زنان سويداء؛ از ثبت نقض حقوق تا تلاش برای دادخواهی و عدالت
زنان در سويداء با مستندسازی خشونتها و جمعآوری شهادت قربانیان، تلاش میکنند نقض حقوق آنان به فراموشی سپرده نشود و زمینه برای حفاظت از زنان و پیگیری عاملان فراهم شود.
روشیل جونیور
سويداء- مشارکت سازمانهای زنانه سوریه در دیدار با دبیرکل سازمان ملل متحد، که حدود یک ماه پیش برگزار شد، در ادامه تلاشهای مستمر برای مستندسازی نقض حقوق زنان، بهویژه در جریان رویدادهای سويداء در ژوئیه ۲۰۲۵، انجام شد. اهمیت این مشارکت در ادامه فعالیتهای حقوق بشری و زنانهای است که از ثبت موارد نقض، جمعآوری مدارک و شهادتها آغاز شده و اکنون به رساندن صدای قربانیان به نهادهای بینالمللی و درخواست برای حفاظت از آنان و پاسخگو کردن عاملان این جنایتها رسیده است.
در همین زمینه، قمر شلگین، وکیل دادگستری، میگوید حضور یک سازمان زنانه از سويداء در این دیدار گامی مهم برای رساندن صدای زنان منطقه و جامعه دروزی و انتقال واقعیت نقض حقوقی بود که زنان در جریان آنچه «کارزار نسلکشی» توصیف شده، تجربه کردند؛ آن هم دور از حاشیهراندن و بهرهبرداری سیاسی از پرونده حقوق بشر.
به گفته او، حضور سازمانهای زنانه در این دیدار اقدامی جداگانه نبود، بلکه نتیجه تلاشهای مستمر برای مستندسازی و تهیه گزارش درباره نقضهایی بود که از زمان سقوط حکومت پیشین تا امروز رخ داده است. او تأکید میکند مشارکت زنان در زندگی مدنی و سیاسی، حقی اساسی است که در اسناد بینالمللی و قطعنامههای سازمان ملل، از جمله ماده ۲۵ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی و قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت درباره زنان، صلح و امنیت، به رسمیت شناخته شده است.
شلگین معتقد است رسیدن گزارشهای مربوط به نقض حقوق و حاشیهراندن زنان به نهادهای بینالمللی، برگزاری این دیدار با دبیرکل سازمان ملل را ضروری کرده است تا وضعیت زنان و میزان انطباق آن با تعهدات بینالمللی بررسی شود و بر ضرورت حضور واقعی زنان در عرصه مدنی و سیاسی، روندهای عدالت و تصمیمگیری تأکید شود.
او میگوید در این دیدار چندین سازمان حضور داشتند که یکی از آنها از سويداء بود و حضور نمایندهای از این منطقه ضروری بود، زیرا فردی که خود شاهد نقض حقوق، کشتار و کارزار نسلکشی بوده، میتواند واقعیتها را دقیقتر از دیگران منتقل کند.
به گفته شلگین، زنانی که وقایع سويداء را در جریان کارزار نسلکشی ژوئیه ۲۰۲۵ از نزدیک تجربه کردهاند، بهترین افراد برای تشریح جزئیات و انتقال شهادت قربانیان به نهادهای بینالمللی هستند؛ زیرا روایت رویداد از زبان کسانی که خود آن را دیدهاند، با انتقال اطلاعات از سوی منابع دور از محل حادثه متفاوت است.
مشارکت در زندگی مدنی و سیاسی
شلگین میگوید ماده ۲۵ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، حق مشارکت در امور عمومی را تضمین میکند و قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت نیز چارچوبی بینالمللی برای تأکید بر نقش زنان در موضوعات مربوط به صلح و امنیت و ضرورت مشارکت آنان در تصمیمگیری و تدوین راهبردهای عدالت و صلح است.
به گفته او، اهمیت این دیدار در تأکید دوباره بر همین اصول است؛ بهویژه پس از انتشار گزارشهایی درباره به حاشیهراندن زنان یا ارائه نمایشی و نمادین از حضور آنان. از این رو، بررسی وضعیت زنان و میزان برخورداری آنان از نمایندگی واقعی ضروری است.
مستندسازی؛ نخستین گام برای حفاظت
شلگین توضیح میدهد که در روند مستندسازی، افرادی از سويداء با همکاری سازمانهای خارج از منطقه و جامعه دروزی ساکن کشورهای مختلف جهان مشارکت داشتند و تلاش کردند جنایتها را در کوتاهترین زمان ممکن و بر اساس معیارهای حقوق بینالملل ثبت کنند.
او تأکید میکند هدف از مستندسازی صرفاً ثبت موارد نقض نبود، بلکه این کار نخستین گام برای رسیدن به مرحله درخواست حفاظت بود؛ زیرا بدون اثبات وقوع جنایت و ثبت آن، نمیتوان برای حمایت از قربانیان درخواست کرد.
به گفته او، یک کمیته ویژه مستندسازی در سويداء نیز وقوع موارد نقض علیه زنان، از جمله خشونت جنسی، ربایش و اشکال مختلف دیگر از جرایم را تأیید کرده است.
او افزود حقوق بینالملل در شرایط درگیری، از غیرنظامیان و بهویژه زنان حمایت میکند و اثبات و مستندسازی جنایتها پایهای برای حرکت از مرحله گزارش نقضها به سمت مطالبه حفاظت و پاسخگویی است.
گزارش کمیته تحقیق و تأیید وقوع جنایتهای جنگی
قمر شلگین میگوید گزارش کمیته تحقیق ویژه سويداء نیز وقوع موارد نقض علیه زنان، از جمله خشونت جنسی و ربایش را تأیید کرده و این موارد را در چارچوب جنایتهای جنگی و جنایت علیه بشریت قرار داده است.
او از ادامه انکار این جنایتها از سوی برخی افراد ابراز تعجب میکند، در حالی که مدارک و مستندات دقیقی درباره وقوع آنها وجود دارد.
به گفته شلگین، آنچه در سويداء رخ داده را نمیتوان به چند جرم فردی یا حادثه جداگانه محدود کرد، بلکه باید آن را الگویی مستمر از جنایتها و نقضهایی دانست که در جریان کارزار نسلکشی رخ دادهاند و شمار زیادی از موارد نقض در کمتر از ۷۲ ساعت ثبت شده است.
او میگوید مرحله بعدی نیازمند ادامه گفتوگو با شورای حقوق بشر است و اگر جامعه جهانی اراده و جدیت لازم را داشته باشد، مستندسازی و اثبات جنایتها با تعداد و معیارهای مشخص میتواند زمینه انتقال پروندهها به شورای امنیت یا دادگاههای بینالمللی را فراهم کند و راه را برای تحقق عدالت درباره قربانیان هموار سازد.
ادامه فعالیت زنان ضروری است
شلگین تأکید میکند سازمانی که در این دیدار حضور داشت، از ابتدای شکلگیری پرونده آن را دنبال کرده، با نهادهای بینالمللی در ارتباط بوده و موارد مختلف نقض حقوق را مستند کرده است. به گفته او، همین تلاشها زمینه رسیدن به دیدار با دبیرکل سازمان ملل را فراهم کردهاند.
او همزمان تأکید میکند سازمان ملل بهتنهایی و بدون همکاری سازمانها و جامعه مدنی فعالیت نمیکند و ادامه مطالبهگری و فعالیت زنان برای دستیابی به نتایج ملموس ضروری است.
به گفته او، حقوق زنان تنها به یک اقلیت یا منطقه خاص محدود نیست و زنان در جوامع مختلف، بهویژه در شرایط جنگ و درگیری، از جمله گروههایی هستند که بیشتر در معرض خشونت قرار میگیرند.
شهادت بازماندگان و حفاظت از اطلاعات
شلگین درباره شهادت زنانی که در جریان کارزار نسلکشی مورد تجاوز قرار گرفتهاند، میگوید هر قربانی حادثهای را که برایش رخ داده ثبت کرده و روند حقوقی پرونده و اقدامات مربوط به آن نیز برای او توضیح داده شده است.
او تأکید میکند از قربانیان حفاظت شده و اطلاعات ثبتشده نیز رمزگذاری شده است تا از اطلاعات قربانیان و مستندسازان در برابر خطرهای احتمالی محافظت شود و محرمانگی اطلاعات و امنیت صاحبان آن حفظ شود.