مرکز خبر - گزارش مشترک یونسکو و یونیسف نشان می‌دهد ۵۳ درصد کودکان افغانستان در سن آموزش ابتدایی از دسترسی به آموزش رسمی محروم‌اند؛ بحرانی که در کنار محدودیت‌های تحصیلی علیه دختران، با رشد جمعیت، کمبود سرمایه‌گذاری و ضعف کیفیت آموزش تشدید شده است.
بر اساس گزارش وضعیت آموزش افغانستان در سال ۲۰۲۶ که چهارشنبه ۱۳ آبان منتشر شد، بیش از دو میلیون و ۶۰۰ هزار دختر از سال ۲۰۲۱ تاکنون از ادامه تحصیل در دوره متوسطه محروم شده‌اند. افغانستان همچنان تنها کشور جهان است که در آن آموزش دختران و زنان بالاتر از دوره ابتدایی به‌طور رسمی ممنوع شده است.
یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد جمعیت کودکان در سن مدرسه از حدود ۱۰ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۹ به ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته، اما ظرفیت نظام آموزشی متناسب با این رشد گسترش نیافته است. در سال ۲۰۲۵ حدود ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار کودک در مدارس ابتدایی دولتی ثبت‌نام کرده بودند؛ رقمی که با وجود افزایش نسبت به سال‌های گذشته، پاسخ‌گوی رشد جمعیت نیست.
محدودیت‌های آموزشی دختران، تنها یکی از ابعاد بحران است. ارزیابی بیش از ۵۵ هزار دانش‌آموز در ۳۴ ولایت افغانستان نشان داده است که کمتر از نیمی از دانش‌آموزان صنف چهارم به حداقل مهارت مورد انتظار در زبان در سطح صنف سوم دست یافته‌اند؛ این میزان در ریاضی تنها یک‌چهارم بوده است.
در همین حال، حدود پنج هزار و ۳۰۰ صنف آموزشی محلی تا اکتبر ۲۰۲۶ فعال بوده‌اند که نزدیک به ۱۶۲ هزار نفر، با سهم ۶۴ درصدی دختران، در آن‌ها آموزش می‌دیدند. یونسکو و یونیسف تأکید کرده‌اند که این برنامه‌ها، آموزش از راه دور و دیگر شیوه‌های جایگزین نمی‌توانند جایگزین حق دسترسی به آموزش رسمی و حضوری شوند.
بازگشت گسترده مهاجران نیز فشار بر نظام آموزشی را افزایش داده است. بر اساس این گزارش، از ابتدای سال ۲۰۲۶ تا سپتامبر حدود یک میلیون و ۲۳۰ هزار شهروند افغانستان به کشور بازگشته‌اند و بیش از ۲۴۵ هزار کودک بازگشته به حمایت آموزشی نیاز دارند.
یونسکو و یونیسف خواستار بازگرداندن کامل حق آموزش دختران و زنان، گسترش دسترسی کودکان به مدارس و سرمایه‌گذاری پایدار برای بهبود کیفیت آموزش شده‌اند. این دو نهاد هشدار داده‌اند که تداوم وضعیت کنونی می‌تواند یک نسل کامل را از آموزش محروم کند و چشم‌انداز بازسازی و توسعه آینده افغانستان را با آسیب جدی روبه‌رو سازد.