حنان حارت

مراکش- پس از سال‌ها فروکش کردن فعالیت‌های همبستگی با مردم سوریه، شماری از اعضای سابق کمیته گردآوری آنچه از عکس‌ها، اسناد، بیانیه‌ها، ویدئوها و روایت‌های مربوط به بیش از ۳۰۰ برنامه حمایتی در شهرهای مختلف مراکش باقی مانده را آغاز کرده‌اند؛ پیش از آنکه این میراث در میان تلفن‌های قدیمی، حساب‌های کاربری غیرفعال و پراکندگی افراد از بین برود؛ چرا که هر یک تنها بخشی از این آرشیو را نزد خود نگه داشته‌اند.

این گزارش بر اساس گفت‌وگو با حنان رحاب، هماهنگ‌کننده کمیته جوانان مراکشی برای حمایت از مردم سوریه، به چگونگی شکل‌گیری این کمیته، عوامل موفقیت آن در گردهم آوردن جریان‌های مختلف سیاسی و مدنی، و مهم‌ترین مراحل فعالیتش طی بیش از سه سال می‌پردازد.

 

همه‌چیز از درعا آغاز شد

حنان رحاب با مرور نخستین روزهای شکل‌گیری کمیته می‌گوید ایده تأسیس آن، بلافاصله پس از آغاز اعتراضات شهر درعا در مارس ۲۰۱۱ شکل گرفت؛ حرکتی در همبستگی با مردم سوریه، به‌ویژه کودکان درعا که انتشار تصاویر بازداشت و شکنجه آنان موج گسترده‌ای از همدلی را در آن زمان برانگیخت.

او می‌گوید تصاویر و ویدیوهایی که از طریق رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی از سوریه منتشر می‌شد، ابعاد رنج غیرنظامیان در شهرهای محل آغاز اعتراضات را به‌خوبی نشان می‌داد و همین موضوع گروهی از فعالان جوان مراکشی را به فکر ایجاد یک تشکل مدنی برای اعلام همبستگی با مردم سوریه انداخت.

به گفته او، بسیاری از این جوانان حمایت از ملت‌هایی را که برای آزادی، کرامت و عدالت اجتماعی مبارزه می‌کردند، یک وظیفه اخلاقی و اصولی می‌دانستند. از همین رو، «کمیته جوانان مراکشی برای حمایت از مردم سوریه» با حضور بیش از هفت جریان سیاسی و مدنی شکل گرفت.

حنان توضیح می‌دهد که از همان ابتدا، این کمیته مجموعه‌ای از فعالان احزاب چپ، تشکل‌های اسلام‌گرا، فعالان صنفی، مدافعان حقوق بشر و کنشگران مدنی را در کنار هم قرار داد؛ تجربه‌ای کم‌نظیر که با وجود تفاوت دیدگاه‌ها، استقلال همه گروه‌ها حفظ شد و همگی برای حمایت از مردم سوریه و بازتاب دادن رنج آنان همکاری کردند.

 

بیش از ۳۰۰ برنامه در شهرهای مختلف مراکش

در چنین فضایی، حنان رحاب مسئولیت هماهنگی فعالیت‌های کمیته را بر عهده گرفت؛ مسئولیتی که تنها به برنامه‌ریزی راهپیمایی‌ها و تجمع‌ها محدود نمی‌شد، بلکه هماهنگی میان گروه‌های مختلف، تقسیم وظایف و حفظ تداوم فعالیت‌ها را نیز در بر می‌گرفت.

او می‌گوید کمیته از همان آغاز تلاش کرد فعالیت خود را به صدور بیانیه و موضع‌گیری‌های نمادین محدود نکند، بلکه برنامه‌ای مستمر و میدانی را دنبال کند. این برنامه شامل تجمع‌های اعتراضی، راهپیمایی‌های همبستگی، نشست‌هایی درباره وضعیت انسانی سوریه، جشنواره‌های فرهنگی، شب‌های شعر و دیدار با اعضای جامعه سوری مقیم مراکش بود.

