بهاران لهیب
هرات- زنان هراتی بار دیگر قربانی سخت‌گیری‌های افراد امر به معروف شدند. به گفته شاهدان، از دو روز به این‌سو حدود ۴۰ زن جوان به جرم آنچه «بی‌حجابی» خوانده شده، بازداشت شده‌اند.
در افغانستان، موضوع پوشش زنان پیش از حاکمیت طالبان نیز، بسته به سنت‌ها و دیدگاه خانواده‌ها، وجود داشت و بیشتر زنان از چادر (روسری) استفاده می‌کردند. اما پوشیدن برقع، لباس‌های سیاه و بلند و چادرنماز (روسری بزرگی که از سر تا پا را می‌پوشاند) در برخی ولایت‌ها بیشتر رواج داشت. با حاکمیت طالبان در کابل و سایر ولایت‌ها، زنان ناگزیر به پوشیدن لباس‌های بلند و گشاد در بیرون از منزل شده‌اند. در هرات نیز از گذشته‌های دور، چادرنماز در میان زنان رواج داشته است.
چند ماه پیش نیز افراد امر به معروف، داکتران و سایر کارکنان صحی را به دلیل نداشتن برقع از ورود به شفاخانه‌ها منع کردند. آنان همچنان شماری از زنان را بازداشت کرده و در جاده‌ها زنان را متوقف می‌کردند. زنانی که از نظر آنان پوشش مورد نظر طالبان را نداشتند، تهدید یا بازداشت می‌شدند.
طالبان با افکار زن‌ستیزانه خود هیچ‌گاه از سرکوب زنان افغانستان دست برنداشته‌اند و در سراسر کشور زنان را به بهانه‌های مختلف تحت فشار قرار می‌دهند. اما در آن دسته از ولایت‌هایی که شمار زنان باسواد، تحصیل‌کرده و از لحاظ اقتصادی مستقل بیشتر است، زنان بیشتر مورد تحقیر و توهین قرار می‌گیرند تا ترس بر آنان حاکم شده و اعتماد به نفس و غرورشان درهم شکسته شود.
گزارش‌هایی که به گفته شاهدان عینی به دست ما رسیده، نشان می‌دهد که از دو روز به این‌سو بازداشت زنان در شهر هرات توسط افراد امر به معروف و نهی از منکر طالبان افزایش یافته است. گفته می‌شود دو دختر نوجوان پس از رهایی از بازداشت درباره آنچه بر آنان گذشته و مورد تجاوز قرار گرفته‌اند سخن گفتند، یک نرس از شفاخانه بازداشت شده و یک عروس نیز پیش از برگزاری مراسم عروسی‌اش بازداشت شده است. در شبکه‌های اجتماعی نیز ویدیوهایی از بازداشت زنان منتشر شده که نشان می‌دهد برخی از آنان در برابر چشمان فرزندان‌شان به زندان طالبان منتقل شده‌اند.
ما با نوشین عظیمی، نویسنده و فعال رسانه‌ای از ولایت فراه که در هرات زندگی می‌کند، درباره وضعیت حاکم بر زنان در این ولایت گفت‌وگو کردیم.
نامبرده سخنان خود را چنین آغاز کرد: «آنچه را که در ادامه من بیان می‌کنم، بر اساس مشاهدات شخصی من از رویدادی است که در آن شهر شاهدش بودم. من در شهر هرات هنگام دستگیری زنان حضور داشتم و تصمیم داشتم از چوک سینما به طرف خواجه‌کله بروم. در آن روز با حجاب کامل از خانه بیرون شده بودم. زمانی که می‌خواستم سوار موتر فلان‌کوچ شوم، یکی از رانندگان از من پرسید آیا چادرنماز دارم یا خیر؟ در پاسخ گفتم چادرنماز همراه ندارم. راننده به من هشدار داد که اگر چادرنماز نداشته باشم، ممکن است نیروهای امر به معروف و نهی از منکر طالبان مرا از موتر پایین کنند. او پیشنهاد کرد که زیر چادرنماز یک خانم سالمند پنهان شوم تا مورد توجه قرار نگیرم. من نیز به دلیل نگرانی از وضعیت موجود این کار را انجام دادم. در مسیر راه شاهد بودم که نیروهای طالبان موترهای فلان‌کوچ را متوقف می‌کردند و زنانی را که چادرنماز نداشتند از موترها پیاده می‌کردند. برخی از این زنان هنگام پیاده شدن اشک می‌ریختند و به شدت نگران و هراسان بودند. فضای حاکم بر شهر پر از ترس و اضطراب بود و تعدادی از زنان پس از پیاده شدن توسط نیروهای طالبان با خود برده شدند. من خود را خوش‌شانس می‌دانم که به دلیل پنهان شدن زیر چادرنماز آن خانم سالمند از پیاده شدن و بازداشت شدن در امان ماندم. این تجربه برای من بسیار تلخ و تکان‌دهنده بود.»
