شاعران جنوب تونس؛ خلاقیت در میان محدودیتها
با وجود اینکه شاعران جنوب تونس با محدودیتهای اجتماعی و دشواریهای نشر مواجهاند، اما آنها همچنان فضاهایی برای خلاقیت و مقاومت ایجاد میکنند.
اخلاص حمرونی
تونس - در جنوب تونس، زنان شاعر و داستاننویس با چالشهای دوگانه روبهرو هستند: هم باید در جامعهای که هنوز تا حدی سنتی است برای نوشتن و بیان خود تلاش کنند، و هم با مشکلات انتشار و معرفی آثارشان دست و پنجه نرم کنند.
در میانهی پذیرش اجتماعی محدود و عدم فرصتهای کافی برای معرفی آثارشان، شاعران با پافشاری و استقامت فضای خلاقیت خود را حفظ میکنند.
شهادتهایی که شاعران ارائه میدهند، واقعیت زندگی زن در عرصه نوشتن را نشان میدهد؛ نبرد روزمره میان میل به بیان خود، چالشهای اجتماعی و مادی، و در عین حال فرصتهای جدیدی که فناوری و فعالیتهای فرهنگی هرچند محدود را فراهم کردهاند.
آزادی در میان محدودیتهای سنتی
زبیده عرفاوی، شاعر و داستاننویس اهل استان توزر تونس، میگوید سنتهای اجتماعی بر زن و به ویژه بر زنان شاعر اثر زیادی دارد. به نظر او آزادی و نوشتن با هم ارتباط مستقیم دارند؛ چون بدون آزادی، هیچ خلاقیتی شکل نمیگیرد. او میگوید: زن در جامعه باید هزار بار فکر کند قبل از اینکه خیال و آزادیاش را در نوشتن آزاد بگذارد.
او اشاره میکند که اغلب خوانندگان بین شاعر و شعرش تفاوت نمیگذارند و فکر میکنند هرچه زن بنویسد، دربارهی زندگی شخصی خودش است. همچنین میگوید وقتی مردی دربارهی بدن انسان مینویسد، متنش معمولاً عادی گرفته میشود، اما وقتی زن دربارهی بدن مینویسد، کارش نقد و حتی مورد توهین قرار میگیرد و به او صفاتی مانند «بیحیا» یا «بیپروا» میدهند. این فشارها در ابتدا او را تحت تأثیر قرار دادند، اما او بعداً بر آنها غلبه کرد. «من دیگر به این نظرات اهمیت نمیدادم.»
او دربارهی نشر آثارش میگوید که چاپ و انتشار شعر کار آسانی نیست چون بسیاری از ناشران به انتشار رمان تمایل دارند تا شعر. خودش برای توزیع نخستین کتابش مجبور شد شخصاً به مراکز فرهنگی، مدارس و مؤسسات برود و گاهی با تمسخر روبهرو شد.
زبیده معتقد است که حمایت فرهنگی و محلی وجود دارد اما کافی نیست و حرکت ادبی زنان در مناطق داخلی نیازمند پشتیبانی و معرفی بیشتر است، چون شعر زنان میتواند تصور جامعه دربارهی زن را تغییر دهد و به او نقش فعال و مستقلتری بدهد.
مبارزه مستمر
نجوى النوی شاعر از استان «قبلی» میگوید که شاعر زن برای انتشار آثارش با مشکلات زیادی روبهروست. او توضیح میدهد که زن ابتدا از سوی خانواده و سپس جامعه نقد میشود و حتی رد میگردد و بعضی جوامع اجازه نمیدهند زن آثارش را منتشر کند.
او معتقد است که جامعه شاهد تغییرات تا حدودی مثبتی است، به خصوص در رابطه زنان با فناوری که اولاً انتشار آثار، ثانیاً برجسته شدن و ثالثاً مشارکت را برای زنان آسانتر کرده و به عنوان در دسترسترین دروازه برای معرفی زنان و تجربیاتشان در رسانهها عمل کرده است.
با این حال، نجوا النوی نسبت به جنبه منفی فناوری که در آزار و انتقاد منفی نهفته است، هشدار میدهد و توضیح میدهد که زنان در معرض انتقادات زیادی از سوی افرادی قرار میگیرند که تجربه یا شناختی از زنان به عنوان خالق یا شاعر ندارند.
او میگوید شاعر زن باید با آگاهی اجتماعی و فرهنگی با چنین وضعی برخورد کند و سعی کند آثارش را بهصورت مثبت نشان دهد و نظر جامعه را جلب کند، چون نظر دادن و قانع کردن جامعه راهی برای عبور از مشکلات است.
او معتقد است که فداکاری بخش جداییناپذیر مسیر موفقیت است چون این راه هم در زمینه فرهنگی و هم در زندگی شخصی، آسان نیست. کسانی که میخواهند به هدف برسند باید با آزارها، موانع و سختیها روبهرو شوند و تا رسیدن به مقصد تلاش کنند.
ادامهی خلاقیت با وجود محدودیتها
فاطمه برکاوی، شاعر و داستاننویس از استان قصرین، درباره تجربه شخصیاش میگوید که آثارش شامل شعر و داستان است و او چند مجموعه منتشر کرده است. او معتقد است که وضعیت شاعر زن بسته به جامعهای که در آن زندگی میکند متفاوت است، در برخی مناطق بزرگ اوضاع آسانتر است و در برخی دیگر هنوز دیدگاههایی وجود دارد که نوشتن را بیهوده میدانند.
او میگوید که شعر نسبت به داستان چالشبرانگیزتر است چون شعر از ذات درونی خلاق برمیخیزد و ممکن است با تجربه شخصی شاعر همپوشانی پیدا کند، اما چالش اصلی ادامه دادن مسیر خلاقانه است.
فاطمه معتقد است که مشکلات نشر و شناساندن خود هنوز وجود دارد و لازم است نویسندگان با پشتکار و مهارت با دیگران ارتباط برقرار کنند و در محافل ادبی شرکت کنند، فرصتها وجود دارند اما کافی نیستند.
او میگوید که شعر زنان میتواند تصویر کلیشهای جامعه دربارهی زن را تغییر دهد، و آن را صدای زن برای تغییر، اعتراض و بیان دردها، امیدها و انتظاراتش میداند.
هر سه شاعر تأکید دارند که با مشکلات اجتماعی، فرهنگی و مالی در همه مناطق روبهرو هستند، اما با این وجود فضایی برای خلاقیت و مقاومت ایجاد میکنند. با وجود محدودیتهای اجتماعی، دشواریهای نشر و انتقادها، آنها نوشتن را ابزار آزادی، اعتراض و بازتعریف نقش زن در جامعه میدانند.