فعالیت‌های کمیته به شهرهای مختلف مراکش گسترش یافت و برنامه‌های متعددی، از جمله تجمع در برابر سفارت سوریه، برگزار شد؛ آن هم در دورانی که بحران سوریه یکی از موضوعات اصلی گفت‌وگوهای عمومی در مراکش بود.

 

اوج همبستگی مردمی

در میان همه برنامه‌های کمیته، راهپیمایی میدان السراغنه در شهر دارالبیضاء (کازابلانکا) که در ۲۶ فوریه ۲۰۱۲ برگزار شد، جایگاه ویژه‌ای دارد. هزاران مراکشی در این راهپیمایی شرکت کردند و آن را به یکی از بزرگ‌ترین جلوه‌های همبستگی مردم مراکش با ملت سوریه تبدیل کردند.

حنان رحاب این راهپیمایی را حاصل هفته‌ها تلاش جمعی می‌داند؛ تلاشی که نشان داد جریان‌های سیاسی و مدنی، با وجود اختلاف نظرهایشان، می‌توانند برای دفاع از یک مسئله انسانی در کنار یکدیگر قرار گیرند.

او معتقد است استقبال گسترده مردم از فعالیت‌های کمیته، بازتاب همدلی عمیق جامعه مراکش با تحولات سوریه بود. به گفته او: «در آن دوره اگر از هر شهروند مراکشی درباره سوریه سؤال می‌کردید، می‌دانست در حلب، دیرالزور، درعا یا حومه دمشق چه می‌گذرد و آشکارا همبستگی خود را با مردم سوریه و مخالفتش را با کشتار و ارعاب غیرنظامیان اعلام می‌کرد.»

به باور او، همین آگاهی عمومی باعث شد فعالیت‌های همبستگی از پشتوانه مردمی گسترده‌ای برخوردار شوند و مسئله سوریه در آن سال‌ها حضوری پررنگ در فضای عمومی مراکش داشته باشد.

حنان رحاب می‌افزاید که کمیته بر این اصل استوار بود که خواسته ملت‌ها برای دستیابی به آزادی نباید با خشونت پاسخ داده شود. همین باور سبب شد زنان مراکشی از جریان‌های سیاسی مختلف، در کنار فعالان حقوق بشر و کنشگران مدنی، نقش مهمی در هماهنگی فعالیت‌ها، سازماندهی برنامه‌ها، بسیج مردمی، برگزاری رویدادهای فرهنگی و حقوق بشری و همچنین اجرای کارزارهای کمک‌های انسان‌دوستانه برای مردم سوریه ایفا کنند.

او که در تمام سال‌های فعالیت کمیته مسئول هماهنگی آن بود، می‌گوید این موضع‌گیری‌ها برایش بی‌هزینه نبود و به دلیل حمایت آشکار از مردم سوریه، هدف موجی از توهین، تخریب شخصیت و اتهام‌زنی قرار گرفت.

 

حفظ یادگار یک تجربه مدنی

اکنون، بیش از یک دهه پس از آغاز فعالیت این کمیته، شماری از اعضای سابق آن، بار دیگر گرد هم آمده‌اند تا آنچه از عکس‌ها، اسناد و روایت‌های آن دوران باقی مانده را گردآوری کنند؛ تلاشی برای حفظ خاطره یکی از شاخص‌ترین تجربه‌های همبستگی مدنی مردم مراکش با مردم سوریه.

امروز اسناد این تجربه میان آرشیوهای شخصی، عکس‌های پراکنده و حساب‌های کاربری دیجیتالی که در معرض حذف شدن هستند، پراکنده شده است. برگزارکنندگان این پروژه مستندسازی می‌خواهند این میراث را حفظ کنند؛ نه فقط به‌عنوان مجموعه‌ای از اسناد مربوط به فعالیت‌های حمایتی، بلکه به‌عنوان گواهی بر تجربه‌ای مدنی که نشان داد یک مسئله انسانی چگونه می‌تواند طیف‌های گوناگون سیاسی و اجتماعی را در کنار هم قرار دهد و در عین حال، نقش برجسته زنان را در سازماندهی، هماهنگی و تداوم این همکاری مشترک به نمایش بگذارد.