قطع و اختلال اینترنت؛ ضربه پنهان به اقتصاد خانگی زنان
با تشدید اختلالهای اینترنتی، بسیاری از کسبوکارهای مجازیِ عمدتاً زنانه با افت فروش و کاهش سفارشها روبهرو شده و فعالان این حوزه تحت فشار مالی قرار گرفتهاند.
مهدیا رستمی
ثلاث باباجانی- در سالهای اخیر، بخشی از بازار خردهفروشی کشور به فضای مجازی منتقل شده و شبکههای اجتماعی به بستری برای تأمین معاش هزاران فروشنده خرد تبدیل شده بود. از ۱۸ و ۱۹ دیماه و همزمان با آغاز اعتراضات سراسری، اینترنت در بسیاری از مناطق کشور با قطعی و محدودیتهای گسترده مواجه شد؛ اختلالهایی که با گذشت بیش از یک ماه همچنان ادامه دارد. آنچه در ظاهر یک محدودیت ارتباطی به نظر میرسد، در عمل به توقف چرخه درآمدی خانوادههایی انجامیده است که معیشتشان به فروش آنلاین وابسته است.
در این میان، مشاغل خانگی و کسبوکارهای اینترنتی که عمدتاً توسط زنان اداره میشوند، بیشترین آسیب را دیدهاند. زنان، بهویژه در مناطق کوردنشین و شهرهایی با بافت سنتیتر مانند ثلاث باباجانی که فرصتهای شغلی رسمی محدودتر است، در سالهای اخیر به فروشگاههای آنلاین روی آوردهاند تا از این طریق درآمدی برای خود و خانواده فراهم کنند. اکنون همین مسیر درآمدی نیز با بیثباتی و رکود جدی روبهرو شده است.
قطعی اینترنت و ضرر ۵ هزار میلیارد تومانی به اقتصاد دیجیتال
اختلال مداوم اینترنت در هفتههای اخیر، نهتنها فعالیت فروشگاههای آنلاین و مشاغل خانگی را مختل کرده، بلکه تأثیر مستقیمی بر اقتصاد کشور گذاشته است. کاهش فروش، افت فعالیت کسبوکارها و توقف جریان درآمدی، فشار مالی گستردهای ایجاد کرده و بخش قابل توجهی از بازار دیجیتال را با زیان مواجه ساخته است.
رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی درباره تأثیر اختلال اینترنت بر فعالیتهای اقتصادی اعلام کرد: «روزانه حدود پنج هزار میلیارد تومان به اقتصاد دیجیتال خسارت وارد میشود که ناشی از قطعی و اختلال اینترنت است.»
وی افزود: «از ۱۸ دیماه وارد وضعیتی کمسابقه در حوزه اینترنت و ارتباطات شدهایم. کسبوکارهای آنلاین حتی در روزهایی که سایتهایشان فعال بوده، تا ۸۰ درصد کاهش فروش را تجربه کردهاند و هنوز به شرایط پیشین بازنگشتهاند.»
به گفته او، کسبوکارهای کوچک بیشترین آسیب را دیدهاند و بخشی از این وضعیت علاوه بر اختلال اینترنت، به شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور و کاهش قدرت خرید مردم بازمیگردد. این روند نشان میدهد حتی اختلالهای فنی در زیرساخت ارتباطی نیز میتواند پیامدهای سنگینی بر اقتصاد دیجیتال و معیشت خانوارها داشته باشد.
اینترنت ضعیف و گرانی؛ عامل تشدید بحران فروشگاههای آنلاین
شراره، ساکن ثلاث باباجانی و صاحب یک فروشگاه آنلاین جواهرات که چند سالی است فعالیت میکند، درباره پیامدهای قطعی اینترنت و افزایش تورم میگوید: «با قطعی اینترنت و افزایش قیمتها، میزان فروش من حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است. مردم در شرایط فعلی خریدهای غیرضروری را در اولویت قرار نمیدهند. پیش از این، مشتریان ثابتی داشتم و برای هزینههای شخصی به همسرم وابسته نبودم، اما اکنون حتی با نزدیک شدن به عید نیز خریدی انجام نمیشود.»
