از گیاهان دارویی تا کسبوکار؛ زنان روستایی تونس چگونه از طبیعت درآمد میسازند؟
زنان روستایی در سیدی بوزید تونس با تبدیل گیاهان دارویی و معطر به محصولاتی مانند عرقیات، لوازم آرایشی و عطر، تلاش میکنند از دل محدودیتهای اقتصادی به استقلال مالی و کسبوکاری پایدار برسند.
اخلاص الحمرونی
تونس- در حومه منطقه رقاب از توابع استان سیدی بوزید تونس، گیاهان دارویی و معطر دیگر تنها بخشی از محیط طبیعی منطقه نیستند، بلکه به پایهای برای راهاندازی کسبوکارهای نویدبخش تبدیل شدهاند؛ کسبوکارهایی که زنان آنها را هدایت میکنند. این زنان با تبدیل علاقه خود به طبیعت به فعالیتهای اقتصادی در زمینه تقطیر گیاهان، تولید محصولات آرایشی طبیعی، بستهبندی و فرآوری، نشان دادهاند که بلندپروازی میتواند بر محدودیت امکانات غلبه کند.
در میان این زنان، مفیده جلالی، صنعتگر اهل رقاب، قرار دارد که تقطیر گیاهان دارویی و معطر را به حرفه زندگی خود تبدیل کرده است. او میگوید فعالیتش را بهصورت ساده آغاز کرده و در ابتدا گیاهان و درختان دارویی را تقطیر میکرد و محصولاتش را برای چشیدن و امتحان کردن در اختیار اطرافیان قرار میداد. با افزایش استقبال و رضایت مشتریان از کیفیت محصولات، این فعالیت بهتدریج به یک کسبوکار تجاری تبدیل شد.
او میگوید: «این موفقیت مرا تشویق کرد تا علاقهام را به یک پروژه مستقل تبدیل کنم. سه سال است که به این کار ادامه میدهم و محصولاتم هر روز شناختهشدهتر میشوند.» با این حال، مفیده جلالی تأکید میکند که مسیر موفقیت آسان نبوده و یکی از مهمترین مشکلاتش، دشواری تهیه مواد اولیه به دلیل کمیابی آنها در منطقه است.
او توضیح میدهد: «این مسئله باعث میشود اغلب مجبور شوم خودرو اجاره کنم و برای تهیه مواد اولیه به استانهای دیگر بروم. سرمایه محدودی هم دارم و نمیتوانم تجهیزات مدرن از جنس فولاد ضدزنگ تهیه کنم؛ بنابراین هر سال، متناسب با توان مالیام، یک دستگاه تقطیر جدید میخرم.»
به گفته او، افزایش قیمت مواد اولیه، بهویژه گل، و همچنین هزینه بالای حملونقل، از دیگر چالشهای این مسیر است. با وجود این، او همچنان به رؤیای خود برای راهاندازی یک برند شناختهشده پایبند است و معتقد است زنان رقاب از انگیزه و پشتکاری برخوردارند که میتواند آنها را به موفقیت برساند.
مفیده جلالی تنها به تولید محصولات بسنده نکرده و برای ارزشآفرینی بیشتر، به دنبال بستهبندی آنها در بطریهای شیشهای و جایگزین کردن آنها با ظروف پلاستیکی است. او همچنین قصد دارد برند شخصی خود را راهاندازی کند. وی میگوید: «آرزو دارم محصولاتم را خارج از تونس نیز عرضه کنم، بهویژه اینکه مشتریانی در خارج از کشور دارم. بنابراین، کیفیت بستهبندی برای تقویت حضور محصول در بازارهای بینالمللی اهمیت زیادی دارد.»
از تولید خانگی تا راهاندازی یک کسبوکار سازمانیافته
داستان مفیده جلالی با تجربه عایشه عکروتی، مادر سه فرزند که آرزو دارد روزی صاحب یک کسبوکار بزرگ شود، شباهتهایی دارد. او علاقه به گیاهان دارویی را از مادرش به ارث برده است؛ مادری که با استفاده از زودپز و روشهای سنتی به تقطیر گیاهان میپرداخت و همین موضوع از کودکی علاقه به این حوزه را در او ایجاد کرد.
عایشه میگوید: «پس از پایان تحصیلاتم تصمیم گرفتم این میراث را توسعه دهم. ابتدا با امکانات ساده شروع به تقطیر کردم و بعد از دستگاه تقطیر سنتی استفاده کردم. سپس وارد فعالیتهای انجمنی شدم و از برنامههای حمایتی ویژه زنان روستایی و طرحهای تشویقکننده کسبوکارهای کوچک بهره بردم. همچنین تجهیزات مدرن و محلی برای عرضه محصولاتم دریافت کردم و توانستم تولید خانگی را به یک کسبوکار سازمانیافتهتر تبدیل کنم.»
او در کنار فعالیت عملی، برای افزایش دانش خود نیز به پژوهش، مطالعه و آموزش مستمر روی آورده است. عایشه در دورههای حضوری و آنلاین درباره گیاهان دارویی شرکت کرده و با ویژگیها، فواید و روشهای تقطیر انواع گیاهان آشنا شده است. سپس آموزش خود را در زمینه تولید محصولات آرایشی طبیعی ادامه داده و فعالیتش را به تولید صابون، شمعهای معطر و عطرهای طبیعی گسترش داده است.
او میگوید: «هر دوره آموزشی دانش جدیدی به من اضافه کرد و کیفیت محصولاتم را افزایش داد. به همین دلیل تلاش کردم گواهینامههای آموزشی و مدارک مهارت حرفهای دریافت کنم تا محصولاتم اعتبار بیشتری داشته باشند و امکان عرضه آنها در بازار فراهم شود.»
عایشه برای جذب مشتریان بیشتر، محصولات خود را از طریق صفحهاش در شبکه اجتماعی فیسبوک و همچنین یک مرکز فروش اختصاصی عرضه میکند. او در نمایشگاههای مختلف ملی، از جمله نمایشگاه بینالمللی نابل و نمایشگاه کشاورزی سیدی بوزید، نیز حضور داشته است؛ نمایشگاههایی که به معرفی محصولات و گسترش مشتریانش کمک کردهاند.
او معتقد است زندگی در مناطق روستایی، با وجود چالشهای فراوان، فرصتهای مهمی نیز فراهم میکند؛ از جمله امکان کشت محلی گیاهان دارویی و معطر. عایشه با استفاده از زمین و حمایت خانوادهاش فعالیت میکند و میگوید همسرش که کشاورز است، در تولید گیاهان مورد نیاز این کسبوکار به او کمک میکند.
عایشه در پایان میگوید: «کسبوکار من تنها راهی برای افزایش درآمد نیست، بلکه نتیجه عشق به طبیعت و تلاشی برای دستیابی به استقلال اقتصادی و تأمین آیندهای بهتر برای فرزندانم است.» او همچنین رویای راهاندازی برندی با نام خود را در سر دارد.
در مجموع، داستان مفیده جلالی و عایشه عکروتی نمونهای از زنانی روستایی است که توانستهاند دانش و تجربه سنتی را به کسبوکارهایی نویدبخش تبدیل کنند؛ مسیری که با تکیه بر علاقه، آموزش و پشتکار طی شده و اهمیت حمایت از ابتکارهای زنان محلی و ارزشآفرینی از محصولات طبیعی را بهعنوان عاملی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق روستایی نشان میدهد.