فاجعه نفتی در هرمزگان؛ هشدار کارشناسان درباره بحران تازه محیطزیستی
کارشناسان و فعالان محیطزیست با انتشار تصاویر و ویدیوهایی از آلودگی نفتی در جزایر هرمزگان و سواحل خلیج فارس خبر دادهاند؛ رخدادی که حیات آبزیان و اکوسیستم منطقه را تهدید کرده و بار دیگر ضعف مدیریت زیستمحیطی جمهوری اسلامی را برجسته کرده است.
مرکز خبر- اعظم بهرامی، پژوهشگر محیطزیست، با انتشار تصاویری از سواحل آلوده خلیج فارس، نسبت به ابعاد این بحران زیستمحیطی هشدار داده است. تصاویر منتشر شده نشان میدهد لایهای غلیظ از نفت سیاه سطح خاک، صخرهها و ساحل را پوشانده و بخش وسیعی از زیستگاههای ساحلی را آلوده کرده است. در ویدیوی که تازه منتشر شده، در پی نشت گسترده مواد نفتی، «هزاران خرچنگ، حلزون، لاکپشت و دیگر آبزیان دریایی» در امتداد ساحل تلف شدهاند و بوی شدید آلودگی سراسر منطقه را فرا گرفته است.
همزمان، یکی دیگر از پژوهشگران محیطزیست نیز با انتشار ویدیویی در شبکه ایکس، وضعیت جزیره مارو (شیدور) را «دردناک و فاجعهبار» توصیف کرده و نوشته است که نشت نفت پس از آسیبدیدن تاسیسات نفتی جزیره لاوان، به بروز این بحران زیستمحیطی منجر شده است. به گفته او، آلودگی نفتی نه تنها سواحل، بلکه بخشهایی از آبهای اطراف جزیره را نیز دربر گرفته و ادامه این وضعیت میتواند خسارتهای جبرانناپذیری بر تنوع زیستی خلیج فارس وارد کند.
جزایر لاوان، شیدور و دیگر مناطق جنوبی ایران از مهمترین زیستگاههای دریایی خلیج فارس به شمار میروند؛ مناطقی که محل زندگی گونههای کمیاب آبزی، پرندگان مهاجر، لاکپشتهای دریایی و آبسنگهای مرجانیاند. کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند که آلودگی نفتی در این سطح، میتواند برای سالها چرخه طبیعی و زیستی منطقه را مختل کند. نفت خام با پوشاندن سطح آب و خاک، مانع تبادل اکسیژن شده و حیات بسیاری از گونههای دریایی را نابود میکند؛ آسیبی که در بسیاری موارد غیرقابل بازگشت است.
فعالان محیطزیست همچنین از «سکوت نهادهای مسئول» و نبود شفافیت درباره ابعاد این حادثه به شدت انتقاد کردهاند. به گفته آنان، در حالی که تصاویر منتشرشده از گسترش آلودگی و مرگ گسترده آبزیان حکایت دارد، مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون توضیح روشنی درباره علت دقیق حادثه، میزان خسارت زیستمحیطی و برنامه مهار آلودگی ارائه نکردهاند. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای جهان، وقوع چنین حوادثی با اعلام وضعیت اضطراری زیستمحیطی، حضور فوری تیمهای تخصصی و اطلاعرسانی شفاف همراه میشود.
منتقدان معتقدند ساختار نفتمحور جمهوری اسلامی طی دهههای گذشته، توسعه صنایع نفتی، امنیتی و نظامی را بر حفاظت از محیطزیست ترجیح داده است. فرسودگی خطوط انتقال نفت، نبود نظارت مستقل، ضعف زیرساختهای ایمنی و فساد گسترده در پروژههای صنعتی، از جمله عواملی است که بارها به وقوع حوادث مشابه در جنوب ایران انجامیده است. به باور آنان، حکومت نه تنها در پیشگیری از این بحرانها ناکام بوده، بلکه با امنیتیکردن فعالیتهای مدنی و محدود کردن رسانههای مستقل، مانع اطلاعرسانی آزاد و پیگیری مسئولیت نهادهای مرتبط شده است.
این رخداد در حالی خبرساز شده که طی سالهای گذشته نیز موارد متعددی از نشت نفت و آلودگی صنعتی در آبهای خلیج فارس، بهویژه در اطراف جزایر نفتخیز ایران، گزارش شده بود. با این حال، بسیاری از این حوادث بدون بررسی شفاف و بدون پاسخگویی نهادهای مسئول به فراموشی سپرده شدند؛ روندی که به گفته کارشناسان، نشانهای از بحران عمیق مدیریت محیطزیست در جمهوری اسلامی و بیتوجهی ساختاری به منابع طبیعی و اکوسیستمهای حساس ایران است.