حملات بدنامسازی علیه فعالان زن در سوریه و تلاش برای حذف آنان از عرصه عمومی
با افزایش حضور زنان در عرصه عمومی، حملات بدنامسازی علیه فعالان زن در سوریه نیز گسترش یافته است.
روشیل جونیور
سویداء- با افزایش حضور زنان در عرصه عمومی و بلندتر شدن صدای آنان برای مطالبه حقوق، عدالت و برابری، اشکال مختلفی از فشار و هدف قرار دادن آنان نیز شدت میگیرد. یکی از رایجترین این روشها، کارزارهای تخریبی و بدنامسازی است که بهجای پرداختن به دیدگاهها و مطالبات زنان، زندگی شخصی و اعتبار اجتماعی آنان را هدف قرار میدهد تا نفوذ اجتماعیشان کاهش یافته و مشارکتشان در عرصه عمومی محدود شود.
حقوقدانان و فعالان مدنی معتقدند این کارزارها نوعی خشونت معنوی و طرد اجتماعی به شمار میروند؛ زیرا تلاش میکنند بحث را از مسائل اساسی به اتهامزنیهای شخصی منحرف کنند و در نتیجه، توان زنان برای مشارکت مؤثر در مباحث عمومی و فرایندهای تصمیمگیری را کاهش دهند. در سالهای اخیر، این پدیده در کشورهای مختلف از جمله سوریه بهطور چشمگیری افزایش یافته و بسیاری از فعالان زن و مدافعان حقوق بشر هدف چنین حملاتی قرار گرفتهاند.
در سوریه و در سایه حاکمیت نیروهای جهادی وابسته به هیئت تحریر الشام، کارزارهای تخریبی علیه زنان فعال در عرصه عمومی که خواهان حقوق مدنی، معیشتی و سیاسی هستند، رو به افزایش است. فعالان حقوق زنان بر این باورند که این حملات بیش از آنکه افراد مشخصی را هدف بگیرد، تلاشی سازمانیافته برای حذف زنان از عرصه عمومی و خاموش کردن صداهای مطالبهگر آنان است.
هدف قرار دادن زنان فعال از طریق بدنام سازی
در این زمینه، ابتسام مسعود، وکیل و عضو لابی زنان سوریه، از آنچه «کارزار فزاینده علیه زنان فعال سوری» توصیف کرد، سخن گفت و تأکید کرد آنچه برای سوسن زکزک رخ داده، نمونهای تکراری از فشارهایی است که فعالان حقوقی و فمینیستی با آن روبهرو هستند.
او گفت زنان فعال معمولاً در کارزارهایی برای مطالبه حقوق معیشتی، حاکمیت قانون و تحقق عدالت مشارکت میکنند؛ مطالباتی که به همه شهروندان مربوط میشود. با این حال، بهجای پاسخگویی به این خواستهها، زندگی شخصی آنان هدف قرار میگیرد و اعتبارشان زیر سؤال میرود.
به گفته او، سوسن زکزک سابقهای درخشان در فعالیتهای حقوقی و مدنی دارد، اما کارزارهای تخریبی تلاش کردهاند این پیشینه را نادیده گرفته و با تمرکز بر مسائل شخصی، چهره او را مخدوش کنند و افکار عمومی را از موضوع اصلی منحرف سازند.
مسعود معتقد است این اقدامات بخشی از سیاستی گستردهتر برای دور نگه داشتن زنان از موقعیتهای اثرگذار و مراکز تصمیمگیری سیاسی است. به باور او، هدف قرار دادن یک زن فعال، پیامی هشدارآمیز به دیگر زنان است تا از ترس لطمه دیدن اعتبارشان، از مشارکت در امور عمومی خودداری کنند.
همبستگی زنان و دعوت به توانمندسازی
ابتسام مسعود همچنین اعلام کرد لابی زنان سوریه در حمایت از سوسن زکزک کارزاری همبستگی راهاندازی کرده که بر سوابق مبارزاتی و مطالبات حقوقی او تمرکز دارد، نه پاسخگویی به اتهامها و شایعات.
