شنگال- میراث فرهنگی ایزدی در سال‌های اخیر با چالش‌های فزاینده‌ای روبه‌رو شده است؛ چالش‌هایی که در نتیجه جنگ‌ها و آوارگی‌ها شکل گرفته است و تداوم این میراث را تهدید می‌کند. با کاهش برخی آیین‌ها و از میان رفتن نمادهای سنتی، تلاش‌ها برای حفظ این میراث به‌عنوان یکی از ارکان اصلی هویت ایزدی‌ها افزایش یافته است.

در شنگال، تجربه‌های انسانی با شدتی متفاوت زیسته می‌شوند؛ از لحظاتی آمیخته با امید تا رنج‌هایی عمیق که به‌ویژه پس از «فرمان» (نسل‌کشی ایزدیان) برجسته‌تر شده‌اند. در این میان، زنان ایزدی به‌عنوان نماد مقاومت و ایستادگی ظهور کرده و بار دیگر تأکید کرده‌اند: «ما هنوز اینجاییم».

در چنین بستری، داستان ترکو، زنی از روستای بوریک و مادر پنج فرزند، شکل می‌گیرد. او فروشگاهی برای دوخت لباس‌های سنتی ایزدی اداره می‌کند و می‌گوید این کار برایش هم علاقه است و هم انگیزه‌ای برای ادامه مسیر.

ترکو مهارت خیاطی را از کودکی آموخته و بیش از ۲۵ سال است که در این حرفه فعالیت دارد. در حالی‌که زنان بسیاری در این حوزه کار می‌کنند، او به‌طور تخصصی به دوخت لباس‌های سفید ایزدی می‌پردازد؛ موضوعی که به کارش هویتی متمایز بخشیده است.

او درباره انگیزه‌اش می‌گوید: کمبود لباس‌های سنتی ایزدی در بازار باعث شد به‌دنبال راهی برای خدمت به جامعه خود باشد. به همین دلیل، همراه با یکی از دوستانش کار دوخت این لباس‌ها را آغاز کرد تا به گسترش و احیای آن‌ها کمک کند.

ترکو با گذشت زمان، سبکی خاص را توسعه داده که ترکیبی از عناصر فولکلور ایزدی و طراحی‌های مدرن است. او می‌گوید تفاوت‌های قابل‌توجهی میان پوشاک سنتی گذشته و امروز وجود دارد؛ لباس‌ها در گذشته کوتاه‌تر و دارای برش‌های گردتر بودند، در حالی‌که امروز عناصر جدیدی مانند پوشش سر با روسری مشکی به آن افزوده شده است.

او همچنین به نمادهای اجتماعی در پوشاک اشاره می‌کند: عروس در روز ازدواج کلاه قرمز بر سر می‌گذاشت، پس از تولد فرزندش دوباره آن را می‌پوشید و سپس آن را با کلاه سفید جایگزین می‌کرد. به گفته او، هر قبیله ایزدی پوشش خاص خود را دارد و تفاوت‌های فرهنگی میان قبایل، تنوع غنی این جامعه را نشان می‌دهد.

رنگ سفید در فرهنگ ایزدی جایگاهی مقدس دارد. به گفته ترکو، نوزاد از بدو تولد لباس سفید می‌پوشد و این رنگ تا زمان بلوغ و ازدواج همراه اوست؛ حتی پس از مرگ نیز فرد با پارچه سفید کفن می‌شود. به این ترتیب، سفید رنگی است که در تمام مراحل زندگی یک ایزدی حضور دارد.

 

 

او می‌افزاید که امروزه نیز بسیاری از ایزدی‌ها در اعیاد و مناسبت‌های مذهبی، مانند «جمعه شیخ هادی»، «جمعه شرف‌الدین» و «جمعه شبیل قاسم»، لباس سفید می‌پوشند و در این زمان‌ها تقاضا برای این پوشاک افزایش می‌یابد.

فروشگاه او مجموعه‌ای گسترده از پوشاک سنتی را برای همه سنین، از کودکان تا سالمندان، ارائه می‌دهد و امکان سفارش‌دوزی نیز فراهم است. او توضیح می‌دهد که در ابتدا تمامی کارها به‌صورت دستی انجام می‌شد، اما بعدها از چرخ خیاطی نیز استفاده کردند، هرچند کار دستی همچنان حفظ شده است.

ترکو درباره دشواری خیاطی دستی می‌گوید: این کار زمان‌برتر و نیازمند مهارت بیشتری است، اما نقوش دست‌دوز کیفیت و اصالتی دارند که در کار ماشینی دیده نمی‌شود و همین امر به آن‌ها ارزش هنری ویژه‌ای می‌بخشد.

او از نبود حمایت‌ها گلایه دارد و می‌گوید: «اگر امکانش بود، کارمان را بیشتر گسترش می‌دادیم. با اینکه اولین فروشگاهی هستیم که در عراق با نام فرهنگ ایزدی فعالیت می‌کند، تاکنون هیچ حمایتی دریافت نکرده‌ایم. این فروشگاه متعلق به همه ایزدی‌هاست.»

ترکو همچنین به جزئیات دیگری از فرهنگ ایزدی اشاره می‌کند؛ ازجمله تفاوت انواع روسری‌ها (وشاح‌ها) که هر کدام نام و کاربرد خاصی دارند، یا صندوق‌های سنتی که برای نگهداری «برات»، اشیای مقدسی که در لالش قرار داده می‌شوند، استفاده می‌شوند.

در این فروشگاه، اشیای سنتی دیگری نیز عرضه می‌شود؛ ازجمله ظروف مخصوص، کیسه‌های تنباکو، ابزار غذاخوری سنتی و محصولات ساخته‌شده از مواد طبیعی، که همگی بخشی از زندگی روزمره و باورهای فرهنگی ایزدی‌ها را بازتاب می‌دهند.

ترکو می‌گوید تا زمانی که توان داشته باشد به این کار ادامه خواهد داد و بزرگ‌ترین آرزویش حفظ آداب و رسوم ایزدی است. او تأکید می‌کند: «هویت ایزدی بر پایه فرهنگ و میراث بنا شده و از دست رفتن این عناصر، موجودیت این جامعه را تهدید می‌کند.»

او در پایان، به مناسبت عید «چهارشنبه سرخ» (چارشنبه‌سور ایزدی/عید طاووس ملک) این عید را به جامعه ایزدی تبریک گفته و ابراز امیدواری کرده است که این مناسبت، نویدبخش آرامش و شادی برای همه ایزدی‌ها باشد.