هیوی صلاح

سلیمانی- در سال ۲۰۱۵، زمانی که مجمع عمومی سازمان ملل متحد با اجماع کامل اعضا قطعنامه‌ای تاریخی تصویب کرد و روز ۱۹ ژوئن هر سال را به عنوان «روز جهانی پایان دادن به استفاده از خشونت جنسی به‌عنوان سلاح جنگ» نام‌گذاری کرد، هدف اصلی این اقدام ایجاد فشاری جهانی برای جلوگیری از استفاده از بدن زنان و کودکان به‌عنوان ابزاری برای درهم شکستن اراده جوامع و ایجاد رعب و وحشت در میان غیرنظامیان در زمان جنگ بود.

اما تنها یک سال پس از این تصمیم تاریخی، در سال ۲۰۱۶ و در حالی که جهان خود را برای نخستین سالگرد این روز آماده می‌کرد، گروهک داعش در شهر موصل با عملکرد خود به تمام بشریت نشان داد که قوانین بین‌المللی، بدون وجود اراده‌ای واقعی در عرصه نظامی و سیاسی برای اجرای آن‌ها، قادر به حفاظت از زنان بی‌پناه نیستند.

 

بازار برده‌داری و فروپاشی ارزش‌های انسانی در موصل

در این گزارش، به یکی از تاریک‌ترین و هولناک‌ترین صفحات تاریخ بشریت در قرن بیست‌ویکم می‌پردازیم؛ زمانی که داعش پس از اشغال شنگال و مناطق اطراف آن، هزاران زن و کودک ایزدی را به عنوان غنیمت جنگی ربود و به شهر موصل، که در آن زمان پایتخت و مرکز تصمیم‌گیری این گروهک بود، منتقل کرد.

داعش در موصل بازارهای رسمی خرید و فروش انسان برپا کرده بود؛ بازارهایی که در آن دختران جوان به‌عنوان بردگان جنسی خرید و فروش می‌شدند و با صدور فتواهای تحریف‌شده مذهبی، تجاوز به آنان مشروع جلوه داده می‌شد. اما سرنوشت این ۱۹ دختر جوان ایزدی متفاوت بود؛ آنان تصمیم گرفتند در برابر خشونت و وحشی‌گری افراد مسلح تسلیم نشوند و کرامت انسانی و هویت دینی خود را حفظ کنند.

 

مقاومت زنان ایزدی در برابر شکنجه و دادگاه شرعی داعش

بر اساس اطلاعات تأییدشده از آن دوران در موصل، این ۱۹ دختر جوان که بین ۱۴ تا ۲۵ سال سن داشتند، پس از آن‌که برای مدت طولانی در زندان‌ها و اردوگاه‌های ویژه داعش تحت شدیدترین شکنجه‌های جسمی و روحی قرار گرفتند و انواع تحقیرها را تحمل کردند، حاضر نشدند خواسته‌های فرماندهان داعش را بپذیرند، دین خود را تغییر دهند یا به ابزاری جنسی برای افراد مسلح تبدیل شوند.

همین مقاومت و پایداری سبب خشم شدید رهبران داعش شد. هنگامی که آنان نتوانستند اراده این دختران را درهم بشکنند، دادگاه شرعی داعش در موصل حکم اعدام دسته‌جمعی آنان را صادر کرد تا برای دیگر زنان اسیری که در اختیار این گروه بودند، درس عبرتی باشد.

 

قفس آهنین و اجرای هولناک‌ترین مجازات؛ سوزاندن زنده‌زنده

شیوه اجرای این مجازات هولناک، نمادی از اوج بی‌رحمی و قساوت انسانی بود. در دوم ژوئن ۲۰۱۶، در مرکز شهر موصل و در برابر دیدگان صدها تن از ساکنان شهر، ۱۹ دختر ایزدی را درون قفسی بزرگ از آهن محبوس کردند. گروهک داعش مواد آتش‌زا روی آنان ریختند و قفس را به آتش کشیدند. در آن لحظات، فریادهای این دختران که برای حفظ کرامت و هویت خود ایستادگی می‌کردند، فضای شهر را پر کرده بود. آنان زنده‌زنده در آتش سوختند، اما حاضر نشدند شرف، باور و هویت خود را قربانی خواسته‌های نیروهای اشغالگر کنند. این رویداد به نمادی جهانی از مقاومت زنان در برابر افراط‌گرایی مذهبی و خشونت نظامی تبدیل شد.

 

تقابل شعارهای بین‌المللی با واقعیت تلخ قربانیان جنگ

زمانی که سازمان ملل متحد روز ۱۹ ژوئن را به عنوان روز جهانی مقابله با خشونت جنسی در درگیری‌ها تعیین کرد، هدف آن بود که این پدیده نه به‌عنوان پیامدی جانبی از جنگ، بلکه به‌عنوان جنایت جنگی و جنایتی علیه بشریت شناخته شود. با این حال، فاجعه موصل نشان داد که میان شعارهای مطرح‌شده در مجامع بین‌المللی و واقعیت میدانی قربانیان جنگ فاصله‌ای عمیق وجود دارد. هنگامی که دختران ایزدی در آتش می‌سوختند، هیچ سازوکار بین‌المللی فوری و مؤثری وجود نداشت که بتواند به قلب موصل نفوذ کند، قفس‌های آهنین را بشکند و جان آنان را نجات دهد. این رویداد نمادی از ناکامی جامعه جهانی در حفاظت از اقلیت‌ها و جوامع آسیب‌پذیر در خاورمیانه بود.

 

خشونت جنسی؛ ابزاری در راه نسل‌کشی ایزدیان

این جنایت هولناک بر اساس معیارهای حقوق بین‌الملل، کنوانسیون‌های ژنو و قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت سازمان ملل، بخشی از روند نسل‌کشی علیه جامعه ایزدی به شمار می‌رود. داعش از خشونت جنسی، برده‌داری و قتل زنان به‌عنوان راهبردی سازمان‌یافته برای نابودی آینده این جامعه و فروپاشی بنیان‌های اجتماعی آن استفاده می‌کرد. هنگامی که دختری تنها به دلیل پافشاری بر هویت و باور خود سوزانده می‌شود، این صرفاً قتل یک فرد نیست، بلکه تلاشی برای نابودی روح و موجودیت یک جامعه کامل است؛ جامعه‌ای که می‌خواهد آزادانه در سرزمین نیاکان خود زندگی کند.

 

زخم‌های التیام‌نیافته شنگال و مسئولیت رسانه‌ها در حفظ حافظه تاریخی

با وجود گذشت سال‌ها از این فاجعه دردناک، آثار روانی و اجتماعی آن همچنان در شنگال و اردوگاه‌های آوارگان زنده است. برای مردم کوردستان و به‌ویژه جامعه ایزدی، ۱۹ ژوئن تنها یک مناسبت رسمی نیست، بلکه روزی برای سوگواری، یادآوری و پاسداشت قربانیان خشونت داعش است.

از همین رو، تاریخ‌نگاران، پژوهشگران و رسانه‌ها مسئولیتی مهم بر عهده دارند تا روایت مقاومت و ایستادگی این ۱۹ دختر جوان را زنده نگه دارند؛ روایتی که به نسل‌های آینده یادآوری می‌کند کرامت انسانی، آزادی و هویت گاه با سنگین‌ترین هزینه‌ها حفظ شده‌اند.