بهاران لهیب

بامیان- پس از بازگشت طالبان به قدرت و افزایش محدودیت‌های شغلی، شماری از زنان افغانستان برای تأمین هزینه‌های خانواده و حفظ استقلال اقتصادی به صنایع دستی روی آورده‌اند. قالین‌بافی، گلدوزی، خیاطی، ساخت زیورآلات، صنایع چرمی و تهیه محصولات غذایی خانگی از جمله فعالیت‌هایی است که زنان در خانه و کارگاه‌های کوچک انجام می‌دهند.

افزایش بیکاری و بحران اقتصادی باعث شده صنایع دستی برای بسیاری از زنان به یکی از معدود راه‌های درآمدزایی تبدیل شود. برخی نهادهای داخلی و بین‌المللی نیز با برگزاری دوره‌های آموزشی، نمایشگاه‌ها و ایجاد بازارهای آنلاین، به فروش محصولات آنان کمک می‌کنند.

این فعالیت‌ها علاوه بر تأمین درآمد، به زنان امکان می‌دهد مهارت‌های سنتی و حضور اقتصادی خود را حفظ کنند؛ با این حال، نبود بازار مناسب، کمبود مواد اولیه، مشکلات مالی و محدودیت در رفت‌وآمد و حضور در نمایشگاه‌ها همچنان از مهم‌ترین چالش‌های آنان است.

ما در ولایت بامیان، در کنار جاده، زنی را دیدیم که مصروف تولید لباس بود. او لباس‌های زنانه را با مهارت و دقت زیاد، که تازه در بازارهای افغانستان مد شده بود، با طراحی زیبا کار می‌کرد. پس از احوال‌پرسی و استقبال گرم او، از وی خواستار صحبت درباره فعالیت‌هایش شدیم. با پیشانی باز پیشنهاد ما را پذیرفت.

وی با معرفی خود سخنانش را آغاز کرد: «بصیره حیدری هستم، باشنده فعلی ملاغلام مرکز بامیان. فعلاً شغلم خیاطی است در بخش جرمه‌دوزی. تقریباً سه سال می‌شود که من خودم شخصاً مستقل کار می‌کنم و مدت دو سال شاگرد بودم در همین بخش.»
نامبرده از این‌که چگونه تصمیم گرفته کار را در این بخش آغاز کند، می‌گوید: «عروسی یکی از نزدیکانم بود. ما طرح لباس را از انترنت گرفتیم. زیاد جاها را گشتم؛ میانش گل داشت. در تکه مخمل با رنگ آبی گل داشت. در بازار گشتم، پیدا نکردم. کسی برایم مشوره داد که جایی بروید که برایتان جرمه‌دوزی کند. آن‌قدر برای ما قیمت گفت که برای شش جوره لباس، پرداخت آن هزینه خیلی سخت بود. آن زمان خیاطی را بلد بودم، اما کمتر. خواهر بزرگترم مشوره داد چون خودم بلد هستم، بروم آنجا کار کنم و فیس لباس را به یادگیری بپردازم. این موضوع و تشویق خواهرم باعث شد به من انگیزه بدهد و امروز من در این عرصه رسیده‌ام.»

چون در بامیان زنان پیشه‌ور زیادی فعال هستند و زمزمه‌هایی وجود داشت که از سوی م موسسات حمایت می‌شوند، ما از بصیره درباره این موضوع پرسیدیم. او گفت: «متاسفانه هیچ موسسه‌ای در این حصه مرا کمک نکرده، خودم شخصاً با سرمایه‌ای که خودم داشتم و فامیل کمک شده تا امروز پیش رفتم.»

فعالیت‌های زنان بامیانی باعث شده بود که تعداد افراد امر به معروف نیز افزایش پیدا کند و هر روز به محل‌های کار زنان سر بزنند تا بررسی کنند که آیا حجاب را رعایت کرده‌اند یا نه. بصیره از سر زدن‌های مکرر افراد امر به معروف طالبان شکایت داشت که آنان همیشه بدون اجازه وارد محل کارش می‌شوند. اما درباره برخورد مردم محل گفت: «اینجا خدا شکر که آن قسم مردم پیدا نمی‌شود که مخالف کار من باشند.»

بصیره در ادامه صحبت‌های خود از همکاری با زنان دیگر گفت: «تمام مشتری‌های من زنان هستند. وقتی من هم‌جنس خود را نتوانم درک کنم، در این جامعه مشکل است. مثلاً زنانی می‌آیند که ما برای دختران خود لباس جور می‌کنیم. اگر نکنیم، پیش دیگر دوستان‌شان کم می‌آید یا دل خورد می‌شوند. باز من برایش می‌گویم جور می‌کنم تا کم‌کم برای پولش را پرداخت کنید و یا ارزان‌تر می‌دوزم تا کمک برای من و فرزند وی شود تا بتواند برای فرزند خود چیزی تهیه نماید.» بصیره پیش از آغاز کار خیاطی، در رشته طب تحصیل کرده است.

در پایان صحبت‌های خود، بصیره برای زنان افغانستان پیامی دارد: «پیام من برای زنان افغانستان این است که هیچ وقت تسلیم نشوید. حتی از کوچک‌ترین کار شروع کنند تا این ‌که بتوانند خود شان مستقل شوند. پول جیبی خود را و یا نیازهایی که می‌داشته باشند، دست‌ شان به همسرشان، پدرشان بند نشود. و یک کمک در اقتصاد خانواده در این شرایط نیز شوند.»