۳۲ روز خیزش اعتراضات مردمی زیر آتش گلوله، اتهامسازی و انسداد اطلاعات
در سیودومین روز اعتراضات سراسری، گزارشها از بازداشتهای انبوه، تیراندازی مستقیم نیروهای امنیتی، تعرض به مراکز درمانی و نگهداری معترضان در بازداشتگاههای نامعلوم حکایت دارد.
مرکز خبر- امروز چهارشنبه ۸ بهمن ۱۴۰۴ همزمان با تداوم اعتراضات مردمی در شهرهای مختلف ایران، موج گستردهای از بازداشتها، تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی–امنیتی، تعرض به مراکز درمانی و بازداشت امدادرسانان و فعالان صنفی و دانشجویی گزارش شده است. از روژهلات، قرچک، قزوین و شاهرود تا کرج، مشهد، زاهدان، اسفراین و سیرجان، صدها شهروند با اتهامهایی چون «لیدری اعتراضات» بازداشت شدهاند؛ در حالی که قطعی اینترنت، فقدان شفافیت قضایی و نگهداری بازداشتشدگان در مکانهای نامعلوم، نگرانیها درباره تشدید نقض حقوق بشر و سرکوب سیستماتیک معترضان را دوچندان کرده است.
تداوم جو امنیتی و بازداشتها در روژهلات
طبق منابع مطلع ما در روژهلات در شهرهای سقز، بوکان و سنندج حضور نیروهای امنیتی بهطور بیسابقهای افزایش یافته است. خیابانها و بازارها پر از مأموران امنیتیاند، بهگونهای که به ازای هر شهروند، دستکم دو مأمور در سطح شهر دیده میشود. این آرایش سنگین امنیتی، فضای رعب و خفقان شدیدی را بر شهرها حاکم کرده و زندگی روزمره شهروندان را تحت تأثیر قرار داده است. سقز، بوکان و سنه عملاً به وضعیت پادگانی درآمدهاند؛ وضعیتی که نهتنها آزادی تردد، بلکه احساس امنیت روانی مردم را نیز بهشدت مخدوش کرده است.
همچنین در پی شرکت در اعتراضات، دو شهروند روژهلاتی در دهگلان و جوانرو، توسط نیروهای امنیتی بازداشت شدند، بر اساس این گزارش، بازداشت شهروند دهگلانی دو هفته پیش توسط اداره اطلاعات و شهروند جوانرودی طی روهای اخیر صورت گرفته است.
طی روزهای اخیر هم، فعال صنفی ساکن شهرستان کرماشان توسط نیروهای امنیتی مورد تفتیش قرار گرفت. ماموران برخی از لوازم شخصی و دیجیتال وی را ضبط کردند. وی همزمان با دریافت ابلاغیهای به یکی از نهادهای امنیتی کرماشان احضار شد. تاکنون از دلایل تفتیش منزل و احضار این فعال صنفی روژهلاتی اطلاعی در دسترس نیست.
موج گسترده بازداشتها، از اتهام «لیدری اعتراضات» تا تیراندازی و تعرض به مراکز درمانی
بر اساس تازهترین دادههای تجمیعی هرانا تا پایان سیویکمین روز از آغاز اعتراضات، مجموع جانباختگان تأییدشده به ۶۲۲۱ نفر رسیده است که از این تعداد ۵۸۵۸ نفر معترض، ۱۰۰ نفر کودک زیر ۱۸ سال، ۲۱۴ نفر نیروهای وابسته به حکومت و ۴۹ نفر غیرمعترض- غیرنظامی هستند. شمار جانباختگان در حال بررسی ۱۷۰۹۱ نفر گزارش شده است. مجموع بازداشتها به ۴۲۳۲۴ نفر رسیده است. شمار مجروحان دارای جراحت شدید ۱۱۰۱۷ نفر و تعداد پخش اعترافات اجباری ۲۶۱ مورد است. همچنین تعداد احضارشدگان به نهادهای امنیتی ۱۱۰۲۶ نفر اعلام شده است. مجموع رخدادهای اعتراضی ثبتشده نیز ۶۵۶ مورد در ۲۰۱ شهر و ۳۱ استان بوده است.
