اعتصاب بازار و تظاهرات در چندین شهر ایران؛ دولت «گفتوگو» پیشنهاد کرد؛ واکنشها از ورزشکاران و دانشجویان تا دولت
اعتراضاتِ صنفی و اعتراضی پس از ریزش بیسابقه ارزش پول و جهش قیمتها در تهران و چند شهر دیگر به روز دوم و سوم کشیده شد؛ دولت از «گفتوگو» با معترضان سخن گفت، مقامهای امنیتی واکنش نشان دادند و چهرههای ورزشی و مدنی بیانیه یا استوری منتشر کردند.
مرکز خبر- اعتصاب و تجمع کسبه در بازارهای تهران-از پاساژ علاءالدین و چارسو تا بخشهایی از بازار بزرگ و شوش-در روزهای اخیر با شعارها و تجمعات خیابانی همراه شد که در برخی نقاط به دخالت نیروهای ضدشورش و استفاده از گاز اشکآور انجامید؛ ویدئوهای منتشرشده و گزارش رسانههای مستقل نشاندهنده حضور دانشجویان و گسترش اعتراضها به شهرهایی مثل تبریز، اصفهان، کرماشان و همدان است.
دولت واکنش رسمی نشان داد؛ رئیسجمهور پزشکیان دستور داد وزیر کشور با معترضان گفتوگو کند و سخنگوی دولت، فاطمه مهاجرانی، گفت نظام «صدای مردم را میشنود» و سازوکاری برای مذاکره با نمایندگان معترضان راهاندازی خواهد شد. در پی فشارها، رییس کل بانک مرکزی استعفا داد و جایگزینی معرفی شد. تحولی که ناظران اقتصادی آن را پاسخ مستقیم به بحران پولی و سیاسی میدانند.
نهادهای نزدیک به سپاه و رسانههای رسمی اما روایت دیگری ارائه کردند. برخی پایگاهها و خبرگزاریهای نزدیک به نیروهای امنیتی معترضان را «اغتشاشگر» خواندند و خواستار برخورد با «عوامل خارجی» شدند؛ کانالهای منتسب به نیروی قدس هشدار دادند که مداخلات خارجی میتواند اوضاع را به منافع منطقهای بکشد. این دوگانه-پیشنهاد گفتوگو از سوی دولت در برابر برچسبزنی امنیتی از سوی رسانههای نزدیک به سپاه-فضای تصمیمگیری را پیچیده کرده است.
فعالان صنفی و مدنی، از معلمان تا بازنشستگان و کارگران، ضمن اعلام همبستگی با کسبه، خواستار اقدامات فوری اقتصادی شدند؛ اتحادیهها و تشکلهای بازنشستگان در چند شهر تجمع برگزار کردند و اعتصابات کارگری در برخی صنایع همزمان گزارش شد. ناظران میگویند این همپوشانی صنفی-شهری میتواند ظرفیت بسیج مطالبات را بالا ببرد.
نخستین واکنشهای بینالمللی حقوقبشری و مدنی نیز منتشر شد؛ سازمانهای بینالمللی هشدار دادهاند که واکنش امنیتی نباید با سرکوب و نقض حقوق معترضان همراه شود و خواستار خویشتنداری نیروهای امنیتی و رسیدگی به مطالبات معیشتی شدهاند. نهادهای حقوقبشری همچنین به موج بازداشتها و افزایش شمار اعدامها در سال جاری اشاره کردهاند.
جامعه ورزشی ایران نیز وارد میدان واکنشها شد. حسن یزدانی، قهرمان کشتی جهان و المپیک، در استوریای کوتاه نوشت: «کشتی یادم داده زمین خوردن عیب نیست. اما زیر فشار ماندن و صدا در نیاوردن، سخت است.» واکنشهای دیگر در شبکههای اجتماعی و نامههای سازمانهای مدافع حقوق ورزشکاران هم نگرانی از هدفگیری ورزشکاران فعال یا محکومشدنشان را نشان داد؛ ائتلاف «Sport & Rights Alliance» در نامهای به کمیته بینالمللی المپیک خواستار مداخله برای حفاظت از ورزشکاران ایرانی شد. این مواضع ورزشی، هم همدلی اجتماعی را تقویت کرده و هم هشدار درباره ریسکِ فشارهای قضایی بر ورزشکاران را تکرار کرده است.
در میان واکنشهای محلی و مردمی که در شبکهها پخش شده، ۱۰ محور و موضع برجسته را میتوان شناسایی کرد؛ اعلام رسمی دولت به «گفتوگو» و درخواست شنیدن «مطالبات مشروع». استعفای رییس کل بانک مرکزی و تغییر مدیریت پولی بهعنوان پاسخ تکنوکراتیک به بحران. هشدار رسانهها و نهادهای نزدیک به سپاه درباره «تحریک خارجی» و برچسبزنی «اغتشاش.». حضور و پیوستن دانشجویان در دانشگاههایی مانند شهید بهشتی و صنعتی شریف به تجمعها. حمایت و همبستگی تشکلهای صنفی (بازنشستگان، معلمان، کارگران) و فراخوان به اعتصابهای صنفی. پوشش گسترده توسط رسانههای بینالمللی و واکنشهای جامعه ورزشکاران.
تحلیلگران میگویند دو سناریو ممکن است پیش بیاید؛ سازوکارهای گفتوگو و سیاستگذاری اقتصادی برای آرامسازی بحران یا تشدید برخوردهای امنیتی که به گسترش اعتراضها دامن میزند. پیوستگی میان مطالبات معیشتی و نارضایتیهای سیاسی، همراه با نقش محوری بازارها و دانشگاهها، میتواند مسیر تحولات آینده را تعیین کند.