسیاری از عرصه‌های اجتماعی.

در ماه‌های گذشته نیز گزارش‌هایی از بازداشت زنان به دلیل آن‌چه «رعایت نکردن حجاب شرعی» خوانده می‌شد، منتشر شده بود، اما این اقدامات عمدتاً بدون اعلام رسمی انجام می‌شد.

اکنون اما فعالان حقوق زنان می‌گویند رسمی‌شدن تهدید به زندان، نشانه ورود سیاست‌های کنترلی طالبان به مرحله‌ای تازه است؛ مرحله‌ای که در آن نه‌تنها پوشش زنان، بلکه حق کار، حق حضور اجتماعی و حتی حق تردد آزادانه آنان نیز بیش از گذشته هدف قرار گرفته است.

هم‌زمان، شماری از زنان در هرات می‌گویند در ماه‌های اخیر زنانی که «چادر نماز» یا برقع نداشتند، از دسترسی به خدمات عمومی از جمله مراکز آموزشی، خدمات درمانی و وسایل حمل‌ونقل عمومی محروم شده‌اند؛ روندی که به باور آنان، زندگی زنان را هر روز محدودتر و ناامن‌تر می‌کند.