در ادامه سرکوب اعتراضات سراسری، گزارشها حاکی از بازداشت گسترده شهروندان، فعالان صنفی، دانشجویان، اقلیتهای مذهبی و امدادرسانان در نقاط مختلف ایران است. همزمان، ویدیوها و گزارشهای میدانی از بهکارگیری خشونت عریان، تیراندازی مستقیم و نقض آشکار اصول انسانی از جمله تعرض به مراکز درمانی منتشر شده است.
بر اساس گزارشها، طی روزهای اخیر سه معترض در شهرستان قرچک و دو تن دیگر در شاهرود در ارتباط با اعتراضات بازداشت شدهاند. به گزارش رسانه حکومتی تسنیم، فرمانده انتظامی شهرستان قرچک، این افراد را به «آتشزدن آمبولانس بیمارستان شهید ستاری» متهم کرده و مدعی شده است که آنان به کادر درمان اورژانس قرچک که در حال انجام مأموریت درمانی بودهاند، حمله کرده و آنها را مورد ضربوشتم قرار دادهاند.
همچنین خبرگزاری صداوسیما از بازداشت دو شهروند در شاهرود خبر داده است. فرمانده انتظامی استان سمنان، این افراد را از عوامل «تخریب و آتشسوزی چند بانک» در این شهر معرفی کرده است.
در همین حال، فرمانده انتظامی استان قزوین از بازداشت ۲۱۹ شهروند خبر داده و آنها را «لیدرهای اصلی اعتراضات» خوانده است. در هیچیک از این گزارشها، هویت، وضعیت حقوقی و محل نگهداری بازداشتشدگان اعلام نشده است.
یک شهروند شمالی و مربی ورزش هم در تاریخ ۱۸ دیماه در کلاچای بازداشت و به یکی از بازداشتگاههای رشت منتقل شده است. همچنین ستاره آزادی، شهروند ۲۲ ساله بهائی ساکن مشهد، در تاریخ ۲ بهمنماه توسط مأموران امنیتی بازداشت شده است.
یک شهروند ۲۹ ساله ساکن کرمان نیز حدود یک هفته است بازداشت شده و تا لحظه تنظیم این گزارش، اطلاعی از وضعیت و محل نگهداری او در دست نیست. وی با اتهام «لیدری اعتراضات» مواجه شده است.
به گزارش خبرنامه امیرکبیر، دبیر مجمع اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دانشجوی کارشناسی رشته فیزیک و انرژی، روز سهشنبه ۷ بهمنماه در منزل شخصی خود توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده است. مأموران تمامی لوازم الکترونیکی او از جمله تلفن همراه و لپتاپ را ضبط کردهاند.
همچنین شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران اعلام کرد که یک فعال صنفی معلمان در همدان در تاریخ ۱۹ دیماه در منزل خود بازداشت شده است. مأموران تلفنهای همراه تمام اعضای خانواده وی را ضبط کردهاند. این فعال صنفی پس از ۱۲ روز بازداشت و بازجویی در اداره اطلاعات، با قرار بازداشت یکماهه به زندان الوند همدان منتقل شده است.
هیرکانی هم گزارش داده است که یک شهروند ۳۰ ساله اهل لنگرود در تاریخ ۱۸ دیماه بازداشت و همچنان بهصورت بلاتکلیف در زندان ازبرم لاهیجان نگهداری میشود.
همچنین این منبع از بازداشت پنج شهروند دیگر در بابل و لاهیجان در ارتباط با اعتراضات سراسری خبر داده است. از جمله زهرا حیدرپور، حدود ۶۰ ساله، که بامداد شنبه ۵ بهمنماه بازداشت و به زندان لاکان رشت منتقل شده است.