او ادامه میدهد: «پیشتر برای ارسال یک سفارش کوچک به اداره پست مراجعه نمیکردم، اما حالا بهدلیل کاهش تعداد سفارشها، ناچارم حتی برای یک بسته هم شخصاً اقدام کنم تا اعتماد مشتریان باقیمانده حفظ شود.»
شراره تأکید میکند: «بخشی از اجناس فروشگاهم را از عمدهفروشان بهصورت نسیه تهیه کردهام و بهشدت به نقدینگی نیاز دارم. به همین دلیل هر سفارش، کوچک برایم اهمیت دارد.»
به گفته او، کندی اینترنت نیز به کاهش اعتماد مشتریان دامن زده است: «وقتی پیام قیمت میفرستند و بهدلیل ضعف اینترنت پاسخ با تأخیر داده میشود، تصور میکنند فروشگاه معتبر نیست. پیشتر پاسخگویی سریع داشتم، اما اکنون شرایط متفاوت شده است.»
افزایش هزینه اینترنت و فیلترشکن؛ فشار مضاعف بر کسبوکارهای خانگی
علاوه بر اختلالهای مکرر، افزایش هزینه اینترنت و فیلترشکن نیز فشار مالی مضاعفی بر کسبوکارهای آنلاین وارد کرده است. بر اساس گزارشها، هزینه فیلترشکن با حجم ۵۰ گیگابایت به حدود ۵۲۰ هزار تومان رسیده که نسبت به دوره پیش از محدودیتها افزایش چشمگیری داشته است.
سارا محمودی، مدیر یک فروشگاه آنلاین لوازم آرایشی، در اینباره میگوید: «بسیاری از مردم توانایی خرید بستههای اینترنت و فیلترشکن پولی را ندارند؛ در نتیجه بازدید صفحات و تعداد مشتریان کاهش یافته است. از سوی دیگر، بستههای اینترنتی گرانتر و کمحجمتر شدهاند.»
او میافزاید: «برای حفظ و رشد صفحه فروشگاهم باید بهصورت روزانه محتوا منتشر کنم و ویدئوهای آموزشی دانلود کنم. در نتیجه ناچارم چندین بار در ماه بسته اینترنت تهیه کنم و بخشی از درآمدم صرف همین هزینهها میشود.»
سارا با اشاره به شرایط اقتصادی خانوادهاش میگوید: «همسرم کارگر ساده است و گاهی دستمزدش با تأخیر پرداخت میشود. پیشتر بخشی از هزینههای زندگی را از محل فروش آنلاین تأمین میکردم، اما اکنون حتی هفتهای یک سفارش هم دریافت نمیکنم. بهدلیل قطعی اینترنت، مدتی فعالیت نداشتم و همین مسئله باعث کاهش دسترسی مشتریان به صفحه فروشگاهم شده است.»
اختلالهای مداوم اینترنت در شرایطی رخ میدهد که بخشی از ساختار اشتغال خرد کشور به بسترهای دیجیتال وابسته شده است. برای بسیاری از زنان، بهویژه در مناطق با فرصتهای شغلی محدود، فروش آنلاین نه یک انتخاب مکمل، بلکه تنها مسیر دسترسی به درآمد مستقل بوده است. از این منظر، قطع یا محدودسازی اینترنت صرفاً یک مسئله ارتباطی نیست، بلکه عاملی اثرگذار بر امنیت معیشتی خانوارها محسوب میشود.
تداوم این وضعیت میتواند پیامدهایی فراتر از کاهش مقطعی فروش به همراه داشته باشد؛ از جمله خروج تدریجی فعالان خرد از بازار دیجیتال، افزایش بدهیهای شخصی، کاهش مشارکت اقتصادی زنان و تعمیق شکافهای منطقهای در اشتغال. همچنین بیثباتی در زیرساختهای ارتباطی، اعتماد فعالان اقتصادی به سرمایهگذاری در بستر دیجیتال را تضعیف میکند؛ بخشی که در سالهای اخیر بهعنوان یکی از پیشرانهای رشد اقتصادی معرفی میشد.
در چنین شرایطی، پایداری زیرساخت ارتباطی و پیشبینیپذیر بودن فضای فعالیت آنلاین، نهتنها یک مطالبه فنی، بلکه ضرورتی اقتصادی و اجتماعی تلقی میشود.