حنان حارت

مراکش- در مراکش، برابری فقط با دسترسی به کار سنجیده نمی‌شود، بلکه به توانایی در اختیار داشتن زمان نیز وابسته است. اما آیا این منبع به‌طور عادلانه میان زنان و مردان توزیع می‌شود؟ برای بسیاری از زنان، این حق همچنان نادیده گرفته می‌شود، در حالی‌ که هر روز در قالب کارهای خانگی بدون دستمزد مصرف می‌شود؛ کارهایی که از کودکی آغاز شده و پایانی ندارند.

 

برابری در زمان

از سنین پایین، دختران می‌آموزند که زمانشان در خدمت خانواده و اطرافیان است: مرتب کردن خانه، آماده‌سازی غذا و مراقبت از خواهر و برادرها. در مقابل، پسران فرصت بیشتری برای بازی و رشد فردی دارند. این امر از همان ابتدا نابرابری در نحوه مدیریت زمان میان دو جنس را تثبیت کرده و به بازتولید نقش‌های سنتی در جامعه می‌انجامد.

این نابرابری با افزایش سن از بین نمی‌رود، بلکه در زندگی حرفه‌ای و خانوادگی آشکارتر می‌شود. برای بسیاری از زنان شاغل، روز کاری با ترک محل کار پایان نمی‌یابد، بلکه مرحله‌ای دیگر در خانه آغاز می‌شود؛ جایی که وظایف روزمره بی‌وقفه در انتظارشان است.

این تداوم فشارها نه به‌دلیل ورود زنان به بازار کار، بلکه به‌سبب ادامه‌دار بودن مسئولیت‌های خانگی است که تقریباً به‌طور کامل بر دوش آنان باقی می‌ماند، حتی زمانی که خارج از خانه نیز کار می‌کنند.

 

بار دوگانه

مریم. ب، ۳۸ ساله، کارمند در کازابلانکا، نمونه‌ای از این واقعیت است. روز او پیش از طلوع آفتاب با آماده‌سازی صبحانه برای فرزندان و مرتب کردن خانه آغاز می‌شود، سپس به محل کار می‌رود. پس از بازگشت، دور تازه‌ای از کارهای خانگی را آغاز می‌کند؛ از شستن لباس‌ها گرفته تا تهیه شام و رسیدگی به درس کودکان.

او می‌گوید: «گاهی احساس می‌کنم روز برایم کافی نیست، انگار همزمان دو زندگی را تجربه می‌کنم؛ یکی در محل کار و دیگری در خانه. همسرم بعد از پایان کارش زمانی برای استراحت دارد، اما من بدون توقف به کار ادامه می‌دهم.»

این روایت بازتاب وضعیتی گسترده‌تر است که گزارش‌های بین‌المللی نیز آن را تأیید می‌کنند. بر اساس داده‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، زنان به‌طور متوسط زمان بیشتری را نسبت به مردان صرف کارهای بدون دستمزد می‌کنند؛ نابرابری‌ای که فرصت‌های آنان برای آموزش، پیشرفت شغلی و ثبات اقتصادی را محدود کرده و شکاف‌های موجود در شاخص‌های برابری را تشدید می‌کند.

مراکش نیز از این قاعده مستثنا نیست. داده‌های رسمی نشان می‌دهد زنان روزانه ۴ ساعت و ۱۷ دقیقه صرف کارهای خانگی در داخل و خارج از خانه می‌کنند، در حالی‌ که این رقم برای مردان تنها ۳۸ دقیقه است؛ به‌عبارتی، زنان بیش از یک‌ششم زمان روزانه خود را صرف این کارها می‌کنند، یعنی شش برابر مردان.

این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که تقسیم برابر کارهای خانگی میان زوج‌ها در مراکش بسیار محدود است و تنها یک زوج از هر ده زوج تحصیل‌کرده چنین الگویی را دنبال می‌کنند.

این شکاف فقط در اعداد خلاصه نمی‌شود، بلکه در زندگی روزمره نیز نمود دارد؛ مردان فرصت بیشتری برای استراحت یا فعالیت‌های شخصی دارند، در حالی‌ که زنان در میان زنجیره‌ای از مسئولیت‌های خانگی و مراقبت از اعضای خانواده گرفتارند و زمان کمتری برای خود دارند.

در این زمینه، ابتسام تاتی، فعال مدنی، معتقد است که نابرابری در توزیع زمان از کودکی آغاز می‌شود و با گذر زمان کاهش نمی‌یابد، بلکه به «بار دوگانه»ای تبدیل می‌شود که زنان میان کار حرفه‌ای و خانگی بر دوش می‌کشند، در حالی‌ که مردان از زمان شخصی بیشتری برخوردارند.

او هشدار می‌دهد که این عدم توازن نه‌تنها بر فرصت‌های زنان تأثیر می‌گذارد، بلکه فشار روانی مداومی ایجاد می‌کند که می‌تواند بر ثبات روابط خانوادگی نیز اثرگذار باشد.

 

راه‌حل‌های ممکن

در مقابل، او اشاره می‌کند که این الگو در همه خانواده‌ها یکسان نیست و برخی خانواده‌ها به‌سمت رویکردهای متعادل‌تر در تقسیم مسئولیت‌ها حرکت کرده‌اند.

ابتسام تاتی خواستار بازنگری در شیوه‌های تربیتی است؛ از جمله اینکه دختران همان آزادی مدیریت زمان را داشته باشند که به پسران داده می‌شود، و همه کودکان بدون تبعیض، مهارت‌های پایه زندگی مانند نظم شخصی، مشارکت در کارهای خانه و اتکا به خود را بیاموزند.

او تأکید می‌کند که تقسیم مسئولیت‌ها در خانواده نه‌تنها فشار را از دوش زنان برمی‌دارد، بلکه به پرورش نسلی متعادل‌تر کمک می‌کند که قادر است زندگی خود را به‌طور مستقل مدیریت کند.