بر اساس گزارش هرانا هم فریبا اسدی، شهروند ساکن کرج، شامگاه دوشنبه ۶ بهمنماه توسط مأموران اطلاعات سپاه در منزل شخصی خود به دلیل حضور در اعتراضات بازداشت شده است. وی پیشتر نیز سابقه برخورد قضایی و بازداشت داشته است.
در اسفراین، چهار شهروند در جریان اعتراضات بازداشت شدهاند؛ از جمله شهروندی که با اصابت گلوله ساچمهای مجروح شده و روز ۴ بهمن بازداشت شده است. شهروند دیگری که با اصابت دهها ساچمه مجروح شده بود، پس از انتقال به بیمارستان خمینی، پیش از تکمیل درمان توسط نیروهای سپاه پاسداران بازداشت شده است. همچنین یک شهروند دیگر با وجود جراحت ناشی از گلوله جنگی و همکار وی در تاریخ ۲۱ دیماه بازداشت شدهاند.
در سیرجان، پرستار و مدیر بازنشسته بیمارستان غرضی هم، به دلیل امدادرسانی به مجروحان اعتراضات بازداشت شده است. همسر و دختر او نیز روز جمعه ۳ بهمنماه توسط مأموران امنیتی بازداشت شدهاند. همچنین گزارشها از بازداشت فرُوغ رام، شهروند بهائی ساکن زاهدان، در تاریخ ۳۰ دیماه در منزل شخصیاش حکایت دارد.
نرجس (ویدا) آزاد، ۲۰ ساله و ساکن سبزوار نیز در همان تاریخ بازداشت و پس از پایان بازجویی به زندان سبزوار منتقل شده است. سه شهروند دیگر بازداشتشده در این پرونده اهل تربت جام هستند، این افراد با اتهام «لیدری اعتراضات» مواجه شدهاند.
در کنار بازداشتها، ویدیویی که پس از قطعی اینترنت منتشر شده نشان میدهد نیروهای نظامی–امنیتی شامگاه جمعه ۱۹ دیماه در جریان سرکوب اعتراضات مردمی در ایرانشهر، اقدام به شلیک گاز اشکآور در مقابل ورودی و داخل محوطه بیمارستان خاتمالانبیاء کردهاند. به گفته منابع محلی، این اقدام موجب خفگی، وحشت و اختلال در تردد بیماران شده و گاز اشکآور به منازل اطراف نیز نفوذ کرده است؛ اقدامی که نقض آشکار حرمت مراکز درمانی محسوب میشود.
همچنین بنا بر گزارش شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان، در شهر بابک استان کرمان نیروهای نظامی به خودروی حامل چهار شهروند بلوچ که از بلوچستان عازم یزد بودند، تیراندازی کردهاند. در پی این تیراندازی که بامداد سهشنبه ۷ بهمنماه رخ داده، یک شهروند ۲۴ ساله اهل خاش جان باخته و سه تن دیگر پس از مجروح شدن بازداشت شدهاند. هویت یکی از مجروحان بازداشتشده ۲۹ ساله اعلام شده و بررسیها برای احراز هویت دو نفر دیگر ادامه دارد.
تا لحظه تنظیم این گزارش، در بسیاری از پروندهها اطلاعی از عناوین اتهامی، محل نگهداری و وضعیت حقوقی بازداشتشدگان در دست نیست؛ وضعیتی که نگرانیها درباره نقض حقوق متهمان، نگهداری در بازداشتگاههای نامعلوم و تشدید فشارهای امنیتی بر معترضان و خانوادههای آنان را افزایش داده است.
همچنین مرکز رسانه قوه قضاییه از برگزاری دادگاه رسیدگی به اتهامات چند معترض بازداشتشده خبر داد. در این پرونده، متهم ردیف اول به دست داشتن در مرگ یک مأمور نیروی انتظامی در جریان اعتراضات شهرستان ملارد متهم شده است. بنا بر این گزارش، قاضی دادگاه با طرح اتهامات جدید، عناوین اتهامی متهمان را تشدید کرده و متهم اصلی را به همکاری با اسرائیل، آمریکا و «گروههای متخاصم» و ارتکاب قتل با سلاح سرد متهم دانسته است. همچنین اعلام شده وکیل حاضر در جلسه، که از سوی دستگاه قضایی تعیین شده بود، دفاع مؤثری از متهمان ارائه نکرد.
همچنین شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران با انتشار تصویری از مدرسه «امامعلی» اراک اعلام کرد که در جریان اعتراضات، این مدرسه و شماری دیگر از مدارس بهعنوان پایگاه سرکوب معترضان مورد استفاده قرار گرفتهاند.
ویدئوها از خیابانها تا سردخانههای مملو از جانباختگان
در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴، موج تازهای از اعتراضات مردمی در دهها شهر ایران جریان داشته که همزمان با آن، ویدیوهای متعددی از تیراندازی مستقیم نیروهای انتظامی–امنیتی، کشته و زخمی شدن معترضان و وضعیت بحرانی مراکز درمانی و سردخانهها منتشر شده است. قطعی سراسری اینترنت موجب شده انتشار این تصاویر با تأخیر و بهصورت تدریجی انجام شود.
ویدیوهایی از تجمع و راهپیمایی شهروندان در شهرهایی چون اکثر شهرهای روژهلات از جمله ایلام و کرماشان و همچنین شهرهای ساری، مشهد (احمدآباد، وکیلآباد، هفتتیر)، لاهیجان، یزد، بهبهان، بندرعباس، آمل، پرند، فردیس، شاهینشهر، اسلامآباد غرب، رشت، خرمآباد، اصفهان و تهران منتشر شده است. در این تجمعات، معترضان شعارهایی از جمله «مرگ بر دیکتاتور»، «نترسید، ما همه با هم هستیم»، «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» و «زهی خیال باطل، خامنهای قاتل» سر دادهاند.
در تهران، اعتراضات در سلسبیل، اشرفی اصفهانی، صادقیه، نازیآباد، میدان ونک، خیابان پیروزی و بزرگراه لشگری گزارش شده است. برخی ویدیوها شلیک با کلت کمری، تیراندازی ممتد و انتقال مجروحان توسط شهروندان را نشان میدهند، در شماری از ویدیوها، نیروهای انتظامی–امنیتی بهطور مستقیم به سمت معترضان شلیک کردهاند.
از جمله در پرند، فردیس، بندرعباس، اصفهان (میدان بزرگمهر)، آمل و شاهینشهر، تیراندازی منجر به زخمی یا کشته شدن شهروندان شده است. در مشهد، ویدیوهایی از اصابت گلوله به معترضان از ناحیه سر و گردن منتشر شده و شهروندان تلاش کردهاند با احیای قلبیـریوی یا انتقال فوری، جان مجروحان را نجات دهند.
در شاهینشهر، گزارش شده که مأموران ابتدا معترضان را با لیزر نشانهگذاری کرده و سپس به سوی آنان شلیک کردهاند.
همزمان با اعتراضات، ویدیوهایی از سردخانه بیمارستان عشایر خرمآباد و نیز بیمارستان الغدیر تهران منتشر شده که پیکر جانباختگان را در شرایطی فشرده و خارج از استانداردهای معمول نشان میدهد.
انتشار ویدیوهایی از سردخانهها و بیمارستانها، بُعد دیگری از سرکوب را آشکار کرده است؛ جایی که پیکر جانباختگان، بعضاً روی زمین یا در فضاهایی خارج از ظرفیت نگهداری شدهاند. این تصاویر، در کنار روایتهای خانوادهها، نشان میدهد که دامنه خشونت اعمالشده بهمراتب فراتر از روایتهای رسمی است و تلاش برای پنهانسازی ابعاد واقعی تلفات همچنان ادامه دارد.
بررسی ویدیوهای منتشرشده از شهرهای مختلف نشان میدهد الگوی برخورد نیروهای انتظامی–امنیتی با معترضان، در اغلب مناطق یکسان و سازمانیافته بوده است: تیراندازی مستقیم یا رگباری، استفاده از سلاح جنگی، نشانهگذاری با لیزر، جلوگیری از امدادرسانی فوری و ایجاد رعب از طریق شلیک ممتد. در بسیاری از ویدیوها، شهروندان عادی ناچار شدهاند مجروحان را با دست خالی و در شرایط ناامن از محل تیراندازی خارج کنند.
در نبود دسترسی امن به اورژانس و مراکز درمانی، تصاویر متعددی نشان میدهد که شهروندان خود اقدام به احیای قلبی- ریوی، انتقال مجروحان و پناه دادن به آسیبدیدگان کردهاند. این در حالی است که شلیکها همچنان ادامه داشته و جان امدادرسانان غیرنظامی نیز در معرض خطر قرار گرفته است؛ وضعیتی که نقض آشکار اصول اولیه حفاظت از جان غیرنظامیان محسوب میشود.
درواقع مجموعه ویدیوها و گزارشهای منتشرشده از ۱۸ و ۱۹ دیماه نشان میدهد که با وجود سرکوب خونین، اعتراضات نهتنها متوقف نشده، بلکه به شهرهای بیشتری گسترش یافته است. در مقابل، پاسخ حاکمیت بیش از هر زمان دیگر بر خشونت عریان، تیراندازی مستقیم و انسداد اطلاعات استوار بوده؛ وضعیتی که نگرانیها درباره تشدید بحران حقوق بشر در ایران را بهطور جدی افزایش داده است.
انسداد اینترنت، حقیقت در حصر رژیم ایران
همزمان با تداوم قطعی و اختلال گسترده اینترنت، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات اعلام کرده است قطع اینترنت روزانه حدود ۵۰۰ میلیارد تومان به اقتصاد دیجیتال و نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان به کل اقتصاد ایران خسارت وارد میکند؛ رقمی که بهطور مستقیم معیشت ۱۰ میلیون نفر وابسته به این حوزه را تحت تأثیر قرار داده است. او تأکید کرده که بدون اقدام فوری، پیامدهای این وضعیت میتواند به بحرانهای عمیقتر اقتصادی و اجتماعی منجر شود.
در همین راستا، رئیس اتاق ایران و چین نیز از محدودیتهای بیسابقه برای فعالان اقتصادی پرده برداشته و اعلام کرده است دارندگان کارت بازرگانی تنها روزانه حدود ۲۰ دقیقه و آن هم با حضور ناظر به اینترنت دسترسی دارند؛ محدودیتی که به گفته او عملاً امکان انجام امور پایه تجارت خارجی را از تجار سلب کرده است. حریری افزوده که حتی ارائه کارت بازرگانی معتبر و امضای تعهدنامه نیز نتوانسته این انسداد را رفع کند و چنین شرایطی، زنجیره تأمین، تبادلات مالی و اعتماد شرکای خارجی را با اختلال جدی مواجه کرده است.
این اظهارات، در کنار تداوم اعتراضات خیابانی و سرکوب امنیتی، نشان میدهد قطعی اینترنت ابزاری چندوجهی برای کنترل اجتماعی است؛ ابزاری که همزمان گردش آزاد اطلاعات را مسدود کرده، اقتصاد کشور را با زیانهای نجومی روبهرو ساخته و فشار مضاعفی بر معیشت میلیونها شهروند وارد کرده است.
نتبلاکس هم اعلام کرد که در بیستمین روز محدودیتهای گسترده اینترنت در ایران، بسیاری از شبکهها در سطح بینالمللی دوباره قابل مشاهده شدهاند. با این حال، نتبلاکس تأکید کرده است که این وضعیت بهمعنای بازگشت اینترنت به حالت عادی نیست و دسترسی به وب همچنان بهشدت و بر اساس «لیست سفید» محدود میشود. به گفته این نهاد، کاربران همچنان برای دسترسی آزاد به اینترنت ناچار به استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ هستند و باز شدن برخی پروتکلها میتواند زمینهساز روشهای جدید دور زدن محدودیتها شود.