نامبرده در ادامه بیشتر درباره وضعیت حاکم بر هرات توضیح می‌دهد: «به باور من این شرایط تاثیر بسیار بدی بر زنان گذاشته است. امروز طالبان موترها را متوقف می‌کنند و زنانی را که از نظر آنان پوشش مورد نظر را نداشته باشند، از موتر پایین می‌کنند. دلیل اصلی را در میان مردم نداشتن حجاب مطرح می‌کنند. این برخورد باعث ترس گسترده در میان زنان شده است. بسیاری از زنان از بیم بازداشت شدن، حتی برای رفت‌وآمدهای عادی خود نیز احساس نگرانی می‌کنند. شخصاً یکی از همین افراد خودم بودم که در وضعیت فعلی نمی‌توانستم به راحتی از خانه بیرون شوم.»
وی در مورد واکنش زنان اشاره می‌کند: «بیشتر زنانی که در محل حضور داشتند، مضطرب و نگران بودند. برخی اشک می‌ریختند و برخی دیگر تلاش می‌کردند خود را از دید طالبان پنهان کنند؛ مانند خود من. رانندگان نیز به زنان هشدار می‌دادند که مراقب باشند تا با مشکل مواجه نشوند. در میان مردم نیز فضای ترس و نگرانی حاکم بود، اما بسیاری از افراد به دلیل پیامدهای احتمالی سکوت اختیار کرده بودند.»
نوشین از تاثیرات بازداشت زنان بر شهر هرات چنین بیان می‌دارد: «به باور من این وضعیت تاثیرات بسیار منفی بر زنان گذاشته است، زیرا امروز زنان هنگام خروج از خانه با نگرانی و ترس روبه‌رو هستند. آنان نمی‌دانند که در مسیر رفت‌وآمد با مشکل مواجه خواهند شد یا نه. این شرایط باعث شده است زنان حضور خود را در جامعه محدود کنند. علاوه بر آن، فشارهای روحی و روانی بسیار سنگین است. احساس امنیت زنان به شدت کاهش یافته و بسیاری از آنان زندگی روزمره خود را با اضطراب سپری می‌کنند و همچنان با ترس زندگی می‌کنند.»
نوشین سخنان خود را چنین به پایان می‌رساند: «خودم شخصاً با وضعیتی که در هرات با آن روبه‌رو شدم و ترسی که حاکم شده است، به نظرم این همه کافی است.
پیام من این است که نهادهای حقوق بشری و جامعه جهانی باید توجه جدی به وضعیت زنان افغانستان، به‌خصوص زنان هرات، داشته باشند. زنان افغانستان در شرایط دشواری زندگی می‌کنند و با محدودیت‌ها و نگرانی‌های فراوان روبه‌رو هستند. من شخصاً از جامعه جهانی می‌خواهم که صدای زنان افغانستان را بشنوند و واقعیت‌های زندگی آنان را نادیده نگیرند. زنان افغانستان نیز حق دارند در امنیت و آرامش و با حفظ کرامت انسانی زندگی کنند و از حقوق اساسی خود برخوردار باشند.
من به صفت یک خبرنگار می‌خواهم زندگی زنان در افغانستان، به‌خصوص در هرات، بهتر شود. زنان در شرایط سنگینی زندگی می‌کنند و اجازه بیرون شدن از منزل را ندارند. به هر بهانه‌ای آنان را به زندان می‌کشانند؛ به بهانه این که حجاب ندارند. نهادهای حقوق بشری باید صدای زنان افغانستان و هرات را بشنوند.»
گزارش‌های متعددی از شهر هرات منتشر شده بود که نشان می‌داد زنان از ترس بازداشت شدن به جاده‌ها نمی‌آمدند. اما امروز زنان و مردان آگاه هرات ترس را کنار گذاشتند و به جاده‌ها آمدند. طالبان بار دیگر بر آنان شلیک کردند که در نتیجه سه تن از معترضان زخمی شدند. با این حال، آنان به اعتراض خود ادامه دادند.