او بر اهمیت تقویت همبستگی میان زنان و تشویق آنان به ادامه فعالیتهای مدنی و سیاسی تأکید کرد و گفت دستیابی زنان به جایگاههای تصمیمگیری نیازمند توانمندسازی و حمایت مستمر از مشارکت آنان است، نه تسلیم شدن در برابر سیاستهای ارعاب و حذف.
وی همچنین خواستار تدوین منشور اخلاقی رسانهای برای مقابله با نفرتپراکنی، فرقهگرایی و تکفیر شد؛ منشوری که میان نقد سازنده و نقدی که با هدف تحقیر، ارعاب و حذف افراد انجام میشود، تفاوت قائل شود.
او بر ضرورت وجود نهادها و سازمانهای حقوقی حامی زنان تأکید کرد و گفت مبارزه زنان علیه مردان نیست، بلکه علیه جهل، فقر و عقبماندگی است و تحقق عدالت و برابری مسئولیتی جمعی به شمار میرود.
مسعود همچنین به موضوع حمایتهای قانونی اشاره کرد و گفت هرچند قوانینی برای مقابله با جرایم سایبری و آزار در فضای مجازی وجود دارد، اما اجرای آنها همچنان محدود است و بسیاری از زنان در برابر توهین و آزارهای آنلاین از حمایت مؤثر و عدالت برخوردار نیستند.
نقش رسانه در مقابله با بدنام سازی
در همین حال، امل الحصبانی، روزنامهنگار سوری، گفت زنان سوری با وجود برخورداری از دانش و تجربه حرفهای، دههها با حاشیهنشینی و محدودیت در مشارکت واقعی در فرایندهای تصمیمگیری مواجه بودهاند.
او افزود در ماههای اخیر، کارزارهای تخریبی علیه زنانی که خواهان حقوق خود هستند یا در مباحث عمومی مشارکت میکنند، افزایش یافته است. به گفته او، بسیاری از رسانهها و صفحات مجازی این مسائل را به شکلی غیرحرفهای پوشش میدهند و بهجای تمرکز بر ایدهها و مطالبات زنان، بر ظاهر یا زندگی شخصی آنان متمرکز میشوند.
الحصبانی گفت برخی زنان فعال با سابقه طولانی در عرصه مدنی و حقوق زنان، هدف تمسخر و آزار قرار گرفتهاند و بهجای توجه به تجربهها و دستاوردهایشان، سن یا ظاهرشان مورد توجه قرار گرفته است.
به باور او، این رفتار نشاندهنده تداوم نگاه تبعیضآمیز به زنان است؛ نگاهی که آنان را بر اساس ظاهر یا زندگی شخصیشان قضاوت میکند، نه بر پایه اندیشهها و دستاوردهایشان.
او تأکید کرد رسانهها باید روایت زنان را بهصورت حرفهای و منصفانه بازگو کنند، بر مطالبات و پیامهای آنان تمرکز داشته باشند و تصویری واقعی از نقش زنان در توسعه جامعه و فرایند تصمیمگیری ارائه دهند.
صداهای زنانه در برابر حذف
فعالان زن و مدافعان حقوق بشر تأکید میکنند که کارزارهای بدنامسازی صرفاً حملاتی فردی نیستند، بلکه ابزارهایی برای محدود کردن حضور زنان در عرصه عمومی و دور نگه داشتن آنان از موقعیتهای اثرگذار به شمار میروند.
با این حال، زنان سوری میگویند با وجود همه تلاشها برای ارعاب و حذف، همچنان به دفاع از حقوق خود و مطالبه نقش مؤثر در ساختن جامعه و مشارکت در تصمیمگیریها ادامه خواهند داد.
ناظران نیز معتقدند مقابله با این پدیده نیازمند همکاری رسانهها، نهادهای حقوقی و سازمانهای جامعه مدنی و همچنین افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت آزادی بیان و حق زنان برای مشارکت کامل در زندگی عمومی، بدون ترس از بدنامسازی و حملات شخصی است.