مرکز خبر- امروز سه‌شنبه ٢٩ اردیبهشت‌ماه، بر اساس گزارش جدید نت‌بلاکس، اختلال‌ها و محدودیت‌های شدید اینترنت در ایران پس از ١٩٢٠ ساعت، اکنون وارد هشتاد‌ویکمین روز خود شده؛ وضعیتی که بسیاری از کاربران، فعالان مدنی، روزنامه‌نگاران، کسب‌وکارهای آنلاین و خانواده‌ها را با بحران‌های گسترده ارتباطی، اقتصادی و سیاسی روبه‌رو کرده است.

در حالی که شهروندان ایرانی با کاهش شدید سرعت اینترنت، فیلترینگ گسترده، قطع دسترسی به شبکه‌های اجتماعی و اختلال در وی‌پی‌ان‌ها با هزینه هنگفت پس از فضای ناشی از جنگ مواجه‌اند، مقام‌های جمهوری اسلامی همزمان تلاش می‌کنند کنترل خود را از مرزهای داخلی فراتر ببرند. بر اساس این گزارش، حکومت ایران در پی آن است که بر کابل‌ها و مسیرهای ارتباطی عبوری از تنگه هرمز نیز نفوذ و کنترل بیشتری اعمال کند؛ مسیری راهبردی که بخش مهمی از تبادل داده و ارتباطات بین‌المللی از آن عبور می‌کند.

 

تنگه هرمز؛ از شاهراه انرژی تا میدان رقابت دیجیتال

تنگه هرمز که همواره به‌عنوان یکی از حساس‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان شناخته می‌شد، اکنون به عرصه‌ای تازه برای رقابت‌های ژئوپلیتیکی دیجیتال تبدیل شده است. کارشناسان هشدار می‌دهند که تلاش جمهوری اسلامی برای اعمال نفوذ بر کابل‌های ارتباطی و زیرساخت‌های داده در این منطقه می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران داشته باشد و امنیت ارتباطات بین‌المللی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

حکومت ایران با الگوگیری از مدل‌های بسته اینترنتی، در تلاش است اینترنتی «قابل‌کنترل، بومی‌سازی‌شده و امنیتی» ایجاد کند؛ ساختاری که در آن دسترسی آزاد به اطلاعات به‌تدریج جای خود را به شبکه‌ای محدود، تحت نظارت و وابسته به نهادهای حکومتی می‌دهد.

 

فشار بر شرکت‌های فناوری جهانی

در بخش دیگری از این سیاست، جمهوری اسلامی خواستار تبعیت شرکت‌های بزرگ فناوری از قوانین داخلی ایران شده است. این درخواست شامل همکاری پلتفرم‌های بین‌المللی با مقررات سانسور، ارائه داده‌های کاربران و محدودسازی محتوا بر اساس چارچوب‌های حکومتی عنوان شده است.

پذیرش چنین خواسته‌هایی از سوی شرکت‌های فناوری می‌تواند به مشروعیت‌بخشی به سانسور فرامرزی و افزایش سرکوب دیجیتال منجر شود. یعنی جمهوری اسلامی تلاش دارد همان الگویی را که در داخل کشور برای کنترل اینترنت به کار گرفته، به سطح بین‌المللی نیز گسترش دهد.

 

اقتصاد دیجیتال زیر فشار

ادامه اختلال‌های اینترنتی، ضربه سنگینی به اقتصاد دیجیتال ایران وارد کرده است. هزاران کسب‌وکار آنلاین، فروشگاه‌های اینترنتی، فریلنسرها، تولیدکنندگان محتوا و استارتاپ‌ها طی هفته‌های گذشته با کاهش درآمد، از دست رفتن مشتریان و اختلال در خدمات مواجه شده‌اند. تداوم این وضعیت نه‌تنها موجب فرار سرمایه و مهاجرت نیروی متخصص می‌شود، بلکه شکاف ایران با اقتصاد جهانی را نیز عمیق‌تر خواهد کرد. بسیاری از کسب‌وکارها می‌گویند اینترنت در ایران دیگر یک زیرساخت پایدار و قابل اتکا نیست و هر لحظه ممکن است به دلایل امنیتی یا سیاسی محدود شود.

 

انزوای دیجیتال و گسترش نارضایتی

همزمان با تشدید محدودیت‌ها، نگرانی‌ها درباره انزوای دیجیتال شهروندان ایرانی نیز افزایش یافته است. قطع یا اختلال مداوم اینترنت، ارتباط خانواده‌ها، دسترسی به آموزش، خدمات درمانی آنلاین، رسانه‌های مستقل و جریان آزاد اطلاعات، سرکوب بیشتر، افزایش بازداشت‌ها و اعدام در سکوت خبری را بیشتر کرده و فشار روانی و اجتماعی گسترده‌ای به جامعه به‌ویژه خانواده‌های دادخواه وارد آورده است.

اینترنت در جهان امروز صرفاً یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه بخشی از حقوق بنیادین شهروندی محسوب می‌شود؛ حقی که در ایران بیش از پیش تحت کنترل نهادهای امنیتی قرار گرفته است.