صنایعدستی زنانه؛ پیوند اصالت، خلاقیت و اشتغال در الجزایر
زن الجزایری ستون اصلی صنعت نساجی سنتی است؛ نقش او تنها به بافتنی محدود نمیشود، بلکه در قالی بافی و لباسهای سنتی نیز حضوری فعال دارد.
رابعه خریص
الجزایر - کافی است وارد فروشگاه «سیدیا کرافت» در منطقه بابالزوار، یکی از مهمترین قطبهای حومه شرقی پایتخت الجزایر شوید؛ نگاهتان بیدرنگ به کلافهای پشم با رنگها و شکلهای متنوع خیره میشود؛ کلافهایی که از شدت انباشتگی، گویی هر لحظه ممکن است فرو بریزند.
همین کلافها که روزگاری همدم مادربزرگها در زمستان بودند، امروز با برندهای بزرگ جهانی رقابت میکنند. بسیاری از لباسهای عرضهشده همچنان از نظر شیوه بافت و نقشونگار به طرحهای قدیمی وفادار ماندهاند و همین اصالت، به آنها هویتی متمایز بخشیده است.
در این فروشگاه که پاتوق دوستداران صنایعدستی و طرحهای خاص است، زن جوانی با حوصله نخهای رنگی و بلند پشم را میان انگشتانش میچرخاند، آنها را با گرههایی محکم به هم وصل میکند و با مهارتی چشمگیر در کنار هم مینشاند تا در نهایت یک دست لباس پشمی شیک، سبدی دستبافت یا حتی عروسکی پشمی خلق کند.
بازگشت گسترده به حرفههای سنتی
اسماء رزقالله، زن جوان الجزایری که در دهه دوم زندگیاش است، میگوید از هفتسالگی با قلاب و میل بافتنی، بافت پشم را آموخته است. او ابتدا «تلایق» میبافت؛ قطعات تزیینی قلاببافیشده که برای آراستن قفسههای جهیزیه عروس استفاده میشود. اما بهدلیل مشغلههای درسی مدتی از این حرفه فاصله گرفت.
با این حال، اشتیاقش دوباره او را به این مسیر بازگرداند: «وقتی دیدم بافتنی در جهان دوباره مورد توجه قرار گرفته و از یک سرگرمی زمستانی یا میراث سنتی به مدی پایدار و منبع درآمدی خلاقانه تبدیل شده، تصمیم گرفتم برگردم.» او تأکید میکند که خودآموخته است و با تلاش شخصی، پشتکار و تجربه عملی پیش رفته، بیآنکه به آموزشگاههای رسمی یا خصوصی وابسته باشد.
به گفته او، بسیاری ترجیح میدهند لباسهای پشمی دستبافت بپوشند، چون از نخهای مرغوب و ضدحساسیت، بهویژه برای کودکان، استفاده میشود و برخلاف برخی لباسهای آماده، ایجاد خارش نمیکند. علاوه بر این، در کار دست اصل تمایز و سفارشیسازی رعایت میشود؛ اندازهها و طرحها مطابق سلیقه مشتری ارائه میشود، امکانی که در پوشاک تولید انبوه کمتر دیده میشود.
او همچنین از «بازگشت گسترده زنان به حرفههایی که مادرانشان انجام میدادند» سخن میگوید. کارگاههای آموزشی متعددی برگزار میشود که به زنان امکان میدهد بهصورت مستقل یا در قالب گروهی فعالیت کنند. بسیاری از آنان برای تأمین هزینه تحصیل خود وارد این حوزه شدهاند و برخی نیز نانآور خانوادههایشان هستند.
زن؛ ستون صنعت نساجی سنتی
به گفته اسماء رزقالله، دورههای آموزشی این فروشگاه به بسیاری از زنان کمک کرده تا کسبوکارهای کوچکی در حوزه صنایعدستی راهاندازی کنند و بهطور مستقیم در ایجاد فرصتهای شغلی نقش داشته باشند.
او یکی از دلایل رقابتپذیری بافندگی، گلدوزی و قلاببافی با پوشاک وارداتی و آماده را گسترش شبکههای اجتماعی میداند؛ جایی که تولیدکنندگان با انتشار محتوای جذاب در پلتفرمهایی مانند فیسبوک، اینستاگرام و توییتر، محصولات خود را بهطور مؤثر معرفی میکنند. در گذشته، فروش تنها با مراجعه حضوری مشتریان به فروشگاه امکانپذیر بود.
زن الجزایری امروز نقشی محوری در صنعت نساجی سنتی دارد؛ از بافتنی گرفته تا قالیبافی و دوخت لباسهای سنتی. بر اساس آمار وزارت گردشگری و صنایعدستی در پایان سال ۲۰۲۵، از میان ۴۷۰ هزار صنعتگر ثبتشده در این بخش، حدود ۱۵۰ هزار نفر زن هستند؛ آماری که نشاندهنده سهم چشمگیر زنان در این حوزه است.