مادران عراقی با قانون جدید خانواده حضانت فرزندانشان را از دست می‌دهند
مادران عراقی که با قانون جدید خانواده حضانت فرزندانشان را از دست داده‌اند، حالا رنجشان را جلوی دوربین روایت می‌کنند. ابتکار «انقلاب نشان زن» این روایت‌ها را ضبط می‌کند تا صدای این مادران به جهان برسد.
رجاء حمید رشید
عراق – طاهره داخل، فعال حقوق زنان، ابتکار «انقلاب نشان زن» را برای ضبط روایت مادرانی راه انداخته که از اجرای «مدونه‌ی جعفری» آسیب دیده‌اند. مدونه‌ی جعفری مجموعه‌ای از قوانین خانواده بر پایه‌ی فقه شیعه است که پس از اصلاح قانون احوال شخصیه‌ی عراق در سال ۲۰۲۵ به اجرا درآمد و به مردان امکان می‌دهد ازدواجشان را تابع آن کنند. این مادران از محروم شدن از حضانت و دیدار فرزندانشان شکایت می‌کنند و بسیاری‌شان از حمله‌های اینترنتی و پیگرد قانونی می‌هراسند.
این ابتکار روایت‌ها را در قالب ویدئوهای کوتاه ضبط می‌کند تا از آن‌ها فیلم‌های مستند و آگاهی‌بخش بسازد و در شبکه‌های اجتماعی منتشر کند. هدف این است که مسئله‌ی حضانت و حق مادر برای دیدن فرزندش بیشتر دیده شود و خواسته‌های مادران پشتیبانی جامعه و نهادهای حقوقی را به دست آورد.
روایت مادران
س. ف. که نخواست نامش فاش شود، ناگهان باخبر شد همسر سابقش با استناد به قانون تازه، ازدواجشان را تابع مدونه‌ی جعفری کرده تا حضانت بچه‌ها را بگیرد. به گفته‌ی او، این مرد نه از درس و مدرسه‌ی بچه‌ها خبر داشت و نه پیش‌تر برای دیدنشان تلاشی کرده بود. س. ف. گفت مادران به پارلمان و مرجعیت دینی متوسل شدند و تجمع اعتراضی برپا کردند، اما پاسخی نگرفتند. برای همین سراغ «انقلاب نشان زن» آمدند تا صدایشان را به جهان برسانند. او تأکید کرد که تنها خواسته‌ی مادران، حفظ مصلحت کودک است.
ق. و. نیز گفت حضانت فرزندانش را بی‌آنکه خبر داشته باشد یا رضایت دهد، از او گرفتند. مدونه‌ی جعفری پس از ازدواج او تصویب شده بود، اما آن را درباره‌ی او هم اجرا کردند. ق. و. برای گرفتن حق خود و فرزندانش سراغ روحانیان، سیاستمداران و نمایندگان پارلمان رفت و یک سال تمام در خیابان‌های بغداد تظاهرات کرد. با این همه، کسی به خواسته‌های مادران پاسخی نداد و او تصمیم گرفت صدایش را از راه «انقلاب نشان زن» به گوش دیگران برساند.
از تظاهرات تا ضبط روایت‌ها
طاهره داخل، فعال حقوق زنان و کودکان، گفت ایده‌ی این ابتکار پس از تظاهرات اخیر زنان عراقی شکل گرفت. معترضان در این تظاهرات حقوقشان را مطالبه می‌کردند و به بی‌عدالتی‌های مدونه‌ی جعفری اعتراض داشتند.
به گفته‌ی طاهره، زنان معترض با موجی از توهین روبه‌رو شدند. برخی افراد عکس‌های آنان را با نرم‌افزارهای گوناگون دستکاری کردند یا محتوای توهین‌آمیز به آن‌ها افزودند و دوباره منتشرشان کردند. این حمله‌ها به شبکه‌های اجتماعی محدود نماند و دامن زنانی را هم گرفت که در رسانه‌ها از مشکلاتشان با همسران سابق و محرومیت از حضانت یا دیدار فرزندانشان گفته بودند.
برخی مادران در روایت‌هایشان از خشونتی هم گفته‌اند که کودکان ممکن است پس از سپرده شدن به پدر ببینند. طاهره افزود که حالا برخی زنان از ترس حمله‌های بیشتر یا پیگرد قانونی، در شرکت در تجمع‌ها یا سخن گفتن علنی از تجربه‌شان دودل‌اند.
چهار پیام مادران
طاهره توضیح داد که هر زن ویدئوی کوتاهی بین یک تا چهار دقیقه ضبط می‌کند و در آن به شیوه‌ای که خودش می‌خواهد، خود را معرفی می‌کند و از رنج و خواسته‌اش می‌گوید.
این روایت‌ها چهار پیام دارند. پیام نخست رو به جامعه‌ی عراق است و می‌کوشد مردم را با مدونه‌ی جعفری و پیامدهایش آشنا کند. پیام دوم رو به عراقی‌های مقیم خارج است و از آنان می‌خواهد ماجرا را به افکار عمومی جهان برسانند و با سازمان‌های بین‌المللی مدافع حقوق زنان تماس بگیرند. در پیام سوم، مادران از دستگاه قضایی عراق می‌خواهند به شکایت‌ها و نگرانی‌هایشان درباره‌ی اثر این قانون بر خانواده و حق مادری‌شان رسیدگی کند. در پیام چهارم هم از نمایندگان پارلمان، به‌ویژه نمایندگان زن، می‌خواهند از آنان پشتیبانی کنند و رنج و خواسته‌هایشان را به نهادهای مسئول برسانند.
طاهره تأکید کرد که زنان عراقی با دشواری‌های اقتصادی و اجتماعی گوناگونی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و جدا شدن از فرزند این رنج را دوچندان می‌کند. فشار بر زنانی که پول و پشتوانه‌ی خانوادگی و اجتماعی ندارند، از همه بیشتر است.
رنج مادران و کودکان در روایت‌ها
طاهره گفت تقریباً در همه‌ی روایت‌هایی که به دستشان رسیده، دو شکایت تکرار می‌شود. شکایت نخست به دیدار پدر با کودکی برمی‌گردد که هنوز نزد مادر است. برخی مادران گفته‌اند پدر هنگام دیدار فقط به کودک سلام می‌کند و تا پایان وقت دیدار دور از او می‌نشیند و مادر هم منتظر می‌ماند تا زمان تمام شود.
شکایت دوم از مادرانی است که پس از سپرده شدن حضانت به پدر، از دیدن فرزندانشان محروم شده‌اند. برخی از آنان گفته‌اند پدر به شهر دیگری رفته و مدرسه و محل زندگی کودک را عوض کرده است. برخی کودکان هم وقتی خواسته‌اند مادرشان را ببینند، با فشار و تهدید روبه‌رو شده‌اند.
به گفته‌ی طاهره، «انقلاب نشان زن» ضبط روایت‌ها را با صدای خود مادران ادامه می‌دهد تا از آن‌ها فیلمی مستند بسازد یا برخی داستان‌ها را به پویانمایی بدل کند. این ابتکار می‌کوشد تجربه و نگرانی‌های مادران را درباره‌ی حضانت و حق ارتباط با فرزندان به گوش افکار عمومی برساند. مادران همچنان چشم‌انتظار پاسخ نهادهای مسئول به خواسته‌ها و شکایت‌هایشان